Antwoord op de Bedenkingen. — 1. Er is verschil tusschen het gebruik maken van Gods reeds gegeven getuigenis, wat gebeurt bij het aanhalen van een tekst uit de H. Schrift; en een getuigenis van God afsmeeken, dat nog gegeven moet worden, zooals bij den eed geschiedt.Antwoord op de Bedenkingen. — 1. Er is verschil tussen het gebruik maken van Gods reeds gegeven getuigenis, wat gebeurt bij het aanhalen van een tekst uit de H. Schrift; en een getuigenis van God afsmeken, dat nog gegeven moet worden, zoals bij de eed geschiedt.

2. Men zegt hierom, dat iemand zijn eed tegenover God houdt, dat hij vervult wat hij gezworen heeft. Of omdat hij juist door het feit, dat hij God als getuige aanroept, erkent, dat Hij kennis van alles en de onfeilbare waarheid bezit.

3. Iemands getuigenis wordt hierom aangeroepen, dat de ingeroepen getuige de waarheid bekend maakt over wat gezegd wordt. Nu maakt God op twee manieren bekend of wat gezegd is de waarheid bevat. Ten eerste door zonder meer de waarheid te openbaren, hetzij door innerlijke ingeving, of ook wel door onthulling van het feit, als Hij nl. wat verborgen was openbaar maakt. 254En op een andere manier door den leugenaar te straffen; en dan is Hij tegelijk getuige en rechter, als Hij door de leugen te straffen haar bekend maakt.3. Iemands getuigenis wordt hierom aangeroepen, dat de ingeroepen getuige de waarheid bekend maakt over wat gezegd wordt. Nu maakt God op twee manieren bekend of wat gezegd is de waarheid bevat. Ten eerste door zonder meer de waarheid te openbaren, hetzij door innerlijke ingeving, of ook wel door onthulling van het feit, als Hij nl. wat verborgen was openbaar maakt. 254En op een andere manier door de leugenaar te straffen; en dan is Hij tegelijk getuige en rechter, als Hij door de leugen te straffen haar bekend maakt.

En daarom zijn er twee manieren om te zweren. Een door eenvoudig God als getuige aan te roepen, zooals wanneer iemand zegt: God is mij getuige, of: Ik zeg voor het aangezicht van God, of: bij God, wat hetzelfde is, zooals Augustinus zegt. — Een andere manier om te zweren is die door zelfverwensching, als nl. iemand zichzelf of iets wat hem toebehoort een straf oplegt, als wat hij zegt niet waar is.En daarom zijn er twee manieren om te zweren. Een door eenvoudig God als getuige aan te roepen, zoals wanneer iemand zegt: God is mij getuige, of: Ik zeg voor het aangezicht van God, of: bij God, wat hetzelfde is, zoals Augustinus zegt. — Een andere manier om te zweren is die door zelfverwensing, als nl. iemand zichzelf of iets wat hem toebehoort een straf oplegt, als wat hij zegt niet waar is.

257Antwoord op de Bedenkingen. — 1. Hieronymus zegt: « Bedenkt, dat de Heer niet verbood bij God te zweren, maar bij hemel en aarde; want het is bekend, dat de Joden de slechte gewoonte hadden bij de elementen te zweren. » Maar dit antwoord is niet voldoende, omdat Jacobus erbij voegt: « Noch met eenigen anderen eed. »257Antwoord op de Bedenkingen. — 1. Hieronymus zegt: “Bedenkt, dat de Heer niet verbood bij God te zweren, maar bij hemel en aarde; want het is bekend, dat de Joden de slechte gewoonte hadden bij de elementen te zweren.” Maar dit antwoord is niet voldoende, omdat Jacobus erbij voegt: “Noch met enigen anderen eed.”

En daarom moet men met Augustinus zeggen, dat « de Apostel, die in zijn brieven zweert, ons laat zien, hoe wij dat woord: Ik zeg U in het geheel niet te zweren, moeten opvatten; dat wij nl. door te zweren niet tot een gemak van zweren moeten komen, van het gemak tot de gewoonte, en van de gewoonte tot den meineed. En daarom blijkt dat hij slechts heeft gezworen als hij schreef, waar voorzichtiger overleg is en geen loslippigheid. »En daarom moet men met Augustinus zeggen, dat “de Apostel, die in zijn brieven zweert, ons laat zien, hoe wij dat woord: Ik zeg U in het geheel niet te zweren, moeten opvatten; dat wij nl. door te zweren niet tot een gemak van zweren moeten komen, van het gemak tot de gewoonte, en van de gewoonte tot de meineed. En daarom blijkt dat hij slechts heeft gezworen als hij schreef, waar voorzichtiger overleg is en geen loslippigheid.”

2. Zooals Augustinus zegt, « moeten wij, als wij gedwongen worden een eed te doen, weten, dat de noodzakelijkheid ervan wordt teweeggebracht door de zwakheid van hen, dien wij iets willen bijbrengen; en deze zwakheid is ongetwijfeld iets verkeerds. Daarom zegt Hij niet: wat erbij komt, is verkeerd; want gij doet niet verkeerd, als gij een goed gebruik maakt van den eed, om een ander iets bij te brengen, als dat nuttig is; maar: het is uit den 258booze; nl. uit de verkeerdheid van hem, door wiens zwakheid gij gedwongen wordt te zweren. »2. Zoals Augustinus zegt, “moeten wij, als wij gedwongen worden een eed te doen, weten, dat de noodzakelijkheid ervan wordt teweeggebracht door de zwakheid van hen, die wij iets willen bijbrengen; en deze zwakheid is ongetwijfeld iets verkeerds. Daarom zegt Hij niet: wat erbij komt, is verkeerd; want gij doet niet verkeerd, als gij een goed gebruik maakt van de eed, om een ander iets bij te brengen, als dat nuttig is; maar: het is uit de 258boze; nl. uit de verkeerdheid van hem, door wiens zwakheid gij gedwongen wordt te zweren.”

3. Wie zweert, stelt God niet op de proef, omdat hij Gods hulp niet zonder nut en noodzakelijkheid vraagt; en bovendien stelt hij zich niet in gevaar, als God op het oogenblik geen getuigenis wil geven. Hij zal echter zeker in de toekomst getuigenis afleggen, als Hij « de verborgenheden van de duisternis zal aan het licht brengen en de geheimen van de harten openbaren, » zooals in den Eersten Brief aan de Corinthiërs (4. 5) staat. En niemand, die zweert, zal dat getuigenis missen, hetzij vóór of tegen hem.3. Wie zweert, stelt God niet op de proef, omdat hij Gods hulp niet zonder nut en noodzakelijkheid vraagt; en bovendien stelt hij zich niet in gevaar, als God op het ogenblik geen getuigenis wil geven. Hij zal echter zeker in de toekomst getuigenis afleggen, als Hij “de verborgenheden van de duisternis zal aan het licht brengen en de geheimen van de harten openbaren,” zoals in de Eerste Brief aan de Korintiërs (4, 5) staat. En niemand, die zweert, zal dat getuigenis missen, hetzij vóór of tegen hem.

Antwoord op de Bedenkingen. — 1. Oordeel beteekent hier niet het ten uitvoer brengen van de rechtvaardigheid, maar 261zooals is gezegd, het oordeel van het overleg. Ook neemt men waarheid hier niet als een onderdeel van de rechtvaardigheid, maar als een nadere bepaling van wat men zegt.Antwoord op de Bedenkingen. — 1. Oordeel betekent hier niet het ten uitvoer brengen van de rechtvaardigheid, maar 261zoals is gezegd, het oordeel van het overleg. Ook neemt men waarheid hier niet als een onderdeel van de rechtvaardigheid, maar als een nadere bepaling van wat men zegt.

2. Zoowel de toewijding als het geloof als alle dergelijke dingen, die noodig zijn om op een goede manier te zweren, liggen in het oordeel vervat. Want zooals is gezegd, slaan de twee andere vereischten op de zaak, waarover men zweert. Men zou echter kunnen zeggen, dat de gerechtigheid op de oorzaak slaat, waardoor men een eed aflegt.2. Zowel de toewijding als het geloof als alle dergelijke dingen, die nodig zijn om op een goede manier te zweren, liggen in het oordeel vervat. Want zoals is gezegd, slaan de twee andere vereisten op de zaak, waarover men zweert. Men zou echter kunnen zeggen, dat de gerechtigheid op de oorzaak slaat, waardoor men een eed aflegt.

3. In den eed ligt een groot gevaar opgesloten, zoowel om de grootheid van God, Wiens getuigenis wordt aangeroepen, als om de zwakheid van de menschelijke tong, wier woorden door den eed worden bevestigd. En daarom zijn deze drie vereischten meer noodig voor den eed dan voor andere menschelijke daden.3. In de eed ligt een groot gevaar opgesloten, zowel om de grootheid van God, Wiens getuigenis wordt aangeroepen, als om de zwakheid van de menselijke tong, wier woorden door de eed worden bevestigd. En daarom zijn deze drie vereisten meer nodig voor de eed dan voor andere menselijke daden.

Antwoord op de Bedenkingen. — 1. Bij den eed beschouwt men twee dingen, nl. het aangehaalde getuigenis, en dat is goddelijk, en dat, waarvoor dit wordt aangehaald of wat het aanhalen ervan noodig maakt; en dat is menschelijk. Nu behoort de eed om het eerste en niet om het tweede tot de godsdienstigheid.Antwoord op de Bedenkingen. — 1. Bij de eed beschouwt men twee dingen, nl. het aangehaalde getuigenis, en dat is goddelijk, en dat, waarvoor dit wordt aangehaald of wat het aanhalen ervan nodig maakt; en dat is menselijk. Nu behoort de eed om het eerste en niet om het tweede tot de godsdienstigheid.

2. Juist doordat de mensch door een eed God als getuige 264aanhaalt, erkent hij, dat Hij grooter is; en dat valt onder het eeren van God. En zoo biedt hij God iets aan, nl. eerbied en hulde.2. Juist doordat de mens door een eed God als getuige 264aanhaalt, erkent hij, dat Hij groter is; en dat valt onder het eren van God. En zo biedt hij God iets aan, nl. eerbied en hulde.

3. Alles wat wij doen, moeten wij doen om God te eeren. En daarom is er niets tegen, dat wij juist door de menschen zekerheid te willen verschaffen God eerbied betoonen. Want wij moeten om God te eeren zoo iets doen, dat onze naasten daar nut van hebben; want ook God werkt tot Zijn eigen eer en ons nut.3. Alles wat wij doen, moeten wij doen om God te eren. En daarom is er niets tegen, dat wij juist door de mensen zekerheid te willen verschaffen God eerbied betonen. Want wij moeten om God te eren zo iets doen, dat onze naasten daar nut van hebben; want ook God werkt tot Zijn eigen eer en ons nut.

Antwoord op de Bedenkingen. — 1. Er is verschil tusschen het wezen van de gelofte en van den eed. Want door de gelofte geven wij aan iets het doel God eer te bewijzen; en daardoor precies wordt het een daad van godsdienstigheid. Maar bij den eed wordt daarentegen de eerbied voor den goddelijken naam gebruikt om de belofte te bevestigen. En daarom wordt wat door den eed wordt bevestigd, daardoor geen daad van godsdienstigheid, omdat de zedelijke daden hun aard krijgen van het doel.Antwoord op de Bedenkingen. — 1. Er is verschil tussen het wezen van de gelofte en van de eed. Want door de gelofte geven wij aan iets het doel God eer te bewijzen; en daardoor precies wordt het een daad van godsdienstigheid. Maar bij de eed wordt daarentegen de eerbied voor de goddelijke naam gebruikt om de belofte te bevestigen. En daarom wordt wat door de eed wordt bevestigd, daardoor geen daad van godsdienstigheid, omdat de zedelijke daden hun aard krijgen van het doel.

2. Wie zweert, maakt wel gebruik van den eerbied en de liefde 267voor hem, bij wien hij zweert, maar aan den eed geeft hij niet als doel het eeren of beminnen van hem, bij wien hij zweert, maar iets anders, wat voor het tegenwoordige leven noodzakelijk is.2. Wie zweert, maakt wel gebruik van de eerbied en de liefde 267voor hem, bij wie hij zweert, maar aan de eed geeft hij niet als doel het eren of beminnen van hem, bij wie hij zweert, maar iets anders, wat voor het tegenwoordige leven noodzakelijk is.

3. Zooals een medicijn nuttig is om te genezen en toch naargelang zij krachtiger is grooter schade teweegbrengt als zij niet op de goede manier wordt gebruikt, zoo is ook de eed nuttig om te bevestigen, maar zooveel te meer hij in eere moet worden gehouden, zooveel te meer gevaar brengt hij mee bij slecht gebruik. Want zooals in het Boek Ecclesiasticus (23. 13) wordt gezegd: « Als hij zal hebben teleurgesteld, d. w. z. uw broeder bedrogen, zal zijn misdaad op hem neerkomen; en als hij ontveinsd heeft, door in veinzerij iets onwaars te bezweren, zal hij dubbel misdoen (want een schijnbare rechtvaardigheid is nl. een dubbele ongerechtigheid); en als hij ijdel gezworen heeft, d. w. z. zonder goede reden en noodzakelijkheid, zal hij niet gerechtvaardigd worden. »3. Zoals een medicijn nuttig is om te genezen en toch naargelang zij krachtiger is groter schade teweegbrengt als zij niet op de goede manier wordt gebruikt, zo is ook de eed nuttig om te bevestigen, maar zoveel te meer hij in ere moet worden gehouden, zoveel te meer gevaar brengt hij mee bij slecht gebruik. Want zoals in het Boek Sirach (23, 13) wordt gezegd: “Als hij zal hebben teleurgesteld, d. w. z. uw broeder bedrogen, zal zijn misdaad op hem neerkomen; en als hij ontveinsd heeft, door in veinzerij iets onwaars te bezweren, zal hij dubbel misdoen (want een schijnbare rechtvaardigheid is nl. een dubbele ongerechtigheid); en als hij ijdel gezworen heeft, d. w. z. zonder goede reden en noodzakelijkheid, zal hij niet gerechtvaardigd worden.”

Antwoord op de Bedenkingen. — 1. God verbood zoo bij de schepselen te zweren, alsof men hun goddelijke eer bewees. Daarom voegt Hieronymus er op dezelfde plaats bij, dat « de Joden, als zij bij de Engelen (e. d.) zwoeren, schepselen met goddelijke eer eerden. »Antwoord op de Bedenkingen. — 1. God verbood zo bij de schepselen te zweren, alsof men hun goddelijke eer bewees. Daarom voegt Hieronymus er op dezelfde plaats bij, dat “de Joden, als zij bij de Engelen (e. d.) zwoeren, schepselen met goddelijke eer eerden.”

271En om dezelfde reden wordt volgens het kerkelijk recht een geestelijke gestraft, die bij schepselen zweert, omdat dit onder de vloeken van de ongeloovigheid valt. Daarom staat er in het volgende hoofdstuk: « Als iemand bij Gods hoofd of haar zou zweren, of op een andere manier een vloek tegenover God zou uitspreken, en hij is in den geestelijken stand, dan moet hij afgezet worden. »271En om dezelfde reden wordt volgens het kerkelijk recht een geestelijke gestraft, die bij schepselen zweert, omdat dit onder de vloeken van de ongelovigheid valt. Daarom staat er in het volgende hoofdstuk: “Als iemand bij Gods hoofd of haar zou zweren, of op een andere manier een vloek tegenover God zou uitspreken, en hij is in de geestelijke stand, dan moet hij afgezet worden.”

2. Het antwoord hierop ziet men uit het voorafgaande.

3. De eerbewijzen van de godsvereering worden aan hem gegeven, wiens getuigenis bij den eed wordt ingeroepen. En daarom wordt in het Boek van den Uittocht (23. 13) voorgeschreven: « Bij de namen van vreemde goden zult gij niet zweren. » Maar aan de schepselen, die op bovengenoemde manier bij den eed worden gebruikt, worden geen eerbewijzen van godsvereering gegeven.3. De eerbewijzen van de godsverering worden aan hem gegeven, wiens getuigenis bij de eed wordt ingeroepen. En daarom wordt in het Boek van de Uittocht (23, 13) voorgeschreven: “Bij de namen van vreemde goden zult gij niet zweren.” Maar aan de schepselen, die op bovengenoemde manier bij de eed worden gebruikt, worden geen eerbewijzen van godsverering gegeven.

Antwoord op de Bedenkingen. — 1. Er is verschil tusschen een eenvoudig woord en een eed, waarbij men het getuigenis van God aanroept. Want voor de waarheid van een woord is genoeg, dat iemand zegt, wat hij van plan is te doen; want dat is dan al waar in zijn oorzaak, nl. het plan van wie het doet. Maar een eed moet men alleen gebruiken bij iets, waarvan men absoluut zeker is. Wordt er dus een eed bij gebruikt, dan is de mensch om de eerbied voor het goddelijke getuigenis, dat hij inroept, verplicht naar zijn vermogen waar te doen zijn, wat hij gezworen heeft; tenzij het een slechter gevolg heeft, zooals is gezegd (in de Leerst.).Antwoord op de Bedenkingen. — 1. Er is verschil tussen een eenvoudig woord en een eed, waarbij men het getuigenis van God aanroept. Want voor de waarheid van een woord is genoeg, dat iemand zegt, wat hij van plan is te doen; want dat is dan al waar in zijn oorzaak, nl. het plan van wie het doet. Maar een eed moet men alleen gebruiken bij iets, waarvan men absoluut zeker is. Wordt er dus een eed bij gebruikt, dan is de mens om de eerbied voor het goddelijke getuigenis, dat hij inroept, verplicht naar zijn vermogen waar te doen zijn, wat hij gezworen heeft; tenzij het een slechter gevolg heeft, zoals is gezegd (in de Leerst.).

2. Op twee manieren kan een eed een slechter gevolg hebben: Ten eerste, omdat hij door het beginsel zelf een slechter gevolg heeft, hetzij omdat dit iets slechts is, zooals wanneer iemand zweert overspel te zullen plegen; of omdat het iets goeds belet, b. v. als iemand zweert niet in het klooster te zullen treden of geen geestelijke te zullen worden, of geen kerkelijk ambt te zullen aannemen, 276in geval het aannemen wel goed zou zijn; e. d. gevallen. Een eed over dergelijke dingen is van het begin af aan ongeoorloofd, maar op verschillende manieren. Want als iemand zweert een zonde te zullen bedrijven, zondigt hij én als hij zweert, én als hij den eed houdt; maar als iemand zweert iets beters niet te zullen doen, wat hij niet verplicht is te doen, dan zondigt hij wel door te zweren, in zoover hij aan den H. Geest, die de goede voornemens ingeeft, een beletsel stelt; maar hij zondigt niet, als hij den eed houdt; wel doet hij veel beter, als hij hem niet houdt.2. Op twee manieren kan een eed een slechter gevolg hebben: Ten eerste, omdat hij door het beginsel zelf een slechter gevolg heeft, hetzij omdat dit iets slechts is, zoals wanneer iemand zweert overspel te zullen plegen; of omdat het iets goeds belet, bv. als iemand zweert niet in het klooster te zullen treden of geen geestelijke te zullen worden, of geen kerkelijk ambt te zullen aannemen, 276in geval het aannemen wel goed zou zijn; e. d. gevallen. Een eed over dergelijke dingen is van het begin af aan ongeoorloofd, maar op verschillende manieren. Want als iemand zweert een zonde te zullen bedrijven, zondigt hij én als hij zweert, én als hij de eed houdt; maar als iemand zweert iets beters niet te zullen doen, wat hij niet verplicht is te doen, dan zondigt hij wel door te zweren, in zover hij aan de H. Geest, die de goede voornemens ingeeft, een beletsel stelt; maar hij zondigt niet, als hij de eed houdt; wel doet hij veel beter, als hij hem niet houdt.

Op een andere manier heeft hij een slechter gevolg om iets nieuws, wat erbij komt en niet voorzien was, zooals blijkt uit den eed van Herodes, die zwoer aan het dansende meisje te zullen geven wat zij zou vragen. Die eed kon van het begin af goed zijn, als men er de noodige voorwaarde bij denkt, dat zij nl. iets gepasts zou vragen; maar het houden van den eed was ongeoorloofd. Daarom zegt Ambrosius: « Soms is het tegen de plicht een heilige gelofte te houden, zooals Herodes, die den moord op Joannes pleegde om zijn belofte niet te breken. »Op een andere manier heeft hij een slechter gevolg om iets nieuws, wat erbij komt en niet voorzien was, zoals blijkt uit de eed van Herodes, die zwoer aan het dansende meisje te zullen geven wat zij zou vragen. Die eed kon van het begin af goed zijn, als men er de nodige voorwaarde bij denkt, dat zij nl. iets gepasts zou vragen; maar het houden van de eed was ongeoorloofd. Daarom zegt Ambrosius: “Soms is het tegen de plicht een heilige gelofte te houden, zoals Herodes, die de moord op Johannes pleegde om zijn belofte niet te breken.”

3. Bij een eed, die iemand gedwongen heeft afgelegd, bestaat een dubbele verplichting. Ten eerste tegenover den mensch, 277waaraan iets beloofd is. En deze verplichting verdwijnt bij dwang; want wie dwang heeft aangedaan verdient, dat men hem de belofte niet houdt.3. Bij een eed, die iemand gedwongen heeft afgelegd, bestaat een dubbele verplichting. Ten eerste tegenover de mens, 277waaraan iets beloofd is. En deze verplichting verdwijnt bij dwang; want wie dwang heeft aangedaan verdient, dat men hem de belofte niet houdt.

Maar er is een andere verplichting tegenover God te vervullen, wat men bij Zijn naam beloofd heeft. En deze verplichting wordt tegenover het geweten niet weggenomen omdat men eerder tijdelijk verlies moet lijden dan den eed breken. Maar men kan voor het gerecht terugeischen wat men betaald heeft of het aan den overste bekend maken, niettegenstaande dat men het tegenovergestelde heeft gezworen; want een dergelijke eed zou een slechter gevolg hebben en tegen de openbare rechtvaardigheid ingaan. — De Pausen echter hebben menschen van dergelijke eeden vrijgesteld, niet in dien zin, dat zij uitmaakten, dat dergelijke eeden geen verplichting meebrachten, maar dat zij die verplichtingen om een billijke reden ophieven.Maar er is een andere verplichting tegenover God te vervullen, wat men bij Zijn naam beloofd heeft. En deze verplichting wordt tegenover het geweten niet weggenomen omdat men eerder tijdelijk verlies moet lijden dan de eed breken. Maar men kan voor het gerecht terugeisen wat men betaald heeft of het aan de overste bekend maken, niettegenstaande dat men het tegenovergestelde heeft gezworen; want een dergelijke eed zou een slechter gevolg hebben en tegen de openbare rechtvaardigheid ingaan. — De Pausen echter hebben mensen van dergelijke eden vrijgesteld, niet in die zin, dat zij uitmaakten, dat dergelijke eden geen verplichting meebrachten, maar dat zij die verplichtingen om een billijke reden ophieven.

4. Wanneer er verschil van bedoeling is tusschen wie zweert en tegenover wien gezworen wordt, en als dat voortkomt uit het listig gedrag van hem die zweert, dan moet hij zijn eed houden volgens de gezonde opvatting van hem, waaraan hij het gezworen heeft. Daarom zegt Isidorus: « Met welk woordenspel iemand ook zweert, toch vat God, die getuige van het geweten is, den eed zoo op als hij, aan wien hij gezworen is. » En dat dit op een 278bedriegelijken eed slaat, blijkt uit wat er op volgt: « Dubbel schuldig maakt hij zich, die zoowel Gods naam ijdel gebruikt als zijn naaste door list vangt. »4. Wanneer er verschil van bedoeling is tussen wie zweert en tegenover wie gezworen wordt, en als dat voortkomt uit het listig gedrag van hem die zweert, dan moet hij zijn eed houden volgens de gezonde opvatting van hem, waaraan hij het gezworen heeft. Daarom zegt Isidorus: “Met welk woordenspel iemand ook zweert, toch vat God, die getuige van het geweten is, de eed zo op als hij, aan wie hij gezworen is.” En dat dit op een 278bedriegelijken eed slaat, blijkt uit wat er op volgt: “Dubbel schuldig maakt hij zich, die zowel Gods naam ijdel gebruikt als zijn naaste door list vangt.”

Maar als wie zweert geen bedrog gebruikt, heeft hij verplichtingen volgens de bedoeling van wie zweert. Daarom zegt Gregorius: « Ooren van menschen beoordeelen zulke woorden van ons, zooals zij uitwendig klinken; maar het oordeel van God hoort die woorden uiterlijk, zooals zij uit het binnenste worden voortgebracht. »Maar als wie zweert geen bedrog gebruikt, heeft hij verplichtingen volgens de bedoeling van wie zweert. Daarom zegt Gregorius: “Oren van mensen beoordelen zulke woorden van ons, zoals zij uitwendig klinken; maar het oordeel van God hoort die woorden uiterlijk, zoals zij uit het binnenste worden voortgebracht.”

Antwoord op de Bedenkingen. — 1. Niet iedere belofte is een gelofte, maar alleen die aan God wordt gedaan; en Hem ontrouw zijn, weegt bijzonder zwaar.

2. Een eed wordt niet als iets sterkers bij een gelofte gebruikt; maar om meer sterkte te geven « door twee onwrikbare dingen. »2. Een eed wordt niet als iets sterkers bij een gelofte gebruikt; maar om meer sterkte te geven “door twee onwrikbare dingen.”

3. Het geestesoverleg geeft kracht aan de gelofte, voor zoover er kracht komt van den kant van wie de gelofte aflegt. Maar van Gods kant, aan Wien de gelofte wordt aangeboden, is er een grootere reden van zekerheid.3. Het geestesoverleg geeft kracht aan de gelofte, voor zover er kracht komt van de kant van wie de gelofte aflegt. Maar van Gods kant, aan Wie de gelofte wordt aangeboden, is er een grotere reden van zekerheid.

283Antwoord op de Bedenkingen. — 1. De vrijstelling, die van een eed wordt verleend, gaat niet zoo ver, dat er iets tegen den eed zou gebeuren; dat immers is onmogelijk, omdat het houden van den eed onder een goddelijk gebod valt, waarvan men niet vrijgesteld kan worden. Maar de vrijstelling van den eed gaat zoo ver, dat wat eerst wel onder den eed viel, er nu niet meer onder valt, omdat het geen geschikt voorwerp voor een eed meer is, zooals wij vroeger (88e Kw. 10e Art. 2e Antw.) van de gelofte hebben gezegd. Het voorwerp van een bevestigings-eed daarentegen, die over het verledene en tegenwoordige gaat, heeft een zekere noodzakelijkheid en onveranderlijkheid gekregen; en zoo zou de vrijstelling niet meer op het voorwerp slaan, maar op de daad zelf van zweren; en zoo zou een dergelijke vrijstelling rechtstreeks tegen het goddelijke gebod ingaan. Maar het voorwerp van een belofte-eed is iets toekomstigs, dat veranderen kan, zoodat het nl. in een bepaald geval slecht en schadelijk kan worden, en dus geen goed voorwerp voor een eed meer kan zijn. En daarom kan men van een belofte-eed worden ontslagen; omdat deze dispensatie op het voorwerp van den eed slaat en niet met het goddelijke gebod om den eed te houden in strijd komt.283Antwoord op de Bedenkingen. — 1. De vrijstelling, die van een eed wordt verleend, gaat niet zo ver, dat er iets tegen de eed zou gebeuren; dat immers is onmogelijk, omdat het houden van de eed onder een goddelijk gebod valt, waarvan men niet vrijgesteld kan worden. Maar de vrijstelling van de eed gaat zo ver, dat wat eerst wel onder de eed viel, er nu niet meer onder valt, omdat het geen geschikt voorwerp voor een eed meer is, zoals wij vroeger (88e Kw. 10e Art. 2e Antw.) van de gelofte hebben gezegd. Het voorwerp van een bevestigings-eed daarentegen, die over het verledene en tegenwoordige gaat, heeft een zekere noodzakelijkheid en onveranderlijkheid gekregen; en zo zou de vrijstelling niet meer op het voorwerp slaan, maar op de daad zelf van zweren; en zo zou een dergelijke vrijstelling rechtstreeks tegen het goddelijke gebod ingaan. Maar het voorwerp van een belofte-eed is iets toekomstigs, dat veranderen kan, zodat het nl. in een bepaald geval slecht en schadelijk kan worden, en dus geen goed voorwerp voor een eed meer kan zijn. En daarom kan men van een belofte-eed worden ontslagen; omdat deze dispensatie op het voorwerp van de eed slaat en niet met het goddelijke gebod om de eed te houden in strijd komt.

2. Op twee wijzen kan een mensch een ander iets onder eede 284beloven. Ten eerste als iets, wat voor hem nuttig is, b. v. als hij onder eede belooft hem te zullen dienen of hem geld te zullen geven. En van die belofte kan hij, aan wien ze gedaan is, hem ontslaan; want men beschouwt de belofte als gehouden, als men ermee doet volgens den wil van hem, aan wien ze gedaan is.2. Op twee wijzen kan een mens een ander iets onder ede 284beloven. Ten eerste als iets, wat voor hem nuttig is, bv. als hij onder ede belooft hem te zullen dienen of hem geld te zullen geven. En van die belofte kan hij, aan wie ze gedaan is, hem ontslaan; want men beschouwt de belofte als gehouden, als men ermee doet volgens de wil van hem, aan wie ze gedaan is.

Op een andere manier belooft iemand aan een ander wat dient om God te eeren of tot nut van een ander, b. v. als iemand onder eede belooft in het klooster te zullen treden of een godvruchtig werk te verrichten. En dan kan hij, aan wien die belofte gedaan is, hem die belooft er niet van vrij stellen, omdat de belofte niet hem, maar voornamelijk aan God is gedaan, tenzij er misschien een voorwaarde bij opgenomen is, nl. als hij, aan wien hij het belooft, het goedkeurt, of iets dergelijks.Op een andere manier belooft iemand aan een ander wat dient om God te eren of tot nut van een ander, bv. als iemand onder ede belooft in het klooster te zullen treden of een godvruchtig werk te verrichten. En dan kan hij, aan wie die belofte gedaan is, hem die belooft er niet van vrij stellen, omdat de belofte niet hem, maar voornamelijk aan God is gedaan, tenzij er misschien een voorwaarde bij opgenomen is, nl. als hij, aan wie hij het belooft, het goedkeurt, of iets dergelijks.

3. Soms is het voorwerp van een belofte-eed duidelijk in strijd met de rechtvaardigheid, of omdat het zonde is, zooals wanneer iemand zweert een moord te zullen plegen, of omdat het iets beters belet, b. v. als iemand zweert niet in het klooster te zullen treden. En bij een dergelijken eed is geen vrijstelling noodig, omdat men in het eerste geval verplicht is den eed niet te houden 285en in het tweede geval den eed zoowel niet als wel mag houden, zooals boven (7e Art. 2e Antw.) gezegd is.3. Soms is het voorwerp van een belofte-eed duidelijk in strijd met de rechtvaardigheid, of omdat het zonde is, zoals wanneer iemand zweert een moord te zullen plegen, of omdat het iets beters belet, bv. als iemand zweert niet in het klooster te zullen treden. En bij een dergelijken eed is geen vrijstelling nodig, omdat men in het eerste geval verplicht is de eed niet te houden 285en in het tweede geval de eed zowel niet als wel mag houden, zoals boven (7e Art. 2e Antw.) gezegd is.

Soms is echter iets voorwerp van een belofte-eed, waarvan het twijfelachtig is, of het geoorloofd of ongeoorloofd, voordeelig of nadeelig is, hetzij op zichzelf hetzij in een bepaald geval. En hierin kan iedere bisschop dispenseeren.Soms is echter iets voorwerp van een belofte-eed, waarvan het twijfelachtig is, of het geoorloofd of ongeoorloofd, voordelig of nadelig is, hetzij op zichzelf hetzij in een bepaald geval. En hierin kan iedere bisschop dispenseren.

Soms echter wordt iets onder eede beloofd, wat duidelijk geoorloofd en nuttig is. En bij een dergelijken eed schijnt er geen gelegenheid tot vrijstelling te zijn, maar alleen om hem te veranderen, als er iets beters gedaan kan worden tot het algemeen welzijn; en dat komt vooral aan den Paus toe, die de zorg heeft voor de geheele Kerk; ofwel voor algeheele opheffing, wat ook aan den Paus toekomt in het algemeen bij alle gevallen, die onder het bestuur der kerkelijke aangelegenheden vallen, waarover hij de macht bezit; zooals iedereen een eed ongedaan kan maken van zijn ondergeschikten over dingen, waarover hij macht heeft; zooals een vader een eed van een meisje, en een man een eed van zijn vrouw ongedaan kan maken, gelijk in het Boek der Getallen (30. 6) en boven over de gelofte (88e Kw. 8e Art.) gezegd is.Soms echter wordt iets onder ede beloofd, wat duidelijk geoorloofd en nuttig is. En bij een dergelijken eed schijnt er geen gelegenheid tot vrijstelling te zijn, maar alleen om hem te veranderen, als er iets beters gedaan kan worden tot het algemeen welzijn; en dat komt vooral aan de Paus toe, die de zorg heeft voor de gehele Kerk; ofwel voor algehele opheffing, wat ook aan de Paus toekomt in het algemeen bij alle gevallen, die onder het bestuur van de kerkelijke aangelegenheden vallen, waarover hij de macht bezit; zoals iedereen een eed ongedaan kan maken van zijn ondergeschikten over dingen, waarover hij macht heeft; zoals een vader een eed van een meisje, en een man een eed van zijn vrouw ongedaan kan maken, gelijk in het Boek van de Getallen (30, 6) en boven over de gelofte (88e Kw. 8e Art.) gezegd is.

Antwoord op de Bedenkingen. — 1. Er zijn er, die om een gebrek hun woorden niet kunnen bevestigen; en anderen, wier woorden zoo vast moeten zijn, dat zij geen bevestiging noodig hebben.Antwoord op de Bedenkingen. — 1. Er zijn er, die om een gebrek hun woorden niet kunnen bevestigen; en anderen, wier woorden zo vast moeten zijn, dat zij geen bevestiging nodig hebben.

2. Op zichzelf beschouwd is een eed heiliger en meer verplichtend naargelang men bij iets grooters zweert, zooals Augustinus zegt. En wat dit betreft is het iets grooters bij God te zweren, dan bij de Evangeliën. Het tegengestelde kan echter waar zijn om de manier, waarop men zweert: als men den eed op de Evangeliën met overleg en plechtig aflegt, maar een eed bij God gemakkelijk en zonder overleg wordt afgelegd.2. Op zichzelf beschouwd is een eed heiliger en meer verplichtend naargelang men bij iets groters zweert, zoals Augustinus zegt. En wat dit betreft is het iets groters bij God te zweren, dan bij de Evangeliën. Het tegengestelde kan echter waar zijn om de manier, waarop men zweert: als men de eed op de Evangeliën met overleg en plechtig aflegt, maar een eed bij God gemakkelijk en zonder overleg wordt afgelegd.

3. Er is niets tegen, dat iets van tegenstrijdige oorzaken komt als een teveel en te kort. En zoo worden sommigen verhinderd te 290zweren, omdat hun waardigheid te groot is om hun het zweren toe te staan; maar anderen hebben te weinig gezag, dan dat men hun eed zou aannemen.3. Er is niets tegen, dat iets van tegenstrijdige oorzaken komt als een teveel en te kort. En zo worden sommigen verhinderd te 290zweren, omdat hun waardigheid te groot is om hun het zweren toe te staan; maar anderen hebben te weinig gezag, dan dat men hun eed zou aannemen.

4. De eed van den engel wordt niet aangehaald om een gebrek in hem, alsof men hem niet zonder meer op zijn woord moest gelooven; maar om aan te toonen, dat wat hij zegt uit Gods onfeilbare beslissing voortkomt. Zoo wordt ook wel van God in de Schriften gezegd, dat Hij zweert om de onveranderlijkheid van wat gezegd wordt te laten zien, zooals de Apostel in den Brief aan de Hebreën (6. 17) zegt.4. De eed van de engel wordt niet aangehaald om een gebrek in hem, alsof men hem niet zonder meer op zijn woord moest geloven; maar om aan te tonen, dat wat hij zegt uit Gods onfeilbare beslissing voortkomt. Zo wordt ook wel van God in de Schriften gezegd, dat Hij zweert om de onveranderlijkheid van wat gezegd wordt te laten zien, zoals de Apostel in de Brief aan de Hebreën (6, 17) zegt.