Antwoord op de Bedenkingen. — 1. Als verschillende vormen niet in denzelfden drager kunnen gevonden worden, moet een stelling, waarvan het subject den eenen en het praedicaat den 471anderen van deze vormen aangeeft, beschouwd worden als te gaan over begrippen, die ver van elkaar liggen. Kunnen echter twee vormen wel in denzelfden drager bestaan, dan zijn het geen begrippen, die buiten elkaar liggen, maar van nature of toevallig elkaar dekken, zooals wanneer ik zeg: een blanke is een musicus. Al liggen nu ook de goddelijke en de menschelijke natuur zoover mogelijk van elkaar af, toch komen zij door het geheim der Menschwording in denzelfden drager, in wien geen der beide naturen op bijkomstige manier, maar om zichzelf bestaat. Daarom gaat deze stelling: God is mensch, niet over begrippen, die buiten elkaar liggen of toevallig elkaar dekken, maar over begrippen, die natuurlijk bij elkaar hooren. En de term mensch wordt van God niet als iets bijkomstigs, maar om zichzelf gezegd, omdat hij gezegd wordt van zijn hypostase; wel niet krachtens den vorm, die door de term God wordt aangeduid, maar krachtens den drager ervan, die ook de hypostase van de menschelijke natuur is.Antwoord op de Bedenkingen. — 1. Als verschillende vormen niet in dezelfde drager kunnen gevonden worden, moet een stelling, waarvan het subject de ene en het predicaat de 471anderen van deze vormen aangeeft, beschouwd worden als te gaan over begrippen, die ver van elkaar liggen. Kunnen echter twee vormen wel in dezelfde drager bestaan, dan zijn het geen begrippen, die buiten elkaar liggen, maar van nature of toevallig elkaar dekken, zoals wanneer ik zeg: een blanke is een musicus. Al liggen nu ook de goddelijke en de menselijke natuur zover mogelijk van elkaar af, toch komen zij door het geheim van de Menswording in dezelfde drager, in wie geen van de beide naturen op bijkomstige manier, maar om zichzelf bestaat. Daarom gaat deze stelling: God is mens, niet over begrippen, die buiten elkaar liggen of toevallig elkaar dekken, maar over begrippen, die natuurlijk bij elkaar horen. En de term mens wordt van God niet als iets bijkomstigs, maar om zichzelf gezegd, omdat hij gezegd wordt van zijn hypostase; wel niet krachtens de vorm, die door de term God wordt aangeduid, maar krachtens de drager ervan, die ook de hypostase van de menselijke natuur is.

2. De Drie Personen komen in natuur overeen, maar verschillen in drager, en zoo worden Zij niet van elkaar gezegd. Maar in het geheim der Menschwording worden de naturen, die van elkaar verschillen, wel niet van elkaar gezegd, als men hen abstract aanduidt, omdat de goddelijke natuur de menschelijke niet is; maar omdat 472zij denzelfden drager hebben, worden zij wel concreet van elkaar gezegd.2. De Drie Personen komen in natuur overeen, maar verschillen in drager, en zo worden Zij niet van elkaar gezegd. Maar in het geheim van de Menswording worden de naturen, die van elkaar verschillen, wel niet van elkaar gezegd, als men hen abstract aanduidt, omdat de goddelijke natuur de menselijke niet is; maar omdat 472zij dezelfde drager hebben, worden zij wel concreet van elkaar gezegd.

3. Ziel en lichaam worden in abstracto aangeduid, zooals godheid en menschheid. Wil men ze concreet aangeven, dan spreekt men van het bezielde en het vleeschelijke of lichamelijke, zooals in het andere geval van God en mensch. In beide gevallen wordt dus het abstracte niet van het abstracte gezegd, maar alleen het concrete van het concrete.3. Ziel en lichaam worden in abstracto aangeduid, zoals godheid en mensheid. Wil men ze concreet aangeven, dan spreekt men van het bezielde en het vleselijke of lichamelijke, zoals in het andere geval van God en mens. In beide gevallen wordt dus het abstracte niet van het abstracte gezegd, maar alleen het concrete van het concrete.

4. De term mensch wordt van God gezegd om de vereeniging in persoon, en deze vereeniging brengt een verhouding mee. Daarom valt zij niet onder de regel, welke geldt voor de termen, die als iets absoluuts van eeuwigheid van God worden gezegd.4. De term mens wordt van God gezegd om de vereniging in persoon, en deze vereniging brengt een verhouding mee. Daarom valt zij niet onder de regel, welke geldt voor de termen, die als iets absoluuts van eeuwigheid van God worden gezegd.

Antwoord op de Bedenkingen. — 1. Afgodendienaars gaven den naam van godheid aan steenen en hout, beschouwd naar hun eigen natuur, omdat zij meenden, dat er iets goddelijks in hen was. Maar wij kennen de naam der godheid niet aan een mensch krachtens de menschelijke natuur toe, maar krachtens den eeuwigen drager, Die om de vereeniging ook drager is van de menschelijke natuur, zooals wij zeiden (in de Leerstelling).Antwoord op de Bedenkingen. — 1. Afgodendienaars gaven de naam van godheid aan stenen en hout, beschouwd naar hun eigen natuur, omdat zij meenden, dat er iets goddelijks in hen was. Maar wij kennen de naam van de godheid niet aan een mens krachtens de menselijke natuur toe, maar krachtens de eeuwige drager, Die om de vereniging ook drager is van de menselijke natuur, zoals wij zeiden (in de Leerstelling).

2. De naam van Vader wordt van den term God gezegd, in zoover die term God slaat op den persoon van den Vader. Maar 475zij wordt niet op gelijke wijze van den persoon van den Zoon gezegd, omdat de persoon van den Zoon niet die van den Vader is. Daarom is het niet noodig, dat de naam van Vader toegekend wordt aan den term mensch, waarvan de term God wordt gezegd, in zoover mensch nl. slaat op den persoon van den Zoon.2. De naam van Vader wordt van de term God gezegd, in zover die term God slaat op de persoon van de Vader. Maar 475zij wordt niet op gelijke wijze van de persoon van de Zoon gezegd, omdat de persoon van de Zoon niet die van de Vader is. Daarom is het niet nodig, dat de naam van Vader toegekend wordt aan de term mens, waarvan de term God wordt gezegd, in zover mens nl. slaat op de persoon van de Zoon.

3. Al is de menschelijke natuur in Christus iets, wat een begin heeft gehad, toch heeft de drager van de menschelijke natuur nog geen begin gehad, maar is eeuwig. En daar de naam van God niet van dien mensch om de menschelijke natuur wordt gezegd, maar om den drager, volgt er niet uit, dat wij een God aannemen, die een begin heeft gehad. — Dit zou volgen, als wij aannamen dat mensch sloeg op een geschapen drager; en dat moeten zij wel doen, die in Christus twee dragers aannemen.3. Al is de menselijke natuur in Christus iets, wat een begin heeft gehad, toch heeft de drager van de menselijke natuur nog geen begin gehad, maar is eeuwig. En daar de naam van God niet van die mens om de menselijke natuur wordt gezegd, maar om de drager, volgt er niet uit, dat wij een God aannemen, die een begin heeft gehad. — Dit zou volgen, als wij aannamen dat mens sloeg op een geschapen drager; en dat moeten zij wel doen, die in Christus twee dragers aannemen.

Antwoord op de Bedenkingen. — 1. Augustinus neemt deze en dergelijke uitdrukkingen terug in het boek der Retractaties. Daarom gaat hij na de geciteerde woorden verder: « Waar ik dat ook gezegd mag hebben, nl. dat Jesus Christus de den Heer toebehoorende mensch is, wilde ik, dat ik het niet had gezegd. Want later heb ik ingezien, dat men zoo niet moet spreken, al is het eenigszins te verdedigen », omdat men zou kunnen zeggen, dat Hij dominicus wordt genoemd om de menschelijke natuur, die door den naam mensch wordt aangenomen, maar niet om den drager.Antwoord op de Bedenkingen. — 1. Augustinus neemt deze en dergelijke uitdrukkingen terug in het boek van de Retractaties. Daarom gaat hij na de geciteerde woorden verder: “Waar ik dat ook gezegd mag hebben, nl. dat Jesus Christus de de Heer toebehorende mens is, wilde ik, dat ik het niet had gezegd. Want later heb ik ingezien, dat men zo niet moet spreken, al is het enigszins te verdedigen”, omdat men zou kunnen zeggen, dat Hij dominicus wordt genoemd om de menselijke natuur, die door de naam mens wordt aangenomen, maar niet om de drager.

2. De eene drager van de goddelijke en menschelijke natuur was dit van eeuwigheid eerst alleen van de goddelijke natuur, en daarna werd hij door de menschwording in den tijd drager van de menschelijke. En om deze reden wordt hij vermenschelijkt genoemd, niet omdat hij een mensch heeft aangenomen, maar omdat hij een menschelijke natuur heeft aangenomen. Maar omgekeerd is het niet waar, dat de drager van de menschelijke natuur de goddelijke 479aangenomen heeft. Daarom kan de mensch niet vergoddelijkt of den Heer toebehoorend worden genoemd.2. De ene drager van de goddelijke en menselijke natuur was dit van eeuwigheid eerst alleen van de goddelijke natuur, en daarna werd hij door de menswording in de tijd drager van de menselijke. En om deze reden wordt hij vermenselijkt genoemd, niet omdat hij een mens heeft aangenomen, maar omdat hij een menselijke natuur heeft aangenomen. Maar omgekeerd is het niet waar, dat de drager van de menselijke natuur de goddelijke 479aangenomen heeft. Daarom kan de mens niet vergoddelijkt of de Heer toebehorend worden genoemd.

3. De term goddelijk wordt gewoonlijk ook gezegd van datgene, waarvan de naam God naar het wezen wordt gezegd; want wij zeggen, dat het goddelijke wezen God is om de identiteit; en dat het het wezen van God of het goddelijke wezen is, omdat het dan op verschillende manieren wordt aangeduid; en wij spreken van het goddelijke Woord, al is het Woord ook God. En evenzoo spreken wij van den goddelijken persoon zooals wij spreken van Plato's persoon om het verschil in de manier van aanduiden. Maar men zegt niet den Heer toebehoorend van hen, van wie men zegt, dat zij de heer zijn; want het is geen gewoonte van iemand, die heer is, te zeggen, dat hij den heer toebehoort. Maar wat hoe dan ook een heer toebehoort, noemen wij « dominicus », zooals wij spreken van de wil of de hand of het bezit van den heer. Daarom ook kan de mensch Christus, die de Heer is, niet den Heer toebehoorend worden genoemd, maar zijn vleesch kan het vleesch van den Heer en Zijn lijden het lijden van den Heer worden genoemd.3. De term goddelijk wordt gewoonlijk ook gezegd van datgene, waarvan de naam God naar het wezen wordt gezegd; want wij zeggen, dat het goddelijke wezen God is om de identiteit; en dat het het wezen van God of het goddelijke wezen is, omdat het dan op verschillende manieren wordt aangeduid; en wij spreken van het goddelijke Woord, al is het Woord ook God. En evenzo spreken wij van de goddelijke persoon zoals wij spreken van Plato's persoon om het verschil in de manier van aanduiden. Maar men zegt niet de Heer toebehorend van hen, van wie men zegt, dat zij de heer zijn; want het is geen gewoonte van iemand, die heer is, te zeggen, dat hij de heer toebehoort. Maar wat hoe dan ook een heer toebehoort, noemen wij “dominicus”, zoals wij spreken van de wil of de hand of het bezit van de heer. Daarom ook kan de mens Christus, die de Heer is, niet de Heer toebehorend worden genoemd, maar zijn vlees kan het vlees van de Heer en Zijn lijden het lijden van de Heer worden genoemd.

Antwoord op de Bedenkingen. — 1. Tegengestelde dingen kunnen niet om dezelfde reden van een en hetzelfde ding worden gezegd, maar er is niets tegen, dat het om verschillende redenen gebeurt. En zoo worden tegengestelde dingen van Christus gezegd, niet om dezelfde reden, maar om de verschillende naturen.Antwoord op de Bedenkingen. — 1. Tegengestelde dingen kunnen niet om dezelfde reden van een en hetzelfde ding worden gezegd, maar er is niets tegen, dat het om verschillende redenen gebeurt. En zo worden tegengestelde dingen van Christus gezegd, niet om dezelfde reden, maar om de verschillende naturen.

4842. Het zou godslasterlijk zijn aan God om de goddelijke natuur dingen die een gebrek insluiten toe te kennen, omdat dit aan Zijn eer zou te kort doen; maar het is geen beleediging van God, als deze dingen van Hem worden gezegd om de natuur, die Hij aannam. Daarom vinden wij in een redevoering op het Concilie van Ephese: « God acht datgene, wat aanleiding is tot het heil der menschen, geen beleediging; want niets van al dat vernederende, dat Hij om ons uitkoos, beleedigt de natuur, die niet onder beleedigingen kan lijden; maar al dat lagere maakt Hij Zich eigen om onze natuur te redden. Als dus het lage en vernederende Gods natuur niet beleedigt, maar het heil der menschen bewerkt, hoe beweert gij dan, dat wat oorzaak is van ons heil, voor God een reden tot beleediging is? »4842. Het zou godslasterlijk zijn aan God om de goddelijke natuur dingen die een gebrek insluiten toe te kennen, omdat dit aan Zijn eer zou te kort doen; maar het is geen belediging van God, als deze dingen van Hem worden gezegd om de natuur, die Hij aannam. Daarom vinden wij in een redevoering op het Concilie van Efeze: “God acht datgene, wat aanleiding is tot het heil van de mensen, geen belediging; want niets van al dat vernederende, dat Hij om ons uitkoos, beledigt de natuur, die niet onder beledigingen kan lijden; maar al dat lagere maakt Hij Zich eigen om onze natuur te redden. Als dus het lage en vernederende Gods natuur niet beledigt, maar het heil van de mensen bewerkt, hoe beweert gij dan, dat wat oorzaak is van ons heil, voor God een reden tot belediging is?”

3. Aangenomen te worden komt aan de menschelijke natuur niet krachtens haar drager toe, maar om haar zelf. En daarom komt het aan God niet toe.3. Aangenomen te worden komt aan de menselijke natuur niet krachtens haar drager toe, maar om haarzelf. En daarom komt het aan God niet toe.

Antwoord op de Bedenkingen. — 1. Waar het God betreft, zijn persoon en natuur werkelijk hetzelfde en daarom kent men aan Gods Zoon de goddelijke natuur toe. Maar beide begrippen geven niet precies hetzelfde aan. En daarom zegt men sommige dingen van Gods Zoon, die men niet van de goddelijke natuur zegt, zooals wij zeggen, dat Gods Zoon is voortgebracht, terwijl wij dat niet van de goddelijke natuur zeggen, zooals in het eerste deel (39e Kw., 5e Art.) behandeld is. En evenzoo 488zeggen wij bij het geheim der menschwording, dat Gods Zoon geleden heeft, terwijl wij niet zeggen, dat de goddelijke natuur geleden heeft.Antwoord op de Bedenkingen. — 1. Waar het God betreft, zijn persoon en natuur werkelijk hetzelfde en daarom kent men aan Gods Zoon de goddelijke natuur toe. Maar beide begrippen geven niet precies hetzelfde aan. En daarom zegt men sommige dingen van Gods Zoon, die men niet van de goddelijke natuur zegt, zoals wij zeggen, dat Gods Zoon is voortgebracht, terwijl wij dat niet van de goddelijke natuur zeggen, zoals in het eerste deel (39e Kw., 5e Art.) behandeld is. En evenzo 488zeggen wij bij het geheim van de menswording, dat Gods Zoon geleden heeft, terwijl wij niet zeggen, dat de goddelijke natuur geleden heeft.

2. De menschwording drukt eerder een vereeniging met het vleesch dan een eigenschap van het vleesch uit. Nu zijn in Christus beide naturen met de andere in den persoon vereenigd, en om die vereeniging noemen wij de goddelijke natuur menschgeworden en de menschelijke natuur vergoddelijkt, zooals boven is gezegd (2e Kw., 1e Art., Antw. op de 3e B.).2. De menswording drukt eerder een vereniging met het vlees dan een eigenschap van het vlees uit. Nu zijn in Christus beide naturen met de andere in de persoon verenigd, en om die vereniging noemen wij de goddelijke natuur mensgeworden en de menselijke natuur vergoddelijkt, zoals boven is gezegd (2e Kw., 1e Art., Antw. op de 3e B.).

3. Wat aan de goddelijke natuur eigen is, wordt van de menschelijke natuur gezegd, niet op de manier, waarop het aan de goddelijke natuur wezenlijk toekomt, maar zooals het door deelhebbing op de menschelijke natuur wordt overgebracht. Datgene, waaraan de menschelijke natuur dus geen deel kan hebben, zooals ongeschapen en almachtig zijn, wordt heelemaal niet van de menschelijke natuur gezegd. De goddelijke natuur echter ontvangt niets van de menschelijke natuur door eraan deel te hebben, en daarom kan wat aan de menschelijke natuur eigen is, in het geheel niet van de goddelijke worden gezegd.3. Wat aan de goddelijke natuur eigen is, wordt van de menselijke natuur gezegd, niet op de manier, waarop het aan de goddelijke natuur wezenlijk toekomt, maar zoals het door deelhebbing op de menselijke natuur wordt overgebracht. Datgene, waaraan de menselijke natuur dus geen deel kan hebben, zoals ongeschapen en almachtig zijn, wordt helemaal niet van de menselijke natuur gezegd. De goddelijke natuur echter ontvangt niets van de menselijke natuur door eraan deel te hebben, en daarom kan wat aan de menselijke natuur eigen is, in het geheel niet van de goddelijke worden gezegd.

Antwoord op de Bedenkingen. — 1. Mensch worden is worden zonder beperking bij allen, waarin de menschelijke natuur als iets nieuws begint te bestaan in een drager, die als iets nieuws wordt geschapen. Nu zegt men hierom, dat God mensch geworden is, dat de menschelijke natuur begon te bestaan in den drager van de goddelijke natuur, die te voren van eeuwigheid af bestond. Daarom is het menschworden van God niet hetzelfde als dat God wordt zonder beperking.Antwoord op de Bedenkingen. — 1. Mens worden is worden zonder beperking bij allen, waarin de menselijke natuur als iets nieuws begint te bestaan in een drager, die als iets nieuws wordt geschapen. Nu zegt men hierom, dat God mens geworden is, dat de menselijke natuur begon te bestaan in de drager van de goddelijke natuur, die te voren van eeuwigheid af bestond. Daarom is het mensworden van God niet hetzelfde als dat God wordt zonder beperking.

4912. Worden brengt zooals wij zeiden (in de Leerstelling) mee, dat iets als iets nieuws van iets anders wordt gezegd. Altijd dus, als iets als iets nieuws van iets anders wordt gezegd tegelijk met een verandering in datgene, waarvan het gezegd wordt, beteekent worden veranderen. En dat komt aan alles toe, wat absoluut wordt gezegd; want witheid of grootheid kunnen in niets als iets nieuws komen, zonder dat dit opnieuw veranderd wordt tot witheid of grootheid. Maar wat als een verhouding wordt gezegd, kan als iets nieuws aan iets anders worden toegekend zonder dat het verandert, zooals iemand zonder te veranderen rechts komt te staan, door een beweging van wie links van hem komt. Bij zulke dingen behoeft dus niet ieder worden een veranderen te zijn, omdat het kan geschieden door de verandering van iets anders. En zoo zeggen wij tot God: « Heer, gij zijt onze toevlucht geworden » (Ps. 89, 1). — Nu komt het door de vereeniging, die een verhouding is, aan God toe mensch te zijn. Dus zegt men als iets nieuws van God, dat Hij mensch is, zonder dat Hij verandert, door de verandering nl. van de menschelijke natuur, die Hij in Zijn persoon aanneemt. Zeggen wij nu dat God mensch geworden is, dan bedoelen wij geen verandering in God, maar alleen van den kant der menschelijke natuur.4912. Worden brengt zoals wij zeiden (in de Leerstelling) mee, dat iets als iets nieuws van iets anders wordt gezegd. Altijd dus, als iets als iets nieuws van iets anders wordt gezegd tegelijk met een verandering in datgene, waarvan het gezegd wordt, betekent worden veranderen. En dat komt aan alles toe, wat absoluut wordt gezegd; want witheid of grootheid kunnen in niets als iets nieuws komen, zonder dat dit opnieuw veranderd wordt tot witheid of grootheid. Maar wat als een verhouding wordt gezegd, kan als iets nieuws aan iets anders worden toegekend zonder dat het verandert, zoals iemand zonder te veranderen rechts komt te staan, door een beweging van wie links van hem komt. Bij zulke dingen behoeft dus niet ieder worden een veranderen te zijn, omdat het kan geschieden door de verandering van iets anders. En zo zeggen wij tot God: “Heer, gij zijt onze toevlucht geworden” (Ps. 89, 1)^a. — Nu komt het door de vereniging, die een verhouding is, aan God toe mens te zijn. Dus zegt men als iets nieuws van God, dat Hij mens is, zonder dat Hij verandert, door de verandering nl. van de menselijke natuur, die Hij in Zijn persoon aanneemt. Zeggen wij nu dat God mens geworden is, dan bedoelen wij geen verandering in God, maar alleen van de kant van de menselijke natuur.

4923. « Mensch » slaat op den persoon van Gods Zoon, niet onbepaald, maar in zoover Deze zelfstandig in de menschelijke natuur bestaat. En al is de stelling: God werd de persoon van den Zoon, onwaar, toch is deze: God is mensch geworden, waar, omdat Hij vereenigd is met de menschelijke natuur.4923. “Mens” slaat op de persoon van Gods Zoon, niet onbepaald, maar in zover Deze zelfstandig in de menselijke natuur bestaat. En al is de stelling: God werd de persoon van de Zoon, onwaar, toch is deze: God is mens geworden, waar, omdat Hij verenigd is met de menselijke natuur.

Antwoord op de Bedenkingen. — 1. In die tekst van den Apostel moet men het voegwoord die, dat op den persoon van den Zoon slaat, niet met het gezegde in verbinding brengen alsof iemand, die naar het vleesch uit Davids zaad het bestaan had, Gods Zoon geworden was; en de gemaakte moeilijkheid komt juist uit het zoo begrijpen van dezen tekst voort. Maar men moet het laten slaan op het onderwerp, zoodat de beteekenis wordt: « Gods Zoon is Hem geworden, (nl. tot meerdere eer van den Vader, zooals de Glossa uitlegt) toen Hij naar het vleesch uit Davids zaad het bestaan had », alsof er stond: « Gods Zoon, die het vleesch uit Davids zaad heeft, tot eer van God ».Antwoord op de Bedenkingen. — 1. In die tekst van de Apostel moet men het voegwoord die, dat op de persoon van de Zoon slaat, niet met het gezegde in verbinding brengen alsof iemand, die naar het vlees uit Davids zaad het bestaan had, Gods Zoon geworden was; en de gemaakte moeilijkheid komt juist uit het zo begrijpen van deze tekst voort. Maar men moet het laten slaan op het onderwerp, zodat de betekenis wordt: “Gods Zoon is Hem geworden, (nl. tot meerdere eer van de Vader, zoals de Glossa uitlegt) toen Hij naar het vlees uit Davids zaad het bestaan had”, alsof er stond: “Gods Zoon, die het vlees uit Davids zaad heeft, tot eer van God”.

2. De tekst van Augustinus moet men zoo opvatten, dat het door de aanneming bij de menschwording gebeurde, dat een mensch God en God mensch was. In dezen zin zijn immers beide uitdrukkingen waar, zooals is gezegd.2. De tekst van Augustinus moet men zo opvatten, dat het door de aanneming bij de menswording gebeurde, dat een mens God en God mens was. In deze zin zijn immers beide uitdrukkingen waar, zoals is gezegd.

3. Het zelfde antwoord geldt voor de derde moeilijkheid, want vergoddelijkt worden is hetzelfde als God worden.

4974. De als onderwerp gebruikte term verhoudt zich als materie, nl. als slaand op den drager, terwijl de in het gezegde gebruikte zich als vorm verhoudt, omdat zij op de aangegeven natuur slaat. Zeggen wij dus: een mensch is God geworden, dan wordt het worden zelf niet aan de menschelijke natuur toegekend, maar aan den drager ervan; die nu is de eeuwige God, waaraan het niet toekomt God te worden. Zeggen wij echter: God is mensch geworden, dan beschouwt men de menschelijke natuur als term van het worden zelf. Daarom is deze stelling: God is mensch geworden, in eigenlijken zin genomen waar, maar de stelling: een mensch is God geworden, niet. Zou zoo Socrates, die eerst mensch was, later blank geworden zijn, dan zou het gezegde: deze mensch, slaande op Socrates, is vandaag blank geworden, waar zijn, maar deze andere: dit blanke ding is vandaag mensch geworden, niet. Zou men echter op de plaats van het onderwerp een term zetten, die de menschelijke natuur in het abstracte aangeeft, dan zou zij zoo als onderwerp van het worden aangegeven kunnen worden, zooals men bv. zou kunnen zeggen: de menschelijke natuur is die van Gods Zoon geworden.4974. De als onderwerp gebruikte term verhoudt zich als materie, nl. als slaand op de drager, terwijl de in het gezegde gebruikte zich als vorm verhoudt, omdat zij op de aangegeven natuur slaat. Zeggen wij dus: een mens is God geworden, dan wordt het worden zelf niet aan de menselijke natuur toegekend, maar aan de drager ervan; die nu is de eeuwige God, waaraan het niet toekomt God te worden. Zeggen wij echter: God is mens geworden, dan beschouwt men de menselijke natuur als term van het worden zelf. Daarom is deze stelling: God is mens geworden, in eigenlijke zin genomen waar, maar de stelling: een mens is God geworden, niet. Zou zo Socrates, die eerst mens was, later blank geworden zijn, dan zou het gezegde: deze mens, slaande op Socrates, is vandaag blank geworden, waar zijn, maar deze andere: dit blanke ding is vandaag mens geworden, niet. Zou men echter op de plaats van het onderwerp een term zetten, die de menselijke natuur in het abstracte aangeeft, dan zou zij zo als onderwerp van het worden aangegeven kunnen worden, zoals men bv. zou kunnen zeggen: de menselijke natuur is die van Gods Zoon geworden.

Antwoord op de Bedenkingen. — 1. Soms gebruiken de Heilige Leeraars kortheidshalve den term schepsel van Christus en laten de bepaling weg. Maar die moet men in hun geschriften erbij denken.Antwoord op de Bedenkingen. — 1. Soms gebruiken de Heilige Leraars kortheidshalve de term schepsel van Christus en laten de bepaling weg. Maar die moet men in hun geschriften erbij denken.

2. Alle eigenschappen van de goddelijke zoowel als van de menschelijke natuur kan men in zekeren zin van Christus zeggen. 501Daarom zegt Damascenus in het 3e boek (Over het Ware Geloof, 4e H.): « Christus, die God en mensch wordt genoemd, kan wel en niet geschapen worden, wel en niet verdeeld worden ». Maar dingen waarvan het onzeker is, tot welke natuur zij behooren, moet men zonder bepaling niet zeggen. Daarom voegt hijzelf er elders bij (4e B., 5e H.): « Dezelfde eene hypostase, nl. die van Christus, is door de godheid ongeschapen en door de menschheid geschapen ». Omgekeerd zou men zonder nadere bepaling niet moeten zeggen, dat Christus geen lichaam heeft of niet kan lijden, om de dwaling der Manichaeën te vermijden, die zeiden, dat Christus geen echt lichaam had en niet echt geleden heeft; maar men moet bepalend zeggen, dat Christus naar Zijn godheid geen lichaam heeft en niet lijden kan.2. Alle eigenschappen van de goddelijke zowel als van de menselijke natuur kan men in zekeren zin van Christus zeggen. 501Daarom zegt Damascenus in het 3e boek (Over het Ware Geloof, 4e H.): “Christus, die God en mens wordt genoemd, kan wel en niet geschapen worden, wel en niet verdeeld worden”. Maar dingen waarvan het onzeker is, tot welke natuur zij behoren, moet men zonder bepaling niet zeggen. Daarom voegt hijzelf er elders bij (4e B., 5e H.): “Dezelfde een hypostase, nl. die van Christus, is door de godheid ongeschapen en door de mensheid geschapen”. Omgekeerd zou men zonder nadere bepaling niet moeten zeggen, dat Christus geen lichaam heeft of niet kan lijden, om de dwaling van de Manicheeën te vermijden, die zeiden, dat Christus geen echt lichaam had en niet echt geleden heeft; maar men moet bepalend zeggen, dat Christus naar Zijn godheid geen lichaam heeft en niet lijden kan.

3. Er kan niet getwijfeld worden, of het geboren zijn uit de Maagd misschien aan den persoon van Gods Zoon toekomt, zooals het met het geschapen zijn wel kan. Daarom gaat dezelfde redeneering niet in beide gevallen op.3. Er kan niet getwijfeld worden, of het geboren zijn uit de Maagd misschien aan de persoon van Gods Zoon toekomt, zoals het met het geschapen zijn wel kan. Daarom gaat dezelfde redenering niet in beide gevallen op.

504Antwoord op de Bedenkingen. — 1. Deze gezagvolle tekst moet men met een beperking opvatten, zoodat wij zeggen, dat de mensch Christus naar Zijn menschheid niet bestond, voordat de wereld er was.504Antwoord op de Bedenkingen. — 1. Deze gezagvolle tekst moet men met een beperking opvatten, zodat wij zeggen, dat de mens Christus naar Zijn mensheid niet bestond, voordat de wereld er was.

2. Uit den term beginnen kan men geen bewijs van het lagere naar het hoogere opbouwen, want de redeneering: dit ding begon wit te zijn, dus begon het gekleurd te zijn, gaat niet op. En dat is hierom, dat beginnen nu wel en eerst iets niet zijn insluit; maar de redeneering: dit was eerst niet wit, dus was het niet gekleurd, gaat niet op. Nu staat zijn zonder meer boven mensch zijn; dus de redeneering: Christus begon mensch te zijn, dus begon Hij zonder meer te zijn, gaat niet op.2. Uit de term beginnen kan men geen bewijs van het lagere naar het hogere opbouwen, want de redenering: dit ding begon wit te zijn, dus begon het gekleurd te zijn, gaat niet op. En dat is hierom, dat beginnen nu wel en eerst iets niet zijn insluit; maar de redenering: dit was eerst niet wit, dus was het niet gekleurd, gaat niet op. Nu staat zijn zonder meer boven mens zijn; dus de redenering: Christus begon mens te zijn, dus begon Hij zonder meer te zijn, gaat niet op.

3. Al geeft de term mensch van Christus gebruikt de menschelijke natuur aan, die begon te bestaan, toch slaat zij op den eeuwigen drager, die niet begon te bestaan. Want als zij als onderwerp wordt gebruikt, dan slaat zij op den drager, maar is zij gezegde, dan slaat zij op de natuur; en daarom is deze stelling: de mensch Christus begon te bestaan, onwaar, maar deze: Christus begon als mensch te bestaan, waar.3. Al geeft de term mens van Christus gebruikt de menselijke natuur aan, die begon te bestaan, toch slaat zij op de eeuwige drager, die niet begon te bestaan. Want als zij als onderwerp wordt gebruikt, dan slaat zij op de drager, maar is zij gezegde, dan slaat zij op de natuur; en daarom is deze stelling: de mens Christus begon te bestaan, onwaar, maar deze: Christus begon als mens te bestaan, waar.

Antwoord op de Bedenkingen. — 1. Al is Christus de menschelijke natuur niet, toch is Hij in het bezit van de menschelijke natuur. Nu kan de term schepsel niet alleen gezegd worden van abstracte, maar ook van concrete dingen, want wij zeggen, dat de menschheid een schepsel, en dat de mensch er een is.Antwoord op de Bedenkingen. — 1. Al is Christus de menselijke natuur niet, toch is Hij in het bezit van de menselijke natuur. Nu kan de term schepsel niet alleen gezegd worden van abstracte, maar ook van concrete dingen, want wij zeggen, dat de mensheid een schepsel, en dat de mens er een is.

2. Wordt de term mensch als onderwerp geplaatst, dan slaat zij meer op den drager, maar wordt zij voor den nadruk herhaald, dan doelt zij, zooals gezegd is (in de Leerstelling), meer op de menschelijke natuur. En waar de natuur geschapen, maar de drager 508ongeschapen is, kan men, al mag de stelling: Deze mensch is een schepsel, niet zonder meer worden toegegeven, toch de stelling: Christus als mensch is een schepsel, toegeven.2. Wordt de term mens als onderwerp geplaatst, dan slaat zij meer op de drager, maar wordt zij voor de nadruk herhaald, dan doelt zij, zoals gezegd is (in de Leerstelling), meer op de menselijke natuur. En waar de natuur geschapen, maar de drager 508ongeschapen is, kan men, al mag de stelling: Deze mens is een schepsel, niet zonder meer worden toegegeven, toch de stelling: Christus als mens is een schepsel, toegeven.

3. Aan ieder mensch, die alleen van de menschelijke natuur de drager is, komt het alleen toe het bestaan te hebben naar de menschelijke natuur. En daarom gaat het van al die menschen op, dat, als hij als mensch een schepsel is, hij zonder beperking een schepsel is. Maar Christus is niet alleen drager van de menschelijke, maar ook van de goddelijke natuur, en naar deze laatste heeft Hij een ongeschapen bestaan. Daarom volgt uit het feit, dat Hij als mensch een schepsel is, niet dat Hij zonder beperking een schepsel is.3. Aan ieder mens, die alleen van de menselijke natuur de drager is, komt het alleen toe het bestaan te hebben naar de menselijke natuur. En daarom gaat het van al die mensen op, dat, als hij als mens een schepsel is, hij zonder beperking een schepsel is. Maar Christus is niet alleen drager van de menselijke, maar ook van de goddelijke natuur, en naar deze laatste heeft Hij een ongeschapen bestaan. Daarom volgt uit het feit, dat Hij als mens een schepsel is, niet dat Hij zonder beperking een schepsel is.

Antwoord op de Bedenkingen. — 1. Aan een ding is het niet krachtens hetzelfde eigen naar iets toe bewogen te worden en dat te zijn; want bewogen worden komt eraan toe om de stof of den drager, maar actueel te zijn om den vorm. En daarom komt het aan Christus niet krachtens hetzelfde beginsel toe erop aangelegd te worden, dat Hij door de genade der vereeniging God is, en God te zijn; maar het eerste komt Hem toe om de menschelijke natuur en het tweede om de goddelijke. Daarom 511is de stelling: Christus heeft als mensch de genade der vereeniging, waar; maar die andere: Christus is als mensch God, niet.Antwoord op de Bedenkingen. — 1. Aan een ding is het niet krachtens hetzelfde eigen naar iets toe bewogen te worden en dat te zijn; want bewogen worden komt eraan toe om de stof of de drager, maar actueel te zijn om de vorm. En daarom komt het aan Christus niet krachtens hetzelfde beginsel toe erop aangelegd te worden, dat Hij door de genade van de vereniging God is, en God te zijn; maar het eerste komt Hem toe om de menselijke natuur en het tweede om de goddelijke. Daarom 511is de stelling: Christus heeft als mens de genade van de vereniging, waar; maar die andere: Christus is als mens God, niet.

2. « De menschenzoon heeft op aarde macht om zonden te vergeven », maar niet door kracht van de menschelijke, maar van de goddelijke natuur. In de goddelijke natuur ligt het vermogen om met gezag de zonden te vergeven, maar in de menschelijke natuur alleen om dit als dienaar en werktuig te doen. Daarom zegt Chrysostomus in zijn uitleg op Matthaeus: « Hij zegt met nadruk « heeft macht op aarde » om aan te geven, dat Hij de macht der goddelijke natuur met de menschelijke door ondeelbare vereeniging heeft verbonden. Want al werd Hij mensch, toch bleef Hij Gods Woord ».2. “De mensenzoon heeft op aarde macht om zonden te vergeven”, maar niet door kracht van de menselijke, maar van de goddelijke natuur. In de goddelijke natuur ligt het vermogen om met gezag de zonden te vergeven, maar in de menselijke natuur alleen om dit als dienaar en werktuig te doen. Daarom zegt Chrysostomus in zijn uitleg op Matteüs: “Hij zegt met nadruk ‘heeft macht op aarde’ om aan te geven, dat Hij de macht van de goddelijke natuur met de menselijke door ondeelbare vereniging heeft verbonden. Want al werd Hij mens, toch bleef Hij Gods Woord”.

3. Spreekt men van dezen mensch, dan betrekt het aanwijzend voornaamwoord den term mensch op den drager. En daarom is de stelling: Christus is in zoover Hij deze mensch is God, meer waar dan: Christus als mensch is God.3. Spreekt men van deze mens, dan betrekt het aanwijzend voornaamwoord de term mens op de drager. En daarom is de stelling: Christus is in zover Hij deze mens is God, meer waar dan: Christus als mens is God.

Antwoord op de Bedenkingen. — 1. Aan ieder mensch komt het toe persoon te zijn, in zoover alles wat in de menschelijke natuur zelfstandig bestaat een persoon is. Maar aan den mensch Christus is het eigen, dat de persoon die in Zijn natuur zelfstandig bestaat, niet door de beginselen der menschelijke natuur voortgebracht maar eeuwig is. En zoo is Hij op een manier als mensch wel een persoon en op een andere manier niet, zooals wij zeiden (in de Leerstelling).Antwoord op de Bedenkingen. — 1. Aan ieder mens komt het toe persoon te zijn, in zover alles wat in de menselijke natuur zelfstandig bestaat een persoon is. Maar aan de mens Christus is het eigen, dat de persoon die in Zijn natuur zelfstandig bestaat, niet door de beginselen van de menselijke natuur voortgebracht maar eeuwig is. En zo is Hij op een manier als mens wel een persoon en op een andere manier niet, zoals wij zeiden (in de Leerstelling).

2. De zelfstandigheid, die een eenling is, die in de omschrijving van den persoon is opgenomen, moet een volledige zelfstandigheid zijn, die gescheiden van anderen op zichzelf bestaat. Anders kon de hand van een mensch een persoon worden genoemd, 515omdat zij zelfstandigheid en een eenling is, maar zij is een eenling en zelfstandigheid, die in iets anders bestaat en daarom geen persoon. En de menschelijke natuur in Christus om dezelfde reden evenmin, al kan zij een eenling of enkelvoudig iets worden genoemd.2. De zelfstandigheid, die een eenling is, die in de omschrijving van de persoon is opgenomen, moet een volledige zelfstandigheid zijn, die gescheiden van anderen op zichzelf bestaat. Anders kon de hand van een mens een persoon worden genoemd, 515omdat zij zelfstandigheid en een eenling is, maar zij is een eenling en zelfstandigheid, die in iets anders bestaat en daarom geen persoon. En de menselijke natuur in Christus om dezelfde reden evenmin, al kan zij een eenling of enkelvoudig iets worden genoemd.

3. Zooals persoon iets volledigs en zelfstandig in de redelijke natuur bestaands aangeeft, zoo beteekenen drager, hypostase en natuurding onder de zelfstandigheden iets op zichzelf bestaands. Zooals nu de menschelijke natuur niet op zichzelf buiten den persoon van den Zoon bestaat, is zij ook niet door zichzelf hypostase of drager of natuurding. En daarom moet men in denzelfden zin als de stelling: Christus als mensch genomen is een persoon, alle andere stellingen evenzeer ontkennen.3. Zoals persoon iets volledigs en zelfstandig in de redelijke natuur bestaands aangeeft, zo betekenen drager, hypostase en natuurding onder de zelfstandigheden iets op zichzelf bestaands. Zoals nu de menselijke natuur niet op zichzelf buiten de persoon van de Zoon bestaat, is zij ook niet door zichzelf hypostase of drager of natuurding. En daarom moet men in dezelfde zin als de stelling: Christus als mens genomen is een persoon, alle andere stellingen evenzeer ontkennen.