533Leerstelling. — Sommigen namen in Christus maar een wil aan, maar zij schijnen op verschillende manieren tot die stelling gekomen te zijn. Want Apollinaris nam in Christus geen redelijke ziel aan, maar beweerde, dat het Woord de plaats der ziel of wel die van het verstand innam. En daar « de wil in het verstand zit », zooals de Philosoof in het 3e boek Over de Ziel (9e H., n. 3) zegt, volgde hieruit, dat er in Christus geen menschelijke wil was; en zoo was er in Hem maar een wil. — Evenzoo waren Eutyches en al degenen, die een samengestelde natuur in Christus aannamen, gedwongen maar een wil in Hem aan te nemen. Ook Nestorius, die hield, dat de vereeniging tusschen God en mensch in wil en gevoelens plaats greep, nam een wil in Christus aan.533Leerstelling. — Sommigen namen in Christus maar een wil aan, maar zij schijnen op verschillende manieren tot die stelling gekomen te zijn. Want Apollinaris nam in Christus geen redelijke ziel aan, maar beweerde, dat het Woord de plaats van de ziel of wel die van het verstand innam. En daar “de wil in het verstand zit”, zoals de Filosoof in het 3e boek Over de Ziel (9e H., n. 3) zegt, volgde hieruit, dat er in Christus geen menselijke wil was; en zo was er in Hem maar een wil. — Evenzo waren Eutyches en al degenen, die een samengestelde natuur in Christus aannamen, gedwongen maar een wil in Hem aan te nemen. Ook Nestorius, die hield, dat de vereniging tussen God en mens in wil en gevoelens plaats greep, nam een wil in Christus aan.

Later echter beweerden Macarius de Patriarch van Antiochië en Cyrus van Alexandrië en Sergius van Constantinopel en sommigen van hun aanhangers, dat er een wil in Christus was, al namen zij twee in hypostase vereenigde naturen in Christus aan; zij meenden nl. dat Christus' menschelijke natuur nooit door een eigen beweging werd bewogen, maar alleen omdat zij door de godheid bewogen werd, zooals uit den synodalen brief van Paus Agatho blijkt. — En in de zesde te Constantinopel gehouden 534Kerkvergadering is vastgesteld, dat men bij Christus van het bestaan van twee willen spreken moest want daar leest men dit: « Volgens hetgeen vroeger de Profeten en daarna Hij zelf ons leerden en de Geloofsbelijdenis der Heilige Vaders ons overleverde, leeren wij, dat er in Hem van nature twee willen en twee werkzaamheden zijn ».Later echter beweerden Macarius de Patriarch van Antiochië en Cyrus van Alexandrië en Sergius van Constantinopel en sommigen van hun aanhangers, dat er een wil in Christus was, al namen zij twee in hypostase verenigde naturen in Christus aan; zij meenden nl. dat Christus' menselijke natuur nooit door een eigen beweging werd bewogen, maar alleen omdat zij door de godheid bewogen werd, zoals uit de synodale brief van Paus Agatho blijkt. — En in de zesde te Constantinopel gehouden 534Kerkvergadering is vastgesteld, dat men bij Christus van het bestaan van twee willen spreken moest want daar leest men dit: “Volgens hetgeen vroeger de Profeten en daarna Hij zelf ons leerden en de Geloofsbelijdenis van de Heilige Vaders ons overleverde, leren wij, dat er in Hem van nature twee willen en twee werkzaamheden zijn”.

En zoo moest men spreken. Want, zooals boven werd aangetoond, is het duidelijk, dat Gods Zoon een volmaakte menschelijke natuur aannam. Nu behoort de wil tot de volmaaktheid der menschelijke natuur zooals boven (4e Kw., 2e Art., 2e B., 5e Kw. en 9e Kw., 1e Art.) werd aangetoond, omdat hij evenals het verstand een natuurlijk vermogen ervan is, zooals blijkt uit wat in het eerste deel (75e Kw., 2e Art., Antw. op 2e B., 80e Kw., 2e Art.) daarover is gezegd. Daarom is het noodzakelijk te zeggen, dat Gods Zoon in de menschelijke natuur een menschelijken wil aannam. Nu verloor Gods Zoon door het aannemen der menschelijke natuur niets van wat tot de goddelijke natuur behoort, waaraan het toekomt een wil te hebben, zooals in het eerste deel (19e Kw., 1e Art.) is behandeld. Daarom moet men zeggen, dat er twee willen in Christus zijn, nl. een goddelijke en een menschelijke.En zo moest men spreken. Want, zoals boven werd aangetoond, is het duidelijk, dat Gods Zoon een volmaakte menselijke natuur aannam. Nu behoort de wil tot de volmaaktheid van de menselijke natuur zoals boven (4e Kw., 2e Art., 2e B., 5e Kw. en 9e Kw., 1e Art.) werd aangetoond, omdat hij evenals het verstand een natuurlijk vermogen ervan is, zoals blijkt uit wat in het eerste deel (79e Kw., 1e Art., Antw. op 2e B., 80e Kw., 2e Art.) daarover is gezegd. Daarom is het noodzakelijk te zeggen, dat Gods Zoon in de menselijke natuur een menselijken wil aannam. Nu verloor Gods Zoon door het aannemen van de menselijke natuur niets van wat tot de goddelijke natuur behoort, waaraan het toekomt een wil te hebben, zoals in het eerste deel (19e Kw., 1e Art.) is behandeld. Daarom moet men zeggen, dat er twee willen in Christus zijn, nl. een goddelijke en een menselijke.

Leerstelling. — Zooals boven is gezegd (4e Kw., 2e Art., 2e B., 5e Kw., 9e Art., 9e Kw., 1e Art.) nam Gods Zoon de menschelijke natuur aan met alles wat tot haar volmaaktheid behoort. Nu ligt in de menschelijke natuur ook de dierlijke opgesloten, zooals het geslacht in de soort. Daarom moest Gods Zoon met de menschelijke natuur ook datgene aannemen, wat tot de volmaaktheid van de dierlijke natuur behoort. Daaronder valt ook het zinnelijk streefvermogen, dat de zinnelijkheid wordt genoemd. En dus moet men zeggen, dat het zinnelijke streefvermogen of de zinnelijkheid in Christus was.Leerstelling. — Zoals boven is gezegd (4e Kw., 2e Art., 2e B., 5e Kw., 9e Art., 9e Kw., 1e Art.) nam Gods Zoon de menselijke natuur aan met alles wat tot haar volmaaktheid behoort. Nu ligt in de menselijke natuur ook de dierlijke opgesloten, zoals het geslacht in de soort. Daarom moest Gods Zoon met de menselijke natuur ook datgene aannemen, wat tot de volmaaktheid van de dierlijke natuur behoort. Daaronder valt ook het zinnelijk streefvermogen, dat de zinnelijkheid wordt genoemd. En dus moet men zeggen, dat het zinnelijke streefvermogen of de zinnelijkheid in Christus was.

Men moet echter weten, dat de zinnelijkheid of het zinnelijk streefvermogen, in zoover het erop aangelegd is om aan het verstand te gehoorzamen, « door deelhebbing redelijk » wordt genoemd, zooals de Philosoof in het 1e boek Over de Zedeleer (13e H., n. 15 en vlgd.) bewijst. En omdat de wil in het verstand ligt, zooals werd gezegd (Antw. op de 1e B.), kan men om dezelfde reden zeggen, dat de zinnelijkheid, door deelhebbing een wil is.Men moet echter weten, dat de zinnelijkheid of het zinnelijk streefvermogen, in zover het erop aangelegd is om aan het verstand te gehoorzamen, “door deelhebbing redelijk” wordt genoemd, zoals de Filosoof in het 1e boek Over de Zedeleer (13e H., n. 15 en vlgd.) bewijst. En omdat de wil in het verstand ligt, zoals werd gezegd (Antw. op de 1e B.), kan men om dezelfde reden zeggen, dat de zinnelijkheid, door deelhebbing een wil is.

Leerstelling. — Zooals werd gezegd (1e Art., Antw. op de 3e B.), verstaat men onder wil soms het vermogen en soms de daad. Neemt men den wil nu als de daad, dan moet men in Christus van den kant van het verstand twee willen, dwz. twee soorten van wilsdaden aannemen. Want zooals in het tweede deel (Ia-IIae, 8e Kw., 2e en 3e Art.) is gezegd, richt de wil zich zoowel op het doel als op datgene, wat tot het doel leidt; en op die twee dingen richt hij zich op een verschillende wijze. Op het doel immers richt hij zich zonder beperking of voorwaarde als op iets, dat in zichzelf goed is; maar op datgene, wat tot een doel leidt, richt hij zich als het ware al vergelijkende, in zoover het een goedheid bezit krachtens een verhouding tot iets anders. En daarom is de wilsdaad, in zoover deze zich richt op iets, dat om zichzelf wordt gewild als de gezondheid, en die door Damascenus de thelesis, dwz. de eenvoudige wilsdaad en door de Magisters de daad van den wil als natuurding wordt genoemd, van een ander soort dan de wilsdaad, in zoover deze zich richt op iets, dat alleen om zijn verhouding tot iets anders wordt gewild als het innemen van een geneesmiddel; deze wilsdaad noemt Damascenus de boulesis of overlegde wilsdaad, maar de Magisters de daad van den 543wil als een verstandelijk ding. Dit verschil tusschen de daden geeft echter geen verschil in het vermogen, omdat ieder der twee daden zich onder hetzelfde opzicht op het voorwerp richt, nl. het goede. Men moet dus zeggen, dat er in Christus, als wij over het vermogen van den wil spreken, maar een menschelijke wil is, die krachtens zijn wezen en niet om deelhebbing zoo wordt genoemd; maar spreken wij over den wil als over een daad, dan onderscheidt men in Christus den wil als natuurding, die thelesis, en den wil als redelijk ding, die boulesis wordt genoemd.Leerstelling. — Zoals werd gezegd (1e Art., Antw. op de 3e B.), verstaat men onder wil soms het vermogen en soms de daad. Neemt men de wil nu als de daad, dan moet men in Christus van de kant van het verstand twee willen, dwz. twee soorten van wilsdaden aannemen. Want zoals in het tweede deel (1-2, 8e Kw., 2e en 3e Art.) is gezegd, richt de wil zich zowel op het doel als op datgene, wat tot het doel leidt; en op die twee dingen richt hij zich op een verschillende wijze. Op het doel immers richt hij zich zonder beperking of voorwaarde als op iets, dat in zichzelf goed is; maar op datgene, wat tot een doel leidt, richt hij zich als het ware al vergelijkende, in zover het een goedheid bezit krachtens een verhouding tot iets anders. En daarom is de wilsdaad, in zover deze zich richt op iets, dat om zichzelf wordt gewild als de gezondheid, en die door Damascenus de thelesis, dwz. de eenvoudige wilsdaad en door de Magisters de daad van de wil als natuurding wordt genoemd, van een ander soort dan de wilsdaad, in zover deze zich richt op iets, dat alleen om zijn verhouding tot iets anders wordt gewild als het innemen van een geneesmiddel; deze wilsdaad noemt Damascenus de boulesis of overlegde wilsdaad, maar de Magisters de daad van de 543wil als een verstandelijk ding. Dit verschil tussen de daden geeft echter geen verschil in het vermogen, omdat ieder van de twee daden zich onder hetzelfde opzicht op het voorwerp richt, nl. het goede. Men moet dus zeggen, dat er in Christus, als wij over het vermogen van de wil spreken, maar een menselijke wil is, die krachtens zijn wezen en niet om deelhebbing zo wordt genoemd; maar spreken wij over de wil als over een daad, dan onderscheidt men in Christus de wil als natuurding, die thelesis, en de wil als redelijk ding, die boulesis wordt genoemd.

Leerstelling. — Zooals boven is gezegd (Vorig Art.), was er in Christus een dubbele wilsdaad; een waardoor Zijn wil zich richtte op iets dat om zichzelf werd gewild, wat aan een doel eigen is; en een andere, waardoor Zijn wil zich op iets richtte, dat krachtens zijn orde tot iets anders werd gewild; en dat is eigen aan datgene, wat tot een doel leidt. Nu verschilt, zooals de Philosoof in het 3e boek Over de Zedeleer (2e H., n. 9) zegt, de keuze hierin van het willen, dat de wil in eigenlijken zin gesproken zich richt op het doel, maar de keuze zich betrekt op de dingen, die tot een doel leiden. En zoo is het eenvoudige willen hetzelfde 546als de wil genomen als een natuurding; maar de keuze is de wil als een redelijk ding genomen en is de eigen daad van de vrije wilsbeschikking, zooals in het eerste deel (83e Kw., 3e Art.) is gezegd. Nemen wij dus in Christus het bestaan van den wil als redelijk iets aan, dan moeten wij daar ook de keuze aannemen, en dus ook de vrije wilsbeschikking, waarvan de keuze de daad is, zooals in het eerste deel werd aangetoond (t. a. pl.).Leerstelling. — Zoals boven is gezegd (Vorig Art.), was er in Christus een dubbele wilsdaad; een waardoor Zijn wil zich richtte op iets dat om zichzelf werd gewild, wat aan een doel eigen is; en een andere, waardoor Zijn wil zich op iets richtte, dat krachtens zijn orde tot iets anders werd gewild; en dat is eigen aan datgene, wat tot een doel leidt. Nu verschilt, zoals de Filosoof in het 3e boek Over de Zedeleer (2e H., n. 9) zegt, de keuze hierin van het willen, dat de wil in eigenlijke zin gesproken zich richt op het doel, maar de keuze zich betrekt op de dingen, die tot een doel leiden. En zo is het eenvoudige willen hetzelfde 546als de wil genomen als een natuurding; maar de keuze is de wil als een redelijk ding genomen en is de eigen daad van de vrije wilsbeschikking, zoals in het eerste deel (83e Kw., 3e Art.) is gezegd. Nemen wij dus in Christus het bestaan van de wil als redelijk iets aan, dan moeten wij daar ook de keuze aannemen, en dus ook de vrije wilsbeschikking, waarvan de keuze de daad is, zoals in het eerste deel werd aangetoond (t.a.p.).

Leerstelling. — Zooals wij zeiden (2e en 3e Art.), wordt in Christus naar Zijn menschelijke natuur een veelvoudigheid van wil aangenomen, nl. de wil der zinnelijkheid, die door deelhebbing wil wordt genoemd, en de redelijke wil, hetzij deze als natuurding of als redelijk ding wordt beschouwd. Nu is vroeger gezegd (13e Kw., 3e Art., Antw. op 1e B.; 14e Kw., 1e Art., Antw. op 2e B.), dat Gods Zoon voor Zijn lijden krachtens een bijzondere beslissing « aan Zijn vleesch toestond te doen en te ondergaan wat eraan eigen was ». En evenzoo liet Hij alle zielsvermogens doen wat hun eigen was. Nu is het duidelijk, dat de wil der zinnelijkheid van nature de zintuiglijke smart en het lichamelijke letsel afwijst. Evenzoo verwerpt de wil als natuurding beschouwd alles, wat met de natuur strijdt en op zichzelf 550beschouwd iets kwaads is, als dood en dergelijke. Maar de wil als redelijk ding kan deze dingen soms aanvaarden om hun verhouding tot een doel, zooals ook in iemand, die alleen mensch is, zijn zinnelijkheid en ook de wil zonder beperking genomen het branden afwijst, dat de wil door de rede geleid toch om de gezondheid verkiest. Nu was het Gods wil, dat Christus smarten en pijnen en den dood onderging; niet alsof God die dingen op zichzelf beschouwd wilde, maar als gericht op het doel, het heil der menschen. Zoo blijkt het, dat Christus naar Zijn wil der zinnelijkheid en naar Zijn redelijken maar als natuurding beschouwden wil iets anders kon willen dan God. Maar met Zijn als redelijk ding beschouwde wil wilde Hij altijd hetzelfde als God. Dat blijkt uit wat Hij sprak: « Niet zooals Ik het wil, maar zooals Gij » (Matthaeus, 26, 39). Want naar Zijn redelijken wil wilde Hij den goddelijken wil volbrengen, al zei Hij dat Hij iets anders wilde met een anderen wil.Leerstelling. — Zoals wij zeiden (2e en 3e Art.), wordt in Christus naar Zijn menselijke natuur een veelvoudigheid van wil aangenomen, nl. de wil van de zinnelijkheid, die door deelhebbing wil wordt genoemd, en de redelijke wil, hetzij deze als natuurding of als redelijk ding wordt beschouwd. Nu is vroeger gezegd (13e Kw., 3e Art., Antw. op 1e B.; 14e Kw., 1e Art., Antw. op 2e B.), dat Gods Zoon voor Zijn lijden krachtens een bijzondere beslissing “aan Zijn vlees toestond te doen en te ondergaan wat eraan eigen was”. En evenzo liet Hij alle zielsvermogens doen wat hun eigen was. Nu is het duidelijk, dat de wil van de zinnelijkheid van nature de zintuiglijke smart en het lichamelijke letsel afwijst. Evenzo verwerpt de wil als natuurding beschouwd alles, wat met de natuur strijdt en op zichzelf 550beschouwd iets kwaads is, als dood en dergelijke. Maar de wil als redelijk ding kan deze dingen soms aanvaarden om hun verhouding tot een doel, zoals ook in iemand, die alleen mens is, zijn zinnelijkheid en ook de wil zonder beperking genomen het branden afwijst, dat de wil door de rede geleid toch om de gezondheid verkiest. Nu was het Gods wil, dat Christus smarten en pijnen en de dood onderging; niet alsof God die dingen op zichzelf beschouwd wilde, maar als gericht op het doel, het heil van de mensen. Zo blijkt het, dat Christus naar Zijn wil van de zinnelijkheid en naar Zijn redelijken maar als natuurding beschouwden wil iets anders kon willen dan God. Maar met Zijn als redelijk ding beschouwde wil wilde Hij altijd hetzelfde als God. Dat blijkt uit wat Hij sprak: “Niet zoals Ik het wil, maar zoals Gij” (Matteüs, 26, 39). Want naar Zijn redelijken wil wilde Hij de goddelijke wil volbrengen, al zei Hij dat Hij iets anders wilde met een anderen wil.

Leerstelling. — Er kan geen tegenstrijdigheid bestaan als men de tegenstelling niet in hetzelfde ding en onder hetzelfde opzicht beschouwt. Is er echter een verschil tusschen verschillende dingen en onder verschillend opzicht, dan is dat niet voldoende 554voor een tegenstelling of tegenstrijdigheid, bv. als een mensch schoon en gezond is wat zijn hand en niet wat zijn voet betreft.Leerstelling. — Er kan geen tegenstrijdigheid bestaan als men de tegenstelling niet in hetzelfde ding en onder hetzelfde opzicht beschouwt. Is er echter een verschil tussen verschillende dingen en onder verschillend opzicht, dan is dat niet voldoende 554voor een tegenstelling of tegenstrijdigheid, bv. als een mens schoon en gezond is wat zijn hand en niet wat zijn voet betreft.

Er is dus om in iemand een tegenstrijdigheid van willen te hebben ten eerste noodig, dat het verschil in wil onder hetzelfde opzicht bestaat. Als nl. de wil van den een erover gaat, dat iets moet gebeuren om een algemeene reden en die van den ander over het niet moeten gebeuren van hetzelfde ding om een bijzondere reden, is er heelemaal geen tegenstrijdigheid van willen. Bv. als een koning een roover wil laten ophangen om het algemeene belang en een bloedverwant hem niet wil laten ophangen om een persoonlijke liefde, is er geen tegenstrijdigheid van wil, tenzij het willen van het bijzondere goed zoover gaat, dat het aan het algemeen welzijn in den weg wil staan om het bijzondere goed te behouden; want dan zou de strijd tusschen de willen onder hetzelfde opzicht worden beschouwd.Er is dus om in iemand een tegenstrijdigheid van willen te hebben ten eerste nodig, dat het verschil in wil onder hetzelfde opzicht bestaat. Als nl. de wil van de een erover gaat, dat iets moet gebeuren om een algemene reden en die van de ander over het niet moeten gebeuren van hetzelfde ding om een bijzondere reden, is er helemaal geen tegenstrijdigheid van willen. Bv. als een koning een rover wil laten ophangen om het algemene belang en een bloedverwant hem niet wil laten ophangen om een persoonlijke liefde, is er geen tegenstrijdigheid van wil, tenzij het willen van het bijzondere goed zover gaat, dat het aan het algemeen welzijn in de weg wil staan om het bijzondere goed te behouden; want dan zou de strijd tussen de willen onder hetzelfde opzicht worden beschouwd.

Ten tweede is er voor tegenstrijdigheid van wil noodig, dat zij zich op denzelfden wil betrekt. Want als een mensch met het redelijke streefvermogen een ding wil en met het zinnelijke iets anders, is er geen tegenstrijdigheid van wil, tenzij het zinnelijk streefvermogen zoozeer overheerscht, dat het het redelijke streefvermogen omkeert of minstens belemmert, want zoo komt er iets van 555de tegengestelde beweging van het zinnelijk streefvermogen in den verstandelijken wil zelf.Ten tweede is er voor tegenstrijdigheid van wil nodig, dat zij zich op dezelfde wil betrekt. Want als een mens met het redelijke streefvermogen een ding wil en met het zinnelijke iets anders, is er geen tegenstrijdigheid van wil, tenzij het zinnelijk streefvermogen zozeer overheerst, dat het het redelijke streefvermogen omkeert of minstens belemmert, want zo komt er iets van 555de tegengestelde beweging van het zinnelijk streefvermogen in de verstandelijke wil zelf.

Wij moeten dus zeggen, dat al wilde in Christus de wil als natuurding en de wil der zinnelijkheid iets anders dan Zijn goddelijke en zijn als redelijk ding beschouwde menschelijke wil, er toch in Hem geen tegenstrijdigheid van wil was. Ten eerste omdat noch zijn wil als natuurding noch Zijn zinnelijke wil de reden, waarom Zijn goddelijke en Zijn door menschelijk verstand geleide wil het lijden aanvaardden, verwierpen. Want de zonder beperking beschouwde wil in Christus wilde het heil van het menschelijk geslacht, maar had niet iets te willen in orde tot iets anders. De bewegingen der zinnelijkheid reikten zoo ver niet.Wij moeten dus zeggen, dat al wilde in Christus de wil als natuurding en de wil van de zinnelijkheid iets anders dan Zijn goddelijke en zijn als redelijk ding beschouwde menselijke wil, er toch in Hem geen tegenstrijdigheid van wil was. Ten eerste omdat noch zijn wil als natuurding noch Zijn zinnelijke wil de reden, waarom Zijn goddelijke en Zijn door menselijk verstand geleide wil het lijden aanvaardden, verwierpen. Want de zonder beperking beschouwde wil in Christus wilde het heil van het menselijk geslacht, maar had niet iets te willen in orde tot iets anders. De bewegingen van de zinnelijkheid reikten zo ver niet.

Ten tweede werden in Christus noch de goddelijke, noch de door de rede geleide wil tegengehouden of belemmerd door den natuurlijken of zinnelijken wil. Maar de goddelijke of redelijke wil in Christus weerhielden of belemmerden evenmin de bewegingen van den natuurlijken menschelijken wil of der zinnelijkheid. Want Christus vond met Zijn goddelijken en redelijken wil goed, dat in Hem de natuurlijke wil en de wil der zinnelijkheid volgens de orde van Zijn natuur zich bewogen.Ten tweede werden in Christus noch de goddelijke, noch de door de rede geleide wil tegengehouden of belemmerd door de natuurlijken of zinnelijken wil. Maar de goddelijke of redelijke wil in Christus weerhielden of belemmerden evenmin de bewegingen van de natuurlijke menselijke wil of van de zinnelijkheid. Want Christus vond met Zijn goddelijken en redelijken wil goed, dat in Hem de natuurlijke wil en de wil van de zinnelijkheid volgens de orde van Zijn natuur zich bewogen.

556Zoo blijkt, dat er in Christus geen enkele strijd of tegenstelling tusschen de willen was.556Zo blijkt, dat er in Christus geen enkele strijd of tegenstelling tussen de willen was.