Antwoord op de Bedenkingen. — 1. Christus is waarlijk God naar zijn persoon en de goddelijke natuur. Maar omdat zooals uit het vroeger gezegde blijkt (2e Kw., 1e en 2e Art.), bij de eenheid in persoon het onderscheid der naturen blijft, is Christus' ziel niet naar haar wezen goddelijk. Dus moet zij goddelijk worden door deelhebbing, dwz. door de genade.Antwoord op de Bedenkingen. — 1. Christus is waarlijk God naar zijn persoon en de goddelijke natuur. Maar omdat zoals uit het vroeger gezegde blijkt (2e Kw., 1e en 2e Art.), bij de eenheid in persoon het onderscheid van de naturen blijft, is Christus' ziel niet naar haar wezen goddelijk. Dus moet zij goddelijk worden door deelhebbing, dwz. door de genade.

2. In zoover Christus van nature Gods Zoon is, heeft Hij recht op de eeuwige erfenis, nl. de ongeschapen zaligheid zelf door een ongeschapen daad van God te kennen en te beminnen, nl. dezelfde 218waardoor de Vader zich zelf kent en bemint. Tot deze daad was de ziel niet in staat om het verschil in natuur. Dus was het noodig, dat zij God bereikte door een geschapen daad van genieten. En dat kan niet dan door de genade.2. In zover Christus van nature Gods Zoon is, heeft Hij recht op de eeuwige erfenis, nl. de ongeschapen zaligheid zelf door een ongeschapen daad van God te kennen en te beminnen, nl. dezelfde 218waardoor de Vader zichzelf kent en bemint. Tot deze daad was de ziel niet in staat om het verschil in natuur. Dus was het nodig, dat zij God bereikte door een geschapen daad van genieten. En dat kan niet dan door de genade.

Evenzoo had Hij, in zoover Hij het Woord Gods is, het vermogen om alles goed te doen met een goddelijke daad. Maar omdat het, zooals verderop zal worden gezegd, noodig is naast de goddelijke werkzaamheid een menschelijke aan te nemen, moest in Hem de genade zijn, die een hebbelijkheid is, waardoor zoo'n werkzaamheid in Hem volmaakt is.Evenzo had Hij, in zover Hij het Woord Gods is, het vermogen om alles goed te doen met een goddelijke daad. Maar omdat het, zoals verderop zal worden gezegd, nodig is naast de goddelijke werkzaamheid een menselijke aan te nemen, moest in Hem de genade zijn, die een hebbelijkheid is, waardoor zo'n werkzaamheid in Hem volmaakt is.

3. Christus' menschheid is het werktuig der godheid, maar niet als een onbezield werktuig, dat heelemaal niet zelf werkt, maar alleen bij het werken gebruikt wordt, doch als een werktuig, bezield met een redelijke ziel, dat zoo zelf werkt, dat het ook bij het werken gebruikt wordt. En dus moest Hij de genade, die een hebbelijkheid is, hebben om zijn werkzaamheid goed te doen zijn.3. Christus' mensheid is het werktuig van de godheid, maar niet als een onbezield werktuig, dat helemaal niet zelf werkt, maar alleen bij het werken gebruikt wordt, doch als een werktuig, bezield met een redelijke ziel, dat zo zelf werkt, dat het ook bij het werken gebruikt wordt. En dus moest Hij de genade, die een hebbelijkheid is, hebben om zijn werkzaamheid goed te doen zijn.

Antwoord op de Bedenkingen. — 1. De genade is voor den mensch voldoende in alles, waardoor hij op de zaligheid wordt gericht. Maar sommige dingen hiervan vervolmaakt de genade onmiddellijk door zichzelf, zooals aan God welgevallig maken en dergelijken; maar anderen door middel der deugden die uit de genade voortvloeien.Antwoord op de Bedenkingen. — 1. De genade is voor de mens voldoende in alles, waardoor hij op de zaligheid wordt gericht. Maar sommige dingen hiervan vervolmaakt de genade onmiddellijk door zichzelf, zoals aan God welgevallig maken en dergelijken; maar anderen door middel van de deugden die uit de genade voortvloeien.

2. Die heldhaftige en goddelijke hebbelijkheid verschilt van de deugd in gewonen zin alleen door de meer volmaakte manier van handelen, nl. in zoover iemand op een hoogere manier op het goede is aangelegd dan de anderen gewoonlijk zijn. Dus blijkt hieruit niet, dat Christus geen deugden had, maar dat Hij ze zoo volmaakt mogelijk boven het gewone peil had. Zooals ook Plotinus een verheven soort deugd aannam, die hij noemde « van de gereinigde ziel ».2. Die heldhaftige en goddelijke hebbelijkheid verschilt van de deugd in gewone zin alleen door de meer volmaakte manier van handelen, nl. in zover iemand op een hogere manier op het goede is aangelegd dan de anderen gewoonlijk zijn. Dus blijkt hieruit niet, dat Christus geen deugden had, maar dat Hij ze zo volmaakt mogelijk boven het gewone peil had. Zoals ook Plotinus een verheven soort deugd aannam, die hij noemde “van de gereinigde ziel”.

3. Vrijgevigheid en prachtlievendheid ten opzichte van de rijkdommen zijn hierom aanbevelenswaardig, dat iemand de rijkdom niet zoo hoog aanslaat, dat hij hem wil behouden met nalating van 222wat geschieden moet. Maar wie hen geheel en al veracht en verwerpt uit liefde voor de volmaaktheid, stelt ze heelemaal niet op prijs. En dus toonde Christus een groote graad van vrijgevigheid en prachtlievendheid te bezitten door hen geheel te verwerpen. Toch stelde Hij ook daden van vrijgevigheid, in zoover het Hem paste, door aan de armen te geven, wat Hem geschonken werd, zoodat de leerlingen, toen de Heer tot Judas zei (Johannes, 13, 27): « Wat gij doet, doe dat spoedig », dit zoo opvatten, alsof de Heer bevel gaf om « de armen iets te geven ».3. Vrijgevigheid en prachtlievendheid ten opzichte van de rijkdommen zijn hierom aanbevelenswaardig, dat iemand de rijkdom niet zo hoog aanslaat, dat hij hem wil behouden met nalating van 222wat geschieden moet. Maar wie hen geheel en al veracht en verwerpt uit liefde voor de volmaaktheid, stelt ze helemaal niet op prijs. En dus toonde Christus een grote graad van vrijgevigheid en prachtlievendheid te bezitten door hen geheel te verwerpen. Toch stelde Hij ook daden van vrijgevigheid, in zover het Hem paste, door aan de armen te geven, wat Hem geschonken werd, zodat de leerlingen, toen de Heer tot Judas zei (Johannes, 13, 27): “Wat gij doet, doe dat spoedig”, dit zo opvatten, alsof de Heer bevel gaf om “de armen iets te geven”.

Maar slechte begeerten had Christus heelemaal niet, zooals beneden zal blijken. Maar daarmee is het nog niet uitgesloten, dat Hij de matigheid bezat, die in den mensch zooveel te volmaakter aanwezig is, naarmate hij vrijer is van slechte begeerten. Vandaar dat volgens den Philosoof in het 7e boek Over de Zedeleer, de matige mensch zich hierin van hem, die zich onthoudt onderscheidt, dat wie zich onthoudt, nog onder slechte begeerten gebukt gaat, die de matige mist. En als wij dus de onthouding opvatten in den zin van den Philosoof, had Christus, juist omdat Hij alle deugden had, de onthouding niet, die immers geen deugd is, maar iets, dat lager staat.Maar slechte begeerten had Christus helemaal niet, zoals beneden zal blijken. Maar daarmee is het nog niet uitgesloten, dat Hij de matigheid bezat, die in de mens zoveel te volmaakter aanwezig is, naarmate hij vrijer is van slechte begeerten. Vandaar dat volgens de Filosoof in het 7e boek Over de Zedeleer, de matige mens zich hierin van hem, die zich onthoudt onderscheidt, dat wie zich onthoudt, nog onder slechte begeerten gebukt gaat, die de matige mist. En als wij dus de onthouding opvatten in de zin van de Filosoof, had Christus, juist omdat Hij alle deugden had, de onthouding niet, die immers geen deugd is, maar iets, dat lager staat.

Antwoord op de Bedenkingen. — 1. Het geloof is edeler 225dan de zedelijke deugden, omdat het zich op een edeler voorwerp betrekt; maar in vergelijking met dat voorwerp sluit het een volmaaktheid in, die in Christus er niet was. Dus kon er geen geloof in Hem zijn, ook al waren er zedelijke deugden, die in vergelijking met hun voorwerp zoo 'n gebrek niet meebrengen.Antwoord op de Bedenkingen. — 1. Het geloof is edeler 225dan de zedelijke deugden, omdat het zich op een edeler voorwerp betrekt; maar in vergelijking met dat voorwerp sluit het een volmaaktheid in, die in Christus er niet was. Dus kon er geen geloof in Hem zijn, ook al waren er zedelijke deugden, die in vergelijking met hun voorwerp zo 'n gebrek niet meebrengen.

2. De verdienstelijkheid van het geloof ligt hierin, dat de mensch uit gehoorzaamheid aan God datgene aanneemt, wat hij niet ziet, naar het woord uit den Romeinenbrief (1, 5): « Om aan het geloof te doen gehoorzamen onder alle volkeren ter eere van zijn Naam ». Nu had Christus ten volle de gehoorzaamheid aan God volgens den Brief aan de Philippiërs (2, 8): « Hij is gehoorzaam geworden tot aan den dood ». En dus onderwees Hij niets in verband met de verdienste, wat Hij niet eerst zelf schitterend had volbracht.2. De verdienstelijkheid van het geloof ligt hierin, dat de mens uit gehoorzaamheid aan God datgene aanneemt, wat hij niet ziet, naar het woord uit de Romeinenbrief (1, 5): “Om aan het geloof te doen gehoorzamen onder alle volkeren ter ere van zijn Naam”. Nu had Christus ten volle de gehoorzaamheid aan God volgens de Brief aan de Filippenzen (2, 8): “Hij is gehoorzaam geworden tot aan de dood”. En dus onderwees Hij niets in verband met de verdienste, wat Hij niet eerst zelf schitterend had volbracht.

3. Zooals de Glossa op dezelfde plaats zegt, « is het geloof eigenlijk datgene, waardoor wat niet gezien wordt, aangenomen wordt ». Maar het geloof ten opzichte van geziene dingen wordt oneigenlijk zoo genoemd krachtens een gelijkenis wat de zekerheid en vastheid van het aannemen betreft.3. Zoals de Glossa op dezelfde plaats zegt, “is het geloof eigenlijk datgene, waardoor wat niet gezien wordt, aangenomen wordt”. Maar het geloof ten opzichte van geziene dingen wordt oneigenlijk zo genoemd krachtens een gelijkenis wat de zekerheid en vastheid van het aannemen betreft.

Antwoord op de Bedenkingen. — 1. Dit zegt men niet van Christus krachtens de hoop, die een goddelijke deugd is, maar omdat Hij sommige dingen hoopte, die Hij niet verkregen had, zooals gezegd is (in de Leerstelling).Antwoord op de Bedenkingen. — 1. Dit zegt men niet van Christus krachtens de hoop, die een goddelijke deugd is, maar omdat Hij sommige dingen hoopte, die Hij niet verkregen had, zoals gezegd is (in de Leerstelling).

2. De verheerlijking van het lichaam behoort niet tot de zaligheid als datgene, waarin de zaligheid voornamelijk bestaat, maar gebeurt door een overvloeïng van de glorie der ziel, zooals in het tweede deel is gezegd (Ia-IIae, 4e Kw., 6e Art.). Daarom slaat 229de hoop als goddelijke deugd niet op het geluk van het lichaam, maar op de zaligheid der ziel, die in het genieten van God bestaat.2. De verheerlijking van het lichaam behoort niet tot de zaligheid als datgene, waarin de zaligheid voornamelijk bestaat, maar gebeurt door een overvloeïng van de glorie van de ziel, zoals in het tweede deel is gezegd (1-2, 4e Kw., 6e Art.). Daarom slaat 229de hoop als goddelijke deugd niet op het geluk van het lichaam, maar op de zaligheid van de ziel, die in het genieten van God bestaat.

3. De opbouw der Kerk door de bekeering der geloovigen behoort niet tot de volmaaktheid van Christus, waardoor Hij in zichzelf volmaakt is, maar voor zoover Hij anderen brengt tot het deelen in zijn volmaaktheid. En omdat men in eigenlijken zin van hoop spreekt met betrekking tot iets, wat hij, die hoopt, zelf verwacht te bezitten, kan men niet eigenlijk zeggen, dat Christus om de aangehaalde reden de deugd van hoop bezat.3. De opbouw van de Kerk door de bekering van de gelovigen behoort niet tot de volmaaktheid van Christus, waardoor Hij in zichzelf volmaakt is, maar voor zover Hij anderen brengt tot het delen in zijn volmaaktheid. En omdat men in eigenlijke zin van hoop spreekt met betrekking tot iets, wat hij, die hoopt, zelf verwacht te bezitten, kan men niet eigenlijk zeggen, dat Christus om de aangehaalde reden de deugd van hoop bezat.

Antwoord op de Bedenkingen. — 1. Wat volmaakt is in de orde van zijn natuur, moet geholpen worden door wat een hoogere natuur is, zooals de mensch, hoe volmaakt hij ook is, er behoefte aan heeft door God geholpen te worden. En op die manier moeten de deugden door de gaven geholpen worden, die de vermogens der ziel vervolmaken in zoover zij bewogen worden door den H. Geest.Antwoord op de Bedenkingen. — 1. Wat volmaakt is in de orde van zijn natuur, moet geholpen worden door wat een hogere natuur is, zoals de mens, hoe volmaakt hij ook is, er behoefte aan heeft door God geholpen te worden. En op die manier moeten de deugden door de gaven geholpen worden, die de vermogens van de ziel vervolmaken in zover zij bewogen worden door de H. Geest.

2. Christus is niet onder hetzelfde opzicht de gever en ontvanger der gaven, maar Hij geeft hen als God en ontvangt hen als mensch. Daarom zegt Gregorius in het 2e boek Over de Zedeleer (56e H.): « De Heilige Geest verliet de menschheid van Christus, uit Wiens Godheid Hij voortkomt, nooit ».2. Christus is niet onder hetzelfde opzicht de gever en ontvanger van de gaven, maar Hij geeft hen als God en ontvangt hen als mens. Daarom zegt Gregorius in het 2e boek Over de Zedeleer (56e H.): “De Heilige Geest verliet de mensheid van Christus, uit Wiens Godheid Hij voortkomt, nooit”.

2323. In Christus was niet alleen de kennis, die wij in het vaderland zullen hebben, maar ook die, welke wij hebben op den weg erheen, zooals later zal worden gezegd. En bovendien zijn ook in het vaderland de gaven er nog eenigszins, zooals in het tweede deel besproken is. (Ia-IIae, 68e Kw., 6e Art.).2323. In Christus was niet alleen de kennis, die wij in het vaderland zullen hebben, maar ook die, welke wij hebben op de weg erheen, zoals later zal worden gezegd. En bovendien zijn ook in het vaderland de gaven er nog enigszins, zoals in het tweede deel besproken is. (1-2, 68e Kw., 6e Art.).

Antwoord op de Bedenkingen. — 1. De hebbelijkheden van deugden en gaven slaan eigenlijk en krachtens zichzelf op het 235goede, en dientengevolge pas op het kwade; want het behoort tot de aard van de deugd, dat zij « het werk goed maakt », zooals in het 2e boek Over de Zedeleer wordt gezegd. En daarom behoort het kwaad, waarop de vrees zich richt, niet tot de eigen aard van de gave van vrees, maar de allesovertreffendheid van dat (nl. het goddelijke) goed, door welks macht kwaad kan worden aangedaan. Maar de hoop, genomen als deugd, richt zich niet alleen op den bewerker van het goede, maar ook op het goede zelf in zoover dit nog niet bezeten wordt. En daarom wordt aan Christus, die immers het volmaakte goed der zaligheid reeds bezat, de deugd van hoop niet toegeschreven, maar wel de gave van vrees.Antwoord op de Bedenkingen. — 1. De hebbelijkheden van deugden en gaven slaan eigenlijk en krachtens zichzelf op het 235goede, en dientengevolge pas op het kwade; want het behoort tot de aard van de deugd, dat zij “het werk goed maakt”, zoals in het 2e boek Over de Zedeleer wordt gezegd. En daarom behoort het kwaad, waarop de vrees zich richt, niet tot de eigen aard van de gave van vrees, maar de allesovertreffendheid van dat (nl. het goddelijke) goed, door welks macht kwaad kan worden aangedaan. Maar de hoop, genomen als deugd, richt zich niet alleen op de bewerker van het goede, maar ook op het goede zelf in zover dit nog niet bezeten wordt. En daarom wordt aan Christus, die immers het volmaakte goed van de zaligheid reeds bezat, de deugd van hoop niet toegeschreven, maar wel de gave van vrees.

2. Dit argument gaat uit van de vrees, in zoover zij slaat op het kwaad als haar voorwerp.2. Dit argument gaat uit van de vrees, in zover zij slaat op het kwaad als haar voorwerp.

3. De volmaakte liefde werpt de slaafsche vrees buiten, die vooral op de straf slaat. Maar zoo 'n vrees had Christus niet.3. De volmaakte liefde werpt de slaafse vrees buiten, die vooral op de straf slaat. Maar zo 'n vrees had Christus niet.

Antwoord op de Bedenkingen. — 1. Zooals de genade, die welgevallig maakt, bestemd is voor verdienstelijke daden, zoowel innerlijke als uiterlijke, is de om niet gegeven genade bestemd voor sommige uiterlijke daden, die het geloof bekend maken, als het doen van wonderen en dergelijke. Maar in beiden had Christus de volheid der genade, want in zoover Zijn ziel met de godheid vereenigd was, had zij volledig kracht om alle genoemde handelingen te verrichten. Andere heiligen echter, die door God 239bewogen worden als niet met Hem vereenigde, maar los staande werktuigen, ontvangen speciaal de macht om deze of die handelingen te stellen. En daarom worden deze genaden bij de andere heiligen verdeeld aangetroffen, maar niet bij Christus.Antwoord op de Bedenkingen. — 1. Zoals de genade, die welgevallig maakt, bestemd is voor verdienstelijke daden, zowel innerlijke als uiterlijke, is de om niet gegeven genade bestemd voor sommige uiterlijke daden, die het geloof bekend maken, als het doen van wonderen en dergelijke. Maar in beiden had Christus de volheid van de genade, want in zover Zijn ziel met de godheid verenigd was, had zij volledig kracht om alle genoemde handelingen te verrichten. Andere heiligen echter, die door God 239bewogen worden als niet met Hem verenigde, maar los staande werktuigen, ontvangen speciaal de macht om deze of die handelingen te stellen. En daarom worden deze genaden bij de andere heiligen verdeeld aangetroffen, maar niet bij Christus.

2. Christus wordt « Gods kracht en Gods wijsheid » genoemd in zoover Hij de eeuwige Zoon Gods is. Maar onder dit opzicht komt het Hem niet toe de genade te hebben, maar eerder de gever der genade te zijn. Het komt Hem echter krachtens de menschelijke natuur toe de genade te hebben.2. Christus wordt “Gods kracht en Gods wijsheid” genoemd in zover Hij de eeuwige Zoon Gods is. Maar onder dit opzicht komt het Hem niet toe de genade te hebben, maar eerder de gever van de genade te zijn. Het komt Hem echter krachtens de menselijke natuur toe de genade te hebben.

3. De gave der talen werd aan de Apostelen gegeven, omdat zij gezonden werden « om alle volkeren te onderwijzen ». Maar Christus wilde persoonlijk alleen prediken onder het eene volk der Joden, naar Hij zelf volgens Matthaeus zei (15, 24): « Ik ben niet gezonden tenzij tot de schapen van het huis van Israël, die verloren gingen »; en de Apostel zegt in den Romeinenbrief (15, 8): « Ik zeg, dat Jesus Christus de bedienaar der besnijdenis is geweest ». En daarom was het niet noodig, dat Hij meerdere talen sprak. Toch miste Hij de kennis van alle talen niet; omdat zelfs, zooals later gezegd zal worden, de geheimen der harten, waarvan de woorden de teekens zijn, Hem niet verborgen waren. En deze kennis had Hij niet zonder nut, zooals hij, die een 240hebbelijkheid niet gebruikt, als er geen gelegenheid voor is, deze niet zonder nut heeft.3. De gave van de talen werd aan de Apostelen gegeven, omdat zij gezonden werden “om alle volkeren te onderwijzen”. Maar Christus wilde persoonlijk alleen prediken onder het ene volk van de Joden, naar Hij zelf volgens Matteüs zei (15, 24): “Ik ben niet gezonden tenzij tot de schapen van het huis van Israël, die verloren gingen”; en de Apostel zegt in de Romeinenbrief (15, 8): “Ik zeg, dat Jesus Christus de bedienaar van de besnijdenis is geweest”. En daarom was het niet nodig, dat Hij meerdere talen sprak. Toch miste Hij de kennis van alle talen niet; omdat zelfs, zoals later gezegd zal worden, de geheimen van de harten, waarvan de woorden de tekens zijn, Hem niet verborgen waren. En deze kennis had Hij niet zonder nut, zoals hij, die een 240hebbelijkheid niet gebruikt, als er geen gelegenheid voor is, deze niet zonder nut heeft.

Antwoord op de Bedenkingen. — 1. Uit deze woorden blijkt niet, dat de kennis in raadsels tot het wezen der profetie behoort, die nl., die in droomen en gezichten bestaat, maar hieruit blijkt de verhouding tusschen de andere profeten, die het goddelijke door droomen en gezichten ontvingen, en Mozes, die openlijk en niet in raadsels God zag, en toch profeet werd genoemd, volgens Deuteronomium (Laatste H., 10): « Later stond geen profeet in Israël op zooals Moses ».Antwoord op de Bedenkingen. — 1. Uit deze woorden blijkt niet, dat de kennis in raadsels tot het wezen van de profetie behoort, die nl., die in dromen en gezichten bestaat, maar hieruit blijkt de verhouding tussen de andere profeten, die het goddelijke door dromen en gezichten ontvingen, en Mozes, die openlijk en niet in raadsels God zag, en toch profeet werd genoemd, volgens Deuteronomium (Laatste H., 10): “Later stond geen profeet in Israël op zoals Moses”.

Men kan evenwel zeggen, dat Christus, al had Hij wat het redelijke deel betreft een volledige en openlijke kennis, toch in Zijn verbeelding eenige beelden bezat, waarin Hij het goddelijke kon beschouwen, in zoover Hij niet alleen reeds bezitter was van den hemel, maar ook pelgrim daarheen.Men kan evenwel zeggen, dat Christus, al had Hij wat het redelijke deel betreft een volledige en openlijke kennis, toch in Zijn verbeelding enige beelden bezat, waarin Hij het goddelijke kon beschouwen, in zover Hij niet alleen reeds bezitter was van de hemel, maar ook pelgrim daarheen.

2442. Geloof gaat over die dingen, die niet gezien worden door hem zelf, die gelooft. Evenzoo gaat de hoop over dingen, die niet bezeten worden door hem die hoopt zelf. Maar de profetie betrekt zich op dingen, die ver zijn van wat de gewone menschen waarnemen, waarmee de profeet omgaat en verkeert, terwijl hij op aarde is. En daarom strijden geloof en hoop met de volmaaktheid der zaligheid in Christus, maar de profetie niet.2442. Geloof gaat over die dingen, die niet gezien worden door hemzelf, die gelooft. Evenzo gaat de hoop over dingen, die niet bezeten worden door hem die hoopt zelf. Maar de profetie betrekt zich op dingen, die ver zijn van wat de gewone mensen waarnemen, waarmee de profeet omgaat en verkeert, terwijl hij op aarde is. En daarom strijden geloof en hoop met de volmaaktheid van de zaligheid in Christus, maar de profetie niet.

3. Omdat de engel reeds de zaligheid bezit, is hij boven de profeet, die niets meer is dan een reiziger op weg naar den hemel, maar niet boven Christus, die tegelijk pelgrim en bezitter van den hemel was.3. Omdat de engel reeds de zaligheid bezit, is hij boven de profeet, die niets meer is dan een reiziger op weg naar de hemel, maar niet boven Christus, die tegelijk pelgrim en bezitter van de hemel was.

Antwoord op de Bedenkingen. — 1. Geloof en hoop geven gevolgen der genade aan, waaraan een gebrek is verbonden, dat komt van de kant van hem, die de genade ontvangt, in zoover 248nl. het geloof gaat over wat niet wordt gezien en de hoop over wat niet bezeten wordt. Daarom moesten in Christus, die de gever der genade is, de gebreken, die geloof en hoop meebrengen, niet zijn. Maar wat er aan volmaaktheid is in geloof en hoop, vinden wij in Christus op nog veel volmaakter manier. Zooals er ook in het vuur niet alle gebrekkige manieren van warm zijn, die komen van een gebrek van wat verwarmd wordt, gevonden worden, maar wel alles, wat tot de volmaaktheid der warmte behoort.Antwoord op de Bedenkingen. — 1. Geloof en hoop geven gevolgen van de genade aan, waaraan een gebrek is verbonden, dat komt van de kant van hem, die de genade ontvangt, in zover 248nl. het geloof gaat over wat niet wordt gezien en de hoop over wat niet bezeten wordt. Daarom moesten in Christus, die de gever van de genade is, de gebreken, die geloof en hoop meebrengen, niet zijn. Maar wat er aan volmaaktheid is in geloof en hoop, vinden wij in Christus op nog veel volmaakter manier. Zoals er ook in het vuur niet alle gebrekkige manieren van warm zijn, die komen van een gebrek van wat verwarmd wordt, gevonden worden, maar wel alles, wat tot de volmaaktheid van de warmte behoort.

2. Uiteraard is het aan de werkende genade eigen iemand rechtvaardig te maken; maar dat het iemand van zondaar rechtvaardig maakt, komt er toevallig bij van de kant van den ontvanger der genade, in wien de zonde wordt gevonden. Christus' ziel is dus rechtvaardig gemaakt door de werkende genade, in zoover zij rechtvaardig en heilig is gemaakt vanaf het begin, dat zij ontvangen is; maar niet alsof zij te voren zondig of zelfs maar niet rechtvaardig was.2. Uiteraard is het aan de werkende genade eigen iemand rechtvaardig te maken; maar dat het iemand van zondaar rechtvaardig maakt, komt er toevallig bij van de kant van de ontvanger van de genade, in wie de zonde wordt gevonden. Christus' ziel is dus rechtvaardig gemaakt door de werkende genade, in zover zij rechtvaardig en heilig is gemaakt vanaf het begin, dat zij ontvangen is; maar niet alsof zij te voren zondig of zelfs maar niet rechtvaardig was.

3. De volheid der genade wordt aan Christus' ziel toegeschreven, gerekend naar het vermogen van het schepsel om te ontvangen, maar niet in vergelijking met de oneindige volheid der goddelijke goedheid.3. De volheid van de genade wordt aan Christus' ziel toegeschreven, gerekend naar het vermogen van het schepsel om te ontvangen, maar niet in vergelijking met de oneindige volheid van de goddelijke goedheid.

Antwoord op de Bedenkingen. — 1. De Heilige Maagd wordt vol genade genoemd, niet genomen van de kant der genade zelf, omdat zij de genade niet bezat in den hoogsten en uitstekenden graad, waarin zij bezeten kan worden, en ook niet voor alles, wat 252de genade kan uitwerken; maar zij wordt vol van genade genoemd met betrekking tot haar zelf, omdat zij nl. voldoende genade had voor de staat, waartoe zij door God uitverkoren was, dat zij nl. Moeder Gods zou zijn. En evenzoo wordt Stephanus vol van genade genoemd, omdat hij voldoende genade had om een geschikte dienaar en getuige voor God te zijn, waartoe hij uitverkozen was. En om dezelfde reden wordt het van anderen gezegd. Maar van deze volheden is de een voller dan de andere, naargelang iemand door God is voorbestemd voor een hoogere of lagere staat.Antwoord op de Bedenkingen. — 1. De Heilige Maagd wordt vol genade genoemd, niet genomen van de kant van de genade zelf, omdat zij de genade niet bezat in de hoogsten en uitstekenden graad, waarin zij bezeten kan worden, en ook niet voor alles, wat 252de genade kan uitwerken; maar zij wordt vol van genade genoemd met betrekking tot haarzelf, omdat zij nl. voldoende genade had voor de staat, waartoe zij door God uitverkoren was, dat zij nl. Moeder Gods zou zijn. En evenzo wordt Stephanus vol van genade genoemd, omdat hij voldoende genade had om een geschikte dienaar en getuige voor God te zijn, waartoe hij uitverkozen was. En om dezelfde reden wordt het van anderen gezegd. Maar van deze volheden is de een voller dan de andere, naargelang iemand door God is voorbestemd voor een hogere of lagere staat.

2. De Apostel spreekt daar van die volheid der genade, die genomen wordt van de kant van den bezitter in vergelijking met datgene, waartoe hij door God is voorbestemd. En dat is ofwel iets algemeens, waartoe alle heiligen bestemd worden, ofwel iets bijzonders, wat tot den voorrang van enkelen behoort. En volgens dit is er een volheid van genade, die allen heiligen gemeenschappelijk is, dat zij nl. voldoende genade hebben om het eeuwige leven, dat in het volle genieten van God bestaat, te verdienen. En deze volheid wenscht de Apostel voor de geloovigen, aan wie hij schrijft.2. De Apostel spreekt daar van die volheid van de genade, die genomen wordt van de kant van de bezitter in vergelijking met datgene, waartoe hij door God is voorbestemd. En dat is ofwel iets algemeens, waartoe alle heiligen bestemd worden, ofwel iets bijzonders, wat tot de voorrang van enkelen behoort. En volgens dit is er een volheid van genade, die allen heiligen gemeenschappelijk is, dat zij nl. voldoende genade hebben om het eeuwige leven, dat in het volle genieten van God bestaat, te verdienen. En deze volheid wenst de Apostel voor de gelovigen, aan wie hij schrijft.

3. Die gaven, die in het hemelsch vaderland aan allen 253gemeenschappelijk zijn, nl. het schouwen, bevatten en genieten en dergelijken, hebben in onzen toestand van op weg erheen te zijn eenige gaven, die aan hen beantwoorden, die alle heiligen ook gemeenschappelijk hebben. Maar er zijn ook eenige voorrechten van de heiligen, in het vaderland en op weg erheen, die niet allen bezitten.3. Die gaven, die in het hemels vaderland aan allen 253gemeenschappelijk zijn, nl. het schouwen, bevatten en genieten en dergelijken, hebben in onze toestand van op weg erheen te zijn enige gaven, die aan hen beantwoorden, die alle heiligen ook gemeenschappelijk hebben. Maar er zijn ook enige voorrechten van de heiligen, in het vaderland en op weg erheen, die niet allen bezitten.

Antwoord op de Bedenkingen. — 1. Dat gezegde: « De Vader geeft den Geest aan den Zoon niet in een vastgestelde maat », wordt op één manier uitgelegd van de gave, die de Vader van eeuwigheid aan den Zoon geeft, nl. de goddelijke natuur, die een oneindige gave is. Daarom zegt een Glossa, dat « de Zoon even groot is, als de Vader ». Op een ander manier kan men het doen slaan op de gave, die aan de menschelijke natuur is geschonken, dat zij nl. met den goddelijken persoon is vereenigd, wat een oneindige gave is. Daarom zegt de Glossa op dezelfde plaats: « Zooals de Vader een volledige en volmaakt Woord heeft voortgebracht, zoo is dat Volmaakte en Volledige vereenigd met de menschelijke natuur ». Ten derde kan men het laten slaan op de genade, die een hebbelijkheid is, in zoover de genade van Christus zich uitstrekt tot alles, wat onder de genade valt. Daarom zegt 257Augustinus, als hij dit uitlegt (14e Trakt., Ev. van Johannes): « De maat is een soort verdeeling der gaven; want aan den een wordt door den Geest een woord van wijsheid gegeven, aan den ander een woord van wetenschap. Maar Christus, die geeft, heeft niet met maat ontvangen ».Antwoord op de Bedenkingen. — 1. Dat gezegde: “De Vader geeft de Geest aan de Zoon niet in een vastgestelde maat”, wordt op één manier uitgelegd van de gave, die de Vader van eeuwigheid aan de Zoon geeft, nl. de goddelijke natuur, die een oneindige gave is. Daarom zegt een Glossa, dat “de Zoon even groot is, als de Vader”. Op een ander manier kan men het doen slaan op de gave, die aan de menselijke natuur is geschonken, dat zij nl. met de goddelijke persoon is verenigd, wat een oneindige gave is. Daarom zegt de Glossa op dezelfde plaats: “Zoals de Vader een volledige en volmaakt Woord heeft voortgebracht, zo is dat Volmaakte en Volledige verenigd met de menselijke natuur”. Ten derde kan men het laten slaan op de genade, die een hebbelijkheid is, in zover de genade van Christus zich uitstrekt tot alles, wat onder de genade valt. Daarom zegt 257Augustinus, als hij dit uitlegt (14e Trakt., Ev. van Johannes): “De maat is een soort verdeling van de gaven; want aan de een wordt door de Geest een woord van wijsheid gegeven, aan de ander een woord van wetenschap. Maar Christus, die geeft, heeft niet met maat ontvangen”.

2. De genade van Christus heeft oneindige gevolgen, zoowel om genoemde oneindigheid der genade, als om de oneindigheid van den goddelijken persoon, waarmee de ziel van Christus vereenigd is.2. De genade van Christus heeft oneindige gevolgen, zowel om genoemde oneindigheid van de genade, als om de oneindigheid van de goddelijke persoon, waarmee de ziel van Christus verenigd is.

3. Het mindere kan door vermeerdering komen tot de hoeveelheid van het meerdere bij die dingen, die eenzelfde soort hoeveelheid hebben. Maar de genade van een ander mensch wordt met Christus' genade vergeleken als een gedeeltelijke kracht met een algemeene. Zooals dus de kracht van het vuur, hoe dit ook groeit, niet gelijk kan worden aan de kracht der zon, zoo kan ook de genade van een ander mensch, hoe zij ook groeit, niet gelijk worden aan de genade van Christus.3. Het mindere kan door vermeerdering komen tot de hoeveelheid van het meerdere bij die dingen, die eenzelfde soort hoeveelheid hebben. Maar de genade van een ander mens wordt met Christus' genade vergeleken als een gedeeltelijke kracht met een algemene. Zoals dus de kracht van het vuur, hoe dit ook groeit, niet gelijk kan worden aan de kracht van de zon, zo kan ook de genade van een ander mens, hoe zij ook groeit, niet gelijk worden aan de genade van Christus.

Antwoord op de Bedenkingen. — 1. Als wij spreken over de wiskundige hoeveelheden, kan bij iedere eindige grootheid iets gevoegd worden; want van de kant van de eindige hoeveelheid is er niets, wat met het bijvoegen strijdt. Maar als wij van de hoeveelheden spreken, zooals zij in de natuur worden gevonden, kan er bezwaar zijn van de kant van de vorm, die een bepaalde hoeveelheid noodig heeft evenals andere bepaalde bijkomstigheden. Daarom zegt de Philosoof in het 2e boek Over de ziel (4e H., n. 8), dat « alle vaststaande naturen een bepaalde grens hebben van hoeveelheid en groei ». En daarom is het, dat er niets bij de hoeveelheid van den geheelen hemel kan worden gevoegd. Zooveel te meer dus nog heeft men bij de vormen zelf een grens, die zij niet overschrijden. En daarom is het niet noodig, dat er aan Christus' genade iets kan worden toegevoegd, al is zij dan nog zoo zeer eindig.Antwoord op de Bedenkingen. — 1. Als wij spreken over de wiskundige hoeveelheden, kan bij iedere eindige grootheid iets gevoegd worden; want van de kant van de eindige hoeveelheid is er niets, wat met het bijvoegen strijdt. Maar als wij van de hoeveelheden spreken, zoals zij in de natuur worden gevonden, kan er bezwaar zijn van de kant van de vorm, die een bepaalde hoeveelheid nodig heeft evenals andere bepaalde bijkomstigheden. Daarom zegt de Filosoof in het 2e boek Over de ziel (4e H., n. 8), dat “alle vaststaande naturen een bepaalde grens hebben van hoeveelheid en groei”. En daarom is het, dat er niets bij de hoeveelheid van de gehele hemel kan worden gevoegd. Zoveel te meer dus nog heeft men bij de vormen zelf een grens, die zij niet overschrijden. En daarom is het niet nodig, dat er aan Christus' genade iets kan worden toegevoegd, al is zij dan nog zo zeer eindig.

2622. Al kan de goddelijke kracht iets grooters en beters maken dan de genade van Christus, die een hebbelijkheid is, toch kan zij niet maken, dat dit iets grooters ten doel had dan de vereeniging in persoon met den Eenig-geboren Zoon des Vaders; en aan deze vereeniging beantwoordt die maat van genade volgens de bepaling der goddelijke wijsheid voldoende.2622. Al kan de goddelijke kracht iets groters en beters maken dan de genade van Christus, die een hebbelijkheid is, toch kan zij niet maken, dat dit iets groters ten doel had dan de vereniging in persoon met de Enig-geboren Zoon van de Vader; en aan deze vereniging beantwoordt die maat van genade volgens de bepaling van de goddelijke wijsheid voldoende.

3. Iemand kan in dubbelen zin vooruitgaan in wijsheid en genade. Ten eerste, doordat de gewoonten zelf van wijsheid en genade toenemen. En zoo ging Christus niet in hen vooruit. Anders wat de gevolgen betreft, in zoover iemand werken doet, die wijzer en deugdzamer zijn. En zoo ging Christus vooruit in wijsheid en genade, omdat Hij met het toenemen in leeftijd meer volmaakte werken deed, om zich een echt mensch te toonen, zoowel in verhouding tot God als tot de menschen.3. Iemand kan in dubbelen zin vooruitgaan in wijsheid en genade. Ten eerste, doordat de gewoonten zelf van wijsheid en genade toenemen. En zo ging Christus niet in hen vooruit. Anders wat de gevolgen betreft, in zover iemand werken doet, die wijzer en deugdzamer zijn. En zo ging Christus vooruit in wijsheid en genade, omdat Hij met het toenemen in leeftijd meer volmaakte werken deed, om zich een echt mens te tonen, zowel in verhouding tot God als tot de mensen.

Antwoord op de Bedenkingen. — 1. Augustinus noemt daar de goedgunstige wil van God, die zonder verdiensten weldaden geeft, de genade. En daarom zegt hij, dat iedere mensch door dezelfde genade Christen wordt, waardoor Christus mensch 267werd. Want beiden zijn gebeurd door de goedgunstige wil Gods zonder verdiensten.Antwoord op de Bedenkingen. — 1. Augustinus noemt daar de goedgunstige wil van God, die zonder verdiensten weldaden geeft, de genade. En daarom zegt hij, dat iedere mens door dezelfde genade Christen wordt, waardoor Christus mens 267werd. Want beiden zijn gebeurd door de goedgunstige wil Gods zonder verdiensten.

2. Bij het ontstaan gaat de voorbereiding de volmaaktheid, waartoe zij geschikt maakt, vooraf bij de dingen, die in verloop van tijd volmaakt worden; en evenzoo volgt zij van nature de volmaaktheid, die iemand reeds gekregen heeft; zooals de warmte, die een voorbereiding voor de vorm vuur was, ook een gevolg is, dat uit de bestaande vuurvorm voortvloeit. Maar de menschelijke natuur is in Christus met den persoon van het Woord vereenigd zonder tijdelijke opeenvolging. Daarom beschouwen wij de genade-hebbelijkheid niet als voorafgaand, maar als volgend als een natuurlijke eigenschap op de vereeniging. Daarom zegt Augustinus in het Handboek (11e H.), dat « de genade in zekeren zin den mensch Christus natuurlijk is ».2. Bij het ontstaan gaat de voorbereiding de volmaaktheid, waartoe zij geschikt maakt, vooraf bij de dingen, die in verloop van tijd volmaakt worden; en evenzo volgt zij van nature de volmaaktheid, die iemand reeds gekregen heeft; zoals de warmte, die een voorbereiding voor de vorm vuur was, ook een gevolg is, dat uit de bestaande vuurvorm voortvloeit. Maar de menselijke natuur is in Christus met de persoon van het Woord verenigd zonder tijdelijke opeenvolging. Daarom beschouwen wij de genade-hebbelijkheid niet als voorafgaand, maar als volgend als een natuurlijke eigenschap op de vereniging. Daarom zegt Augustinus in het Handboek (11e H.), dat “de genade in zekeren zin de mens Christus natuurlijk is”.

3. Het algemeene komt voor het eigene als beiden van één soort zijn, maar bij soortverschil kan het eigene zeer goed voor het algemeene komen. Nu is de genade der vereeniging geen soort genade-hebbelijkheid, maar boven alle soorten zooals de goddelijke persoon zelf. Daarom is er niets tegen, dat dit eigene voor het 268gemeenschappelijke komt, want het is geen toevoeging daaraan, maar eerder zijn beginsel en oorsprong.3. Het algemene komt voor het eigene als beiden van één soort zijn, maar bij soortverschil kan het eigene zeer goed voor het algemene komen. Nu is de genade van de vereniging geen soort genade-hebbelijkheid, maar boven alle soorten zoals de goddelijke persoon zelf. Daarom is er niets tegen, dat dit eigene voor het 268gemeenschappelijke komt, want het is geen toevoeging daaraan, maar eerder zijn beginsel en oorsprong.