Antwoord op de Bedenkingen. — 1. Men zegt van God, dat Hij het verlangen van de armen verhoort, ofwel omdat verlangen oorzaak van vragen is, daar het verzoek in zekeren zin de tolk van het verlangen is; ofwel om te wijzen op de snelheid, waarmee het vervuld wordt, omdat nl. God verhoort, terwijl iets nog maar in het verlangen van de armen bestaat, voordat zij het in het gebed voorstellen, naar het woord van Isaïas (65. 24): « En het zal zijn, dat eer zij roepen, Ik verhooren zal. »Antwoord op de Bedenkingen. — 1. Men zegt van God, dat Hij het verlangen van de armen verhoort, ofwel omdat verlangen oorzaak van vragen is, daar het verzoek in zekeren zin de tolk van het verlangen is; ofwel om te wijzen op de snelheid, waarmee het vervuld wordt, omdat nl. God verhoort, terwijl iets nog maar in het verlangen van de armen bestaat, voordat zij het in het gebed voorstellen, naar het woord van Jesaja (65, 24): “En het zal zijn, dat eer zij roepen, Ik verhoren zal.”

2. Zooals vroeger (I. 82e Kw. 4e Art.; I-II. 9e Kw. 1e Art. 3e Antw.) is gezegd, beweegt de wil het verstand naar zijn doel. Daarom is er niets tegen, dat onder beweging van den wil een daad van het verstand zich op het doel van de liefde, nl. vereenigd te worden met God, richt. Maar het gebed, door de liefde in den wil bewogen, richt zich op een dubbele manier op God. Vooreerst bezien van den kant van wat gevraagd wordt, omdat wij dit vooral in het gebed moeten vragen, dat wij met God worden vereenigd, volgens het psalmwoord: « Om één ding heb ik God gesmeekt, en 61dat zal ik vragen, dat ik al de dagen van mijn leven in het huis van den Heer mag wonen. » (Ps. 26. 4). Vervolgens echter, bezien van den kant van hem die vraagt: want deze nl. moet naderen tot hem, aan wien hij iets vraagt; hetzij plaatselijk als het tot een mensch, hetzij in den geest, als het tot God is. Daarom zegt Dionysius op dezelfde plaats, dat « als wij God door gebeden aanroepen, wij met open geest in Zijn tegenwoordigheid zijn. » En in dezen zin zegt Damascenus ook, dat « het gebed een opstijgen van het verstand tot God is. »2. Zoals vroeger (1 82e Kw. 4e Art.; 1-2 9e Kw. 1e Art. 3e Antw.) is gezegd, beweegt de wil het verstand naar zijn doel. Daarom is er niets tegen, dat onder beweging van de wil een daad van het verstand zich op het doel van de liefde, nl. verenigd te worden met God, richt. Maar het gebed, door de liefde in de wil bewogen, richt zich op een dubbele manier op God. Vooreerst bezien van de kant van wat gevraagd wordt, omdat wij dit vooral in het gebed moeten vragen, dat wij met God worden verenigd, volgens het psalmwoord: “Om één ding heb ik God gesmeekt, en 61dat zal ik vragen, dat ik al de dagen van mijn leven in het huis van de Heer mag wonen.” (Ps. 26. 4)^b. Vervolgens echter, bezien van de kant van hem die vraagt: want deze nl. moet naderen tot hem, aan wie hij iets vraagt; hetzij plaatselijk als het tot een mens, hetzij in de geest, als het tot God is. Daarom zegt Dionysius op dezelfde plaats, dat “als wij God door gebeden aanroepen, wij met open geest in Zijn tegenwoordigheid zijn.” En in deze zin zegt Damascenus ook, dat “het gebed een opstijgen van het verstand tot God is.”

3. Deze drie daden vallen onder het beschouwende verstand. Maar verder behoort het nog tot het op handelen gerichte verstand iets te veroorzaken door te bevelen of te vragen, zooals (in de Leerst.) gezegd is.3. Deze drie daden vallen onder het beschouwende verstand. Maar verder behoort het nog tot het op handelen gerichte verstand iets te veroorzaken door te bevelen of te vragen, zoals (in de Leerst.) gezegd is.

Antwoord op de Bedenkingen. — 1. Het is niet noodig onze gebeden tot God te richten om Hem onze nooden of verlangens bekend te maken, maar om zelf te bedenken, dat wij in deze dingen tot Gods hulp onze toevlucht moeten nemen.Antwoord op de Bedenkingen. — 1. Het is niet nodig onze gebeden tot God te richten om Hem onze noden of verlangens bekend te maken, maar om zelf te bedenken, dat wij in deze dingen tot Gods hulp onze toevlucht moeten nemen.

2. Zooals (in de Leerst.) werd gezegd, heeft ons gebed niet 65tot doel Gods beschikkingen te veranderen, maar om door onze gebeden te verkrijgen wat God heeft vastgesteld.2. Zoals (in de Leerst.) werd gezegd, heeft ons gebed niet 65tot doel Gods beschikkingen te veranderen, maar om door onze gebeden te verkrijgen wat God heeft vastgesteld.

3. Door Zijn vrijgevigheid geeft God ons veel dingen, waarom wij niet hebben gevraagd. Maar dat Hij ons sommige dingen op ons gebed wil geven, strekt tot ons eigen nut, dat wij nl. vertrouwen krijgen om onze toevlucht tot God te nemen en erkennen, dat Hij de oorzaak is van wat goed voor ons is. Daarom zegt Chrysostomus: « Bedenk welk een geluk U is ten deel gevallen en welk een eer U is geschonken: in het gebed met God te spreken, U met Christus te onderhouden, te wenschen, wat gij wilt, te vragen, wat gij verlangt. »3. Door Zijn vrijgevigheid geeft God ons veel dingen, waarom wij niet hebben gevraagd. Maar dat Hij ons sommige dingen op ons gebed wil geven, strekt tot ons eigen nut, dat wij nl. vertrouwen krijgen om onze toevlucht tot God te nemen en erkennen, dat Hij de oorzaak is van wat goed voor ons is. Daarom zegt Chrysostomus: “Bedenk welk een geluk U is ten deel gevallen en welk een eer U is geschonken: in het gebed met God te spreken, U met Christus te onderhouden, te wensen, wat gij wilt, te vragen, wat gij verlangt.”

Antwoord op de Bedenkingen. — 1. De wil beweegt de andere zielsvermogens naar zijn doel, zooals boven (82e Kw. 1e Art. 1e Antw.) is gezegd. En daarom richt de godsdienstigheid, die zich in den wil bevindt, de daden van andere vermogens op het eeren van God. Nu is onder de andere zielsvermogens het verstand meer verheven en staat dichter bij den wil. Daarom is nà de toewijding, die in den wil zelf ligt, het gebed, dat tot het verstandelijk deel behoort, de voornaamste daad van godsdienstigheid, omdat daardoor de godsdienstigheid het verstand van den mensch naar God toe beweegt.Antwoord op de Bedenkingen. — 1. De wil beweegt de andere zielsvermogens naar zijn doel, zoals boven (82e Kw. 1e Art. 1e Antw.) is gezegd. En daarom richt de godsdienstigheid, die zich in de wil bevindt, de daden van andere vermogens op het eren van God. Nu is onder de andere zielsvermogens het verstand meer verheven en staat dichter bij de wil. Daarom is nà de toewijding, die in de wil zelf ligt, het gebed, dat tot het verstandelijk deel behoort, de voornaamste daad van godsdienstigheid, omdat daardoor de godsdienstigheid het verstand van de mens naar God toe beweegt.

2. Niet alleen valt vragen, wat wij verlangen, maar ook iets op de juiste manier verlangen onder een gebod. Verlangen echter valt 68onder het gebod van de liefde, maar vragen onder het gebod van de godsdienstigheid. En dat gebod vinden wij bij Mattheus (7. 7) waar gezegd wordt: « Vraagt en gij zult verkrijgen. »2. Niet alleen valt vragen, wat wij verlangen, maar ook iets op de juiste manier verlangen onder een gebod. Verlangen echter valt 68onder het gebod van de liefde, maar vragen onder het gebod van de godsdienstigheid. En dat gebod vinden wij bij Matteüs (7, 7) waar gezegd wordt: “Vraagt en gij zult verkrijgen.”

3. Al biddende geeft de mensch zijn geest aan God, daar hij dien dan aan Hem door eerbiedigheid onderwerpt en in zekeren zin aanbiedt, zooals uit den vroeger aangehaalden tekst van Dionysius blijkt (vgl. 1e Art. 2e Antw.). Zooals dus de menschelijke geest uitsteekt boven wat uitwendig is, hetzij ledematen, of uiterlijke zaken, die voor het dienen van God worden gebruikt, zoo overtreft ook het gebed de andere daden van godsdienstigheid.3. Al biddende geeft de mens zijn geest aan God, daar hij die dan aan Hem door eerbiedigheid onderwerpt en in zekeren zin aanbiedt, zoals uit de vroeger aangehaalden tekst van Dionysius blijkt (vgl. 1e Art. 2e Antw.). Zoals dus de menselijke geest uitsteekt boven wat uitwendig is, hetzij ledematen, of uiterlijke zaken, die voor het dienen van God worden gebruikt, zo overtreft ook het gebed de andere daden van godsdienstigheid.

Antwoord op de Bedenkingen. — 1. Bij het gebed brengen wij de vereering van de godsdienstigheid alleen aan Hem, van wien wij vragen te verkrijgen wat wij bidden, omdat wij daarmee belijden, dat Hij de voortbrenger is van wat goed voor ons is; maar niet aan hen, aan wie wij iets vragen als onze voorsprekers bij God.Antwoord op de Bedenkingen. — 1. Bij het gebed brengen wij de verering van de godsdienstigheid alleen aan Hem, van wie wij vragen te verkrijgen wat wij bidden, omdat wij daarmee belijden, dat Hij de voortbrenger is van wat goed voor ons is; maar niet aan hen, aan wie wij iets vragen als onze voorsprekers bij God.

712. Gezien den aard van hun natuurlijken toestand weten de dooden niet, wat hier op aarde geschiedt, en vooral kennen zij de innerlijke bewegingen van het hart niet. Maar, zooals Gregorius zegt, wordt aan de zaligen in het Woord, van alles, wat er met ons gebeurt, óók met betrekking tot de inwendige bewegingen des harten, getoond wat passend is dat zij weten. Nu past het vooral bij hun verhevenheid, dat zij de met mond of hart tot hen gerichte gebeden kennen. En daarom kennen zij, omdat God het hun bekend maakt, de gebeden, die wij tot hen richten.712. Gezien de aard van hun natuurlijken toestand weten de doden niet, wat hier op aarde geschiedt, en vooral kennen zij de innerlijke bewegingen van het hart niet. Maar, zoals Gregorius zegt, wordt aan de zaligen in het Woord, van alles, wat er met ons gebeurt, óók met betrekking tot de inwendige bewegingen van het hart, getoond wat passend is dat zij weten. Nu past het vooral bij hun verhevenheid, dat zij de met mond of hart tot hen gerichte gebeden kennen. En daarom kennen zij, omdat God het hun bekend maakt, de gebeden, die wij tot hen richten.

3. Zij, die nog in deze wereld of in het vagevuur zijn, genieten nog niet de aanschouwing van het Woord, zoodat zij zouden kunnen weten, wat wij denken of zeggen. En daarom vragen wij hun voorspraak niet door het gebed, maar van de levenden vragen wij iets in een gesprek.3. Zij, die nog in deze wereld of in het vagevuur zijn, genieten nog niet de aanschouwing van het Woord, zodat zij zouden kunnen weten, wat wij denken of zeggen. En daarom vragen wij hun voorspraak niet door het gebed, maar van de levenden vragen wij iets in een gesprek.

Antwoord op de Bedenkingen. — 1. Al kan de mensch uit zichzelf niet weten, waarom hij bidden moet, dan « helpt toch de Geest, » zooals op de aangehaalde plaats gezegd wordt, hierin « onze zwakheid, » doordat Hij door ons heilige verlangens in te geven, ons op de goede manier laat vragen. Daarom zegt de Heer bij Joannes (4. 23), dat « ware aanbidders in Geest en waarheid moeten aanbidden. »Antwoord op de Bedenkingen. — 1. Al kan de mens uit zichzelf niet weten, waarom hij bidden moet, dan “helpt toch de Geest,” zoals op de aangehaalde plaats gezegd wordt, hierin “onze zwakheid,” doordat Hij door ons heilige verlangens in te geven, ons op de goede manier laat vragen. Daarom zegt de Heer bij Johannes (4, 23), dat “ware aanbidders in Geest en waarheid moeten aanbidden.”

2. Als wij in het gebed iets vragen, dat tot onze zaligheid strekt, maken wij onzen wil aan dien van God gelijk, waarvan in den Eersten Brief aan Timotheus (2. 4) wordt gezegd, dat « Hij wil, dat alle menschen zalig worden. »2. Als wij in het gebed iets vragen, dat tot onze zaligheid strekt, maken wij onze wil aan die van God gelijk, waarvan in de Eerste Brief aan Timoteüs (2, 4) wordt gezegd, dat “Hij wil, dat alle mensen zalig worden.”

3. God noodigt ons op zoo'n wijze tot het goede uit, dat wij er niet met schreden van het lichaam, maar met vrome verlangens en toegewijde gebeden toe moeten naderen.3. God nodigt ons op zo'n wijze tot het goede uit, dat wij er niet met schreden van het lichaam, maar met vrome verlangens en toegewijde gebeden toe moeten naderen.

Antwoord op de Bedenkingen. — 1. Het tijdelijke moet men niet als het voornaamste zoeken, maar als wat op de tweede plaats komt. Daarom zegt Augustinus: « Als Hij zegt, dat dit, nl. het Rijk Gods, op de eerste plaats gezocht moet worden, laat Hij zien, dat het andere, nl. de tijdelijke goederen, daarna gezocht moet worden, niet in orde van tijd, maar van waardigheid; het eerste als wat goed voor ons is, het tweede als wat noodzakelijk voor ons is. »Antwoord op de Bedenkingen. — 1. Het tijdelijke moet men niet als het voornaamste zoeken, maar als wat op de tweede plaats komt. Daarom zegt Augustinus: “Als Hij zegt, dat dit, nl. het Rijk Gods, op de eerste plaats gezocht moet worden, laat Hij zien, dat het andere, nl. de tijdelijke goederen, daarna gezocht moet worden, niet in orde van tijd, maar van waardigheid; het eerste als wat goed voor ons is, het tweede als wat noodzakelijk voor ons is.”

2. Niet iedere bezorgdheid voor tijdelijke goederen is verboden, maar alleen het teveel en het ongeregelde, zooals vroeger (55e Kw. 6e Art.) is gezegd.2. Niet iedere bezorgdheid voor tijdelijke goederen is verboden, maar alleen het teveel en het ongeregelde, zoals vroeger (55e Kw. 6e Art.) is gezegd.

783. Als onze geest zich op tijdelijk goed richt om daarop te blijven rusten, dan blijft hij erin omlaaggedrukt. Maar houdt hij er zich mee bezig met het doel de zaligheid te verwerven, dan wordt hij er niet door omlaaggehaald, maar heft ze veeleer omhoog.

[De vertaling van dit vierde antwoord ontbreekt in de uitgave.]

Antwoord op de Bedenkingen. — 1. Zooals Cyprianus zegt, « zeggen wij hierom niet: mijn, maar: onze Vader; niet: geef mij, maar: geef ons; omdat de leermeester van de eenheid niet wilde dat er afzonderlijk gebeden werd in dezen zin, dat iemand alleen voor zichzelf zou bidden. Want Hij wilde, dat een mensch voor allen zou bidden, zooals Hij in één persoon allen had gedragen. »Antwoord op de Bedenkingen. — 1. Zoals Cyprianus zegt, “zeggen wij hierom niet: mijn, maar: onze Vader; niet: geef mij, maar: geef ons; omdat de leermeester van de eenheid niet wilde dat er afzonderlijk gebeden werd in deze zin, dat iemand alleen voor zichzelf zou bidden. Want Hij wilde, dat een mens voor allen zou bidden, zoals Hij in één persoon allen had gedragen.”

2. Voor zichzelf bidden wordt als een voorwaarde voor het gebed opgegeven, niet als iets noodzakelijks om ermee te verdienen, maar als noodzakelijk om onverhinderd te verkrijgen. 81Want af en toe krijgt men niets, als men voor anderen bidt, zelfs als het vroom en volhardend gebeurt en gaat over dingen, die tot de zaligheid behooren, om een beletsel van den kant van hem voor wien gebeden wordt, naar het woord van Jeremias (15. 1) : « Al stonden Moses en Samuel voor Mij, Mijn hart gaat niet uit naar dit volk. » Toch is het gebed wel verdienstelijk voor wie bidt, als hij uit liefde bidt, naar het psalmwoord: « Mijn gebed keert in mijn gemoed terug, » (Ps. 34. 13) en de Glossa: « d. w. z. ook al heeft het dan voor hen geen nut, ik ben toch niet van mijn verdienste beroofd. »2. Voor zichzelf bidden wordt als een voorwaarde voor het gebed opgegeven, niet als iets noodzakelijks om ermee te verdienen, maar als noodzakelijk om onverhinderd te verkrijgen. 81Want af en toe krijgt men niets, als men voor anderen bidt, zelfs als het vroom en volhardend gebeurt en gaat over dingen, die tot de zaligheid behoren, om een beletsel van de kant van hem voor wie gebeden wordt, naar het woord van Jeremia (15, 1): “Al stonden Moses en Samuel voor Mij, Mijn hart gaat niet uit naar dit volk.” Toch is het gebed wel verdienstelijk voor wie bidt, als hij uit liefde bidt, naar het psalmwoord: “Mijn gebed keert in mijn gemoed terug,” (Ps. 34. 13)^a en de Glossa: “d. w. z. ook al heeft het dan voor hen geen nut, ik ben toch niet van mijn verdienste beroofd.”

3. Ook voor de zondaars moet gebeden worden, dat zij zich bekeeren, en voor de rechtvaardigen, dat zij volharden en vooruitgaan. Zij echter, die bidden, worden niet voor alle zondaars verhoord, maar voor eenigen; want zij worden verhoord voor de voorbestemden, maar niet voor hen, van wie de (geestelijke) dood tevoren bekend is. Evenzoo heeft de berisping, waarmee wij onze broeders berispen, resultaat bij de voorbestemden, maar niet bij de verworpenen, naar het woord van den Prediker (7. 14) : « Niemand kan hem verbeteren, op wien God in toorn neerziet. » En daarom wordt er in den Eersten Brief van Joannes (5. 16) gezegd: « Indien iemand zijn broeder een zonde ziet bedrijven, 82die geen doodzonde is, dan moet hij bidden; en het leven zal gegeven worden aan hem, die niet doodelijk zondigt. » Maar zooals niemand zoolang hij hier leeft de weldaad van de berisping onthouden moet worden, omdat wij de voorbestemden niet van de verworpenen kunnen onderscheiden, zooals Augustinus zegt, mag men ook aan niemand de hulp van het gebed weigeren. Om drie redenen moet ook voor de rechtvaardigen worden gebeden. Ten eerste omdat het gebed van velen gemakkelijker wordt verhoord. Daarom zegt de Glossa bij den tekst uit den Brief aan de Romeinen (15. 30) : « Helpt mij in uwe gebeden »: « Terecht vraagt de Apostel, dat minderen voor hem bidden. Want vele kleinsten, als zij zich eensgezind vereenigen, worden groot; en het is onmogelijk, dat het gebed van velen niet zou verkrijgen », nl. wat verkregen kan worden. Ten tweede, dat door velen God dank wordt gebracht voor de weldaden, die aan de rechtvaardigen bewezen worden en die ook weer velen tot nut strekken, zooals de Apostel in den Tweeden Brief aan de Corinthiërs (1. 11) bewijst. Ten derde, dat de hooger staanden niet trotsch worden, als zij bedenken, dat zij de hulp van het gebed van de geringeren noodig hebben.3. Ook voor de zondaars moet gebeden worden, dat zij zich bekeren, en voor de rechtvaardigen, dat zij volharden en vooruitgaan. Zij echter, die bidden, worden niet voor alle zondaars verhoord, maar voor enigen; want zij worden verhoord voor de voorbestemden, maar niet voor hen, van wie de (geestelijke) dood tevoren bekend is. Evenzo heeft de berisping, waarmee wij onze broeders berispen, resultaat bij de voorbestemden, maar niet bij de verworpenen, naar het woord van de Prediker (7, 14): “Niemand kan hem verbeteren, op wie God in toorn neerziet.” En daarom wordt er in de Eerste Brief van Johannes (5, 16) gezegd: “Indien iemand zijn broeder een zonde ziet bedrijven, 82die geen doodzonde is, dan moet hij bidden; en het leven zal gegeven worden aan hem, die niet dodelijk zondigt.” Maar zoals niemand zolang hij hier leeft de weldaad van de berisping onthouden moet worden, omdat wij de voorbestemden niet van de verworpenen kunnen onderscheiden, zoals Augustinus zegt, mag men ook aan niemand de hulp van het gebed weigeren. Om drie redenen moet ook voor de rechtvaardigen worden gebeden. Ten eerste omdat het gebed van velen gemakkelijker wordt verhoord. Daarom zegt de Glossa bij de tekst uit de Brief aan de Romeinen (15, 30): “Helpt mij in uw gebeden”: “Terecht vraagt de Apostel, dat minderen voor hem bidden. Want vele kleinsten, als zij zich eensgezind verenigen, worden groot; en het is onmogelijk, dat het gebed van velen niet zou verkrijgen”, nl. wat verkregen kan worden. Ten tweede, dat door velen God dank wordt gebracht voor de weldaden, die aan de rechtvaardigen bewezen worden en die ook weer velen tot nut strekken, zoals de Apostel in de Tweede Brief aan de Korintiërs (1, 11) bewijst. Ten derde, dat de hoger staanden niet trots worden, als zij bedenken, dat zij de hulp van het gebed van de geringeren nodig hebben.

Antwoord op de Bedenkingen. — 1. De vervloekingen, die in de H. Schrift staan, kunnen op vier manieren worden opgevat. Ten eerste in zoover « de profeten gewoonlijk onder den vorm van vervloekingen de toekomst voorzeggen », zooals Augustinus zegt. — Dan in zoover tijdelijk kwaad soms door God den zondaars wordt overgezonden ter verbetering. — Ten derde, als men het opvat, dat zij niets tegen de menschen zelf vragen, maar tegen het rijk van de zonde, dat de zonde nl. door de bestraffing van de menschen wordt vernietigd. — Ten vierde door hun wil aan de goddelijke rechtvaardigheid gelijkvormig te maken wat het bestraffen betreft van wie in zonden verhard blijven.Antwoord op de Bedenkingen. — 1. De vervloekingen, die in de H. Schrift staan, kunnen op vier manieren worden opgevat. Ten eerste in zover “de profeten gewoonlijk onder de vorm van vervloekingen de toekomst voorzeggen”, zoals Augustinus zegt. — Dan in zover tijdelijk kwaad soms door God de zondaars wordt overgezonden ter verbetering. — Ten derde, als men het opvat, dat zij niets tegen de mensen zelf vragen, maar tegen het rijk van de zonde, dat de zonde nl. door de bestraffing van de mensen wordt vernietigd. — Ten vierde door hun wil aan de goddelijke rechtvaardigheid gelijkvormig te maken wat het bestraffen betreft van wie in zonden verhard blijven.

2. Zooals Augustinus zegt, « ligt de wraak van de martelaars in de vernietiging van het rijk der zonde, onder welks heerschappij zij zooveel hebben geleden. » Of, zooals hij elders zegt, « vragen 86zij niet met den mond om wraak, maar uit den aard der zaak, zooals het bloed van Abel van de aarde riep. » Over de wraak op zichzelf verheugen zij zich echter niet, maar om de goddelijke rechtvaardigheid.2. Zoals Augustinus zegt, “ligt de wraak van de martelaars in de vernietiging van het rijk van de zonde, onder welks heerschappij zij zoveel hebben geleden.” Of, zoals hij elders zegt, “vragen 86zij niet met de mond om wraak, maar uit de aard van de zaak, zoals het bloed van Abel van de aarde riep.” Over de wraak op zichzelf verheugen zij zich echter niet, maar om de goddelijke rechtvaardigheid.

3. Vijanden bestrijden is geoorloofd om hen van het kwaad af te houden, wat hun en anderen tot nut is. En zoo mag men ook in het gebed tijdelijk kwaad voor de vijanden vragen om hen te beteren. Zoo is er geen tegenstrijdigheid tusschen bidden en handelen.3. Vijanden bestrijden is geoorloofd om hen van het kwaad af te houden, wat hun en anderen tot nut is. En zo mag men ook in het gebed tijdelijk kwaad voor de vijanden vragen om hen te beteren. Zo is er geen tegenstrijdigheid tussen bidden en handelen.

Antwoord op de Bedenkingen. — 1. Zooals Augustinus zegt, vragen wij, als wij zeggen: « Uw naam worde geheiligd », « dit niet, alsof Gods naam niet heilig zou zijn, maar dat hij door 91de menschen als heilig worde beschouwd, » wat valt onder het verbreiden van Gods heerlijkheid onder de menschen. Dat er gezegd wordt: « Uw Rijk kome », « is niet gezegd, alsof God nu niet zou heerschen, » maar zooals Augustinus zegt, « dat wij ons verlangen naar dat Rijk opwekken, dat het tot ons kome en wij erin heerschen. » Maar als gezegd wordt: « Uw wil geschiede, » dan is dat goed verstaan: moge aan Uw bevelen gehoorzaamd worden, zooals in den hemel, zoo ook op aarde, d. w. z. zooals door de engelen, zoo ook door de menschen. » Daarom zullen deze drie vragen volmaakt worden vervuld in het toekomstige leven; maar de andere vier hebben betrekking op wat voor dit leven noodig is, zooals Augustinus zegt.Antwoord op de Bedenkingen. — 1. Zoals Augustinus zegt, vragen wij, als wij zeggen: “Uw naam worde geheiligd”, “dit niet, alsof Gods naam niet heilig zou zijn, maar dat hij door 91de mensen als heilig worde beschouwd,” wat valt onder het verbreiden van Gods heerlijkheid onder de mensen. Dat er gezegd wordt: “Uw Rijk kome”, “is niet gezegd, alsof God nu niet zou heersen,” maar zoals Augustinus zegt, “dat wij ons verlangen naar dat Rijk opwekken, dat het tot ons kome en wij erin heersen.” Maar als gezegd wordt: “Uw wil geschiede,” dan is dat goed verstaan: moge aan Uw bevelen gehoorzaamd worden, zoals in de hemel, zo ook op aarde, d. w. z. zoals door de engelen, zo ook door de mensen.” Daarom zullen deze drie vragen volmaakt worden vervuld in het toekomstige leven; maar de andere vier hebben betrekking op wat voor dit leven nodig is, zoals Augustinus zegt.

2. Daar het gebed de tolk van het verlangen is, beantwoordt de volgorde van de vragen niet aan de orde in het uitvoeren, maar aan de orde van het verlangen of het plan, waarin het doel aan wat tot het doel leidt voorafgaat en het bereiken van het goede aan het wegnemen van het kwaad.

3. Augustinus brengt de zeven vragen in overeenstemming met de gaven en de zaligheden, als hij zegt: « Als het door de vreeze Gods is, dat de armen van geest zalig zijn, laten wij dan vragen, 92dat door een kuische vrees Gods naam onder de menschen mag worden geheiligd. Als het door de godsvrucht is, dat de zachtmoedigen zalig zijn, laten wij dan vragen, dat Zijn Rijk kome, waardoor wij zachtmoedig worden en Hem niet weerstaan. Als het door de wetenschap is, dat zij die treuren zalig zijn, laten wij dan vragen, dat Zijn wil geschiede, omdat wij dan niet zullen treuren. Als het de sterkte is, waardoor zij, die hongeren, zalig zijn, laten wij dan bidden, dat ons dagelijksch brood ons mag worden gegeven. Als het de raad is, waardoor de barmhartigen zalig zijn, laten wij dan de schulden vergeven, opdat de onzen ons worden vergeven. Als het het inzicht is, waardoor de zuiveren van hart zalig zijn, laten wij dan bidden, dat wij niet dubbelhartig mogen zijn door het tijdelijke te zoeken, waarvandaan ons de bekoringen komen. Als het de wijsheid is, waardoor de vreedzamen zalig zijn, omdat zij kinderen van God zullen worden genoemd, laten wij vragen, dat wij van het kwaad worden verlost, omdat de verlossing zelf ons vrije kinderen van God maakt. »3. Augustinus brengt de zeven vragen in overeenstemming met de gaven en de zaligheden, als hij zegt: “Als het door de vreze Gods is, dat de armen van geest zalig zijn, laten wij dan vragen, 92dat door een kuise vrees Gods naam onder de mensen mag worden geheiligd. Als het door de godsvrucht is, dat de zachtmoedigen zalig zijn, laten wij dan vragen, dat Zijn Rijk kome, waardoor wij zachtmoedig worden en Hem niet weerstaan. Als het door de wetenschap is, dat zij die treuren zalig zijn, laten wij dan vragen, dat Zijn wil geschiede, omdat wij dan niet zullen treuren. Als het de sterkte is, waardoor zij, die hongeren, zalig zijn, laten wij dan bidden, dat ons dagelijks brood ons mag worden gegeven. Als het de raad is, waardoor de barmhartigen zalig zijn, laten wij dan de schulden vergeven, opdat de onze ons worden vergeven. Als het het inzicht is, waardoor de zuiveren van hart zalig zijn, laten wij dan bidden, dat wij niet dubbelhartig mogen zijn door het tijdelijke te zoeken, waarvandaan ons de bekoringen komen. Als het de wijsheid is, waardoor de vreedzamen zalig zijn, omdat zij kinderen van God zullen worden genoemd, laten wij vragen, dat wij van het kwaad worden verlost, omdat de verlossing zelf ons vrije kinderen van God maakt.”

4. Zooals Augustinus zegt, « geeft Lucas in het Gebed des Heeren geen zeven, maar vijf vragen op. Want daar hij laat zien, dat de derde in zekeren zin de herhaling van de twee voorafgaanden is, laat hij haar door haar over te slaan beter begrijpen », omdat nl. Gods wil vooral dit bedoelt, dat wij Zijn heiligheid kennen en met Hem heerschen. « En ook wat Mattheus als het laatste 93opgeeft: Verlos ons van het kwaad, heeft Lucas niet genoemd, opdat iedereen zou weten, dat hij hierdoor van het kwaad wordt verlost, dat hij niet in bekoring wordt geleid. »4. Zoals Augustinus zegt, “geeft Lukas in het Gebed van de Heer geen zeven, maar vijf vragen op. Want daar hij laat zien, dat de derde in zekeren zin de herhaling van de twee voorafgaanden is, laat hij haar door haar over te slaan beter begrijpen”, omdat nl. Gods wil vooral dit bedoelt, dat wij Zijn heiligheid kennen en met Hem heersen. “En ook wat Matteüs als het laatste 93opgeeft: Verlos ons van het kwaad, heeft Lukas niet genoemd, opdat iedereen zou weten, dat hij hierdoor van het kwaad wordt verlost, dat hij niet in bekoring wordt geleid.”

5. Wij richten onze gebeden niet tot God om Hem van plan te doen veranderen, maar om in onszelf vertrouwen om te vragen op te wekken. En dat wordt in ons vooral opgewekt door Zijn liefde voor ons te beschouwen, waardoor Hij wil, wat goed voor ons is; en daarom zeggen wij: Onze Vader; en Zijn verhevenheid, waardoor Hij het ons kan geven; en daarom zeggen wij: Die in den hemel zijt.5. Wij richten onze gebeden niet tot God om Hem van plan te doen veranderen, maar om in onszelf vertrouwen om te vragen op te wekken. En dat wordt in ons vooral opgewekt door Zijn liefde voor ons te beschouwen, waardoor Hij wil, wat goed voor ons is; en daarom zeggen wij: Onze Vader; en Zijn verhevenheid, waardoor Hij het ons kan geven; en daarom zeggen wij: Die in de hemel zijt.

Antwoord op de Bedenkingen. — 1. Aan de goddelijke Personen komt het krachtens de natuur toe te ontvangen, maar bidden doet hij, die krachtens genade ontvangt. Van den Zoon wordt gezegd, dat Hij bidt of vraagt krachtens de aangenomen, nl. de menschelijke natuur, maar niet om de goddelijke. Van den H. Geest wordt gezegd, dat Hij vraagt, omdat Hij ons doet vragen.Antwoord op de Bedenkingen. — 1. Aan de goddelijke Personen komt het krachtens de natuur toe te ontvangen, maar bidden doet hij, die krachtens genade ontvangt. Van de Zoon wordt gezegd, dat Hij bidt of vraagt krachtens de aangenomen, nl. de menselijke natuur, maar niet om de goddelijke. Van de H. Geest wordt gezegd, dat Hij vraagt, omdat Hij ons doet vragen.

2. Rede en verstand zijn in ons niet verschillende vermogens, zooals in het eerste deel is uiteengezet (79e Kw. 8e Art.) ; maar zij verschillen als het volmaakte en het onvolmaakte. En daarom maakt men soms onderscheid tusschen de verstandelijke schepselen, nl. de engelen en de redelijke, maar soms verstaat men beiden onder de term redelijk. En zoo zegt men ook, dat het gebed aan het redelijke schepsel eigen is.2. Rede en verstand zijn in ons niet verschillende vermogens, zoals in het eerste deel is uiteengezet (79e Kw. 8e Art.); maar zij verschillen als het volmaakte en het onvolmaakte. En daarom maakt men soms onderscheid tussen de verstandelijke schepselen, nl. de engelen en de redelijke, maar soms verstaat men beiden onder de term redelijk. En zo zegt men ook, dat het gebed aan het redelijke schepsel eigen is.

963. Men zegt, dat de jonge raven God aanroepen om het natuurlijke verlangen, waarmee alle dingen Gods goedheid op hun manier willen ontvangen. Zoo zegt men ook dat de dieren aan God gehoorzamen om het natuurlijke instinct, waardoor zij door God worden bewogen.963. Men zegt, dat de jonge raven God aanroepen om het natuurlijke verlangen, waarmee alle dingen Gods goedheid op hun manier willen ontvangen. Zo zegt men ook dat de dieren aan God gehoorzamen om het natuurlijke instinct, waardoor zij door God worden bewogen.

99Antwoord op de Bedenkingen. — 1. Daar de heiligen in den hemel zalig zijn, ontbreekt hun niets meer dan de heerlijkheid van het lichaam, waarvoor zij bidden. Maar zij bidden voor ons, die de laatste vervolmaking van de zaligheid missen. En hun gebeden hebben het vermogen om iets te verkrijgen door hun verdiensten van vroeger en doordat God ze aanneemt.99Antwoord op de Bedenkingen. — 1. Daar de heiligen in de hemel zalig zijn, ontbreekt hun niets meer dan de heerlijkheid van het lichaam, waarvoor zij bidden. Maar zij bidden voor ons, die de laatste vervolmaking van de zaligheid missen. En hun gebeden hebben het vermogen om iets te verkrijgen door hun verdiensten van vroeger en doordat God ze aanneemt.

2. De heiligen verkrijgen datgene, waarvan God wil, dat het door hun gebeden zal geschieden. En datgene vragen zij, wat zij denken dat naar Gods wil door hun gebeden vervuld zal worden.

3. Al staan zij, die in het vagevuur zijn, hooger dan wij, omdat zij niet kunnen zondigen, toch staan zij om de straffen, die zij ondergaan, weer beneden ons. En in dit opzicht zijn zij niet in een toestand om te bidden, maar waarin eerder voor hen gebeden moet worden.3. Al staan zij, die in het vagevuur zijn, hoger dan wij, omdat zij niet kunnen zondigen, toch staan zij om de straffen, die zij ondergaan, weer beneden ons. En in dit opzicht zijn zij niet in een toestand om te bidden, maar waarin eerder voor hen gebeden moet worden.

4. God wil, dat het lagere door al het hoogere wordt geholpen. En daarom moeten niet alleen de grootere, maar ook de minder heiligen bidden. Anders zou men alleen Gods barmhartigheid moeten aanroepen. Soms gebeurt het echter, dat het aanroepen van een minder heilige meer uitwerking heeft, hetzij omdat zij met meer toewijding worden aangeroepen, of omdat God hun heiligheid bekend wil maken.4. God wil, dat het lagere door al het hogere wordt geholpen. En daarom moeten niet alleen de grotere, maar ook de minder heiligen bidden. Anders zou men alleen Gods barmhartigheid moeten aanroepen. Soms gebeurt het echter, dat het aanroepen van een minder heilige meer uitwerking heeft, hetzij omdat zij met meer toewijding worden aangeroepen, of omdat God hun heiligheid bekend wil maken.

1005. Daar de heiligen bij hun leven verdiend hebben voor ons te bidden, roepen wij hen aan met de namen, die zij hier droegen, waaronder zij ons ook meer bekend zijn. En ook om het geloof in de verrijzenis aan te geven, zooals wij in het Boek van den Uittocht (3. 6) lezen: « Ik ben de God van Abraham, » enz.1005. Daar de heiligen bij hun leven verdiend hebben voor ons te bidden, roepen wij hen aan met de namen, die zij hier droegen, waaronder zij ons ook meer bekend zijn. En ook om het geloof in de verrijzenis aan te geven, zoals wij in het Boek van de Uittocht (3, 6) lezen: “Ik ben de God van Abraham,” enz.

Antwoord op de Bedenkingen. — 1. Het gebed wordt niet mondeling uitgesproken om God iets onbekends bekend te maken, maar om den geest van wie bidt of een ander tot God te verheffen.Antwoord op de Bedenkingen. — 1. Het gebed wordt niet mondeling uitgesproken om God iets onbekends bekend te maken, maar om de geest van wie bidt of een ander tot God te verheffen.

2. Woorden die op iets anders slaan leiden den geest af en belemmeren de toewijding van wie bidt. Maar woorden, die iets wat met toewijding te maken heeft beteekenen, wekken de geesten, vooral de minder toegewijden, op.2. Woorden die op iets anders slaan leiden de geest af en belemmeren de toewijding van wie bidt. Maar woorden, die iets wat met toewijding te maken heeft betekenen, wekken de geesten, vooral de minder toegewijden, op.

3. Zooals Chrysostomus zegt « verbiedt de Heer in een vergadering te bidden als de bedoeling voorzit om er door gezien te worden. Daarom moet wie bidt niets opvallends doen, opdat de menschen het zien: hij moet niet gaan schreeuwen, om door anderen gehoord te worden, zijn borst kloppen of zijn handen uitstrekken, om door velen gezien te worden. » « En toch, » zegt 104Augustinus, « is het geen zonde door de menschen te worden gezien, maar dit te doen, om door de menschen gezien te worden. »3. Zoals Chrysostomus zegt “verbiedt de Heer in een vergadering te bidden als de bedoeling voorzit om er door gezien te worden. Daarom moet wie bidt niets opvallends doen, opdat de mensen het zien: hij moet niet gaan schreeuwen, om door anderen gehoord te worden, zijn borst kloppen of zijn handen uitstrekken, om door velen gezien te worden.” “En toch,” zegt 104Augustinus, “is het geen zonde door de mensen te worden gezien, maar dit te doen, om door de mensen gezien te worden.”

Antwoord op de Bedenkingen. — 1. In geest en waarheid bidt hij, die aangedreven door den Geest gaat bidden, ook als de geest door zwakheid naderhand verstrooid raakt.Antwoord op de Bedenkingen. — 1. In geest en waarheid bidt hij, die aangedreven door de Geest gaat bidden, ook als de geest door zwakheid naderhand verstrooid raakt.

2. De menschelijke geest kan door de zwakheid van zijn natuur niet lang bij het hooge blijven; want door het gewicht van de menschelijke zwakheid wordt de ziel omlaag gedrukt. En daarom komt het voor, dat als de geest van wie bidt door de beschouwing naar God omhoog stijgt, hij plotseling door zwakheid verstrooid wordt.2. De menselijke geest kan door de zwakheid van zijn natuur niet lang bij het hoge blijven; want door het gewicht van de menselijke zwakheid wordt de ziel omlaag gedrukt. En daarom komt het voor, dat als de geest van wie bidt door de beschouwing naar God omhoog stijgt, hij plotseling door zwakheid verstrooid wordt.

3. Als iemand met opzet onder het gebed met zijn geest afgeleid wordt, is dat zonde en een beletsel voor de vrucht van het gebed. En daartegen zegt Augustinus: « Als gij God bidt met psalmen en lofzangen, overweegt dan in uw hart, wat uw mond uitspreekt. » Maar geestesverstrooiing, die zonder opzet plaats heeft, neemt de vrucht van het gebed niet weg. Daarom zegt Basilius: « Als gij echter door de zonde verzwakt niet zonder 108verstrooiing kunt bidden, beheersch dan uzelf, zooveel ge kunt, en God vergeeft het; omdat gij niet door nalatigheid, maar door zwakheid niet voor Hem kunt staan zooals het behoort. »3. Als iemand met opzet onder het gebed met zijn geest afgeleid wordt, is dat zonde en een beletsel voor de vrucht van het gebed. En daartegen zegt Augustinus: “Als gij God bidt met psalmen en lofzangen, overweegt dan in uw hart, wat uw mond uitspreekt.” Maar geestesverstrooiing, die zonder opzet plaats heeft, neemt de vrucht van het gebed niet weg. Daarom zegt Basilius: “Als gij echter door de zonde verzwakt niet zonder 108verstrooiing kunt bidden, beheers dan uzelf, zoveel ge kunt, en God vergeeft het; omdat gij niet door nalatigheid, maar door zwakheid niet voor Hem kunt staan zoals het behoort.”

Antwoord op de Bedenkingen. — 1. Zooals Augustinus zegt, « is dat nog niet direct bidden met veel woorden, als er langdurig gebeden wordt. Want er is verschil tusschen veel praten en een langdurend gevoel. Van den Heer zelf wordt immers ook gezegd, dat Hij den nacht in gebed doorbracht en dat Hij langduriger bad, om ons een voorbeeld te geven. » En verderop voegt hij eraan toe: « Laten er niet veel woorden bij het gebed zijn, maar laat het niet aan veel bidden ontbreken, als de vurige aandacht blijft. Want veel spreken beteekent dat bij het bidden het noodzakelijke met overbodige woorden wordt naar voren gebracht. Maar men doet dat meestal meer met verzuchtingen dan met woorden. »Antwoord op de Bedenkingen. — 1. Zoals Augustinus zegt, “is dat nog niet direct bidden met veel woorden, als er langdurig gebeden wordt. Want er is verschil tussen veel praten en een langdurend gevoel. Van de Heer zelf wordt immers ook gezegd, dat Hij de nacht in gebed doorbracht en dat Hij langduriger bad, om ons een voorbeeld te geven.” En verderop voegt hij eraan toe: “Laten er niet veel woorden bij het gebed zijn, maar laat het niet aan veel bidden ontbreken, als de vurige aandacht blijft. Want veel spreken betekent dat bij het bidden het noodzakelijke met overbodige woorden wordt naar voren gebracht. Maar men doet dat meestal meer met verzuchtingen dan met woorden.”

2. Het voortduren van het gebed bestaat niet hierin, dat er veel 112dingen worden gevraagd, maar dat het gevoel, waarmee men naar een ding verlangt, voortduurt.

3. De Heer stelde dit gebed niet in opdat wij alleen deze woorden bij het bidden zouden moeten gebruiken; maar dat de bedoeling van ons gebed er alleen naar moet uitgaan deze dingen te verkrijgen, hoe wij het ook uitdrukken of denken.

4. (Het tegenbewijs.) Iemand bidt voortdurend, ofwel omdat zijn verlangen voortduurt, zooals is gezegd (in de leerst.) ; — ofwel omdat hij niet ophoudt op vastgestelde tijden te bidden; — ofwel om het gevolg, hetzij in den bidder zelf, die ook na het gebed meer toegewijd blijft, hetzij in een ander, b.v. als iemand door zijn weldaden een ander aanzet om voor hem te bidden, ook als hijzelf ophoudt met bidden en rust.4. (Het tegenbewijs.) Iemand bidt voortdurend, ofwel omdat zijn verlangen voortduurt, zoals is gezegd (in de leerst.); — ofwel omdat hij niet ophoudt op vastgestelde tijden te bidden; — ofwel om het gevolg, hetzij in de bidder zelf, die ook na het gebed meer toegewijd blijft, hetzij in een ander, bv. als iemand door zijn weldaden een ander aanzet om voor hem te bidden, ook als hijzelf ophoudt met bidden en rust.

Antwoord op de Bedenkingen. — 1. Gebed zonder heiligmakende genade is niet verdienstelijk, zooals geen enkele andere daad van deugd. En toch komt ook het gebed, dat om de heiligmakende genade vraagt, uit een genade voort als uit een om niet gegeven gave, omdat het bidden zelf een « gift van God is, » zooals Augustinus zegt.Antwoord op de Bedenkingen. — 1. Gebed zonder heiligmakende genade is niet verdienstelijk, zoals geen enkele andere daad van deugd. En toch komt ook het gebed, dat om de heiligmakende genade vraagt, uit een genade voort als uit een om niet gegeven gave, omdat het bidden zelf een “gift van God is,” zoals Augustinus zegt.

1162. Soms slaat de verdienste van het gebed op iets anders, dan op wat gevraagd wordt; want de verdienste is vooral op de zaligheid gericht, maar het vragen van wie bidt slaat soms rechtstreeks op iets anders, zooals uit het gezegde (6e Art.) blijkt. Als dus dat andere wat iemand voor zichzelf vraagt, hem niet voor de zaligheid van nut is, verdient hij dat niet; maar soms verliest hij de verdienste door dat te vragen en te verlangen, b. v. als iemand van God het volbrengen van een zonde vraagt, wat goddeloos bidden is. — Soms echter is het niet noodzakelijk voor de zaligheid, noch duidelijk daarmee in strijd. En al kan iemand, die bidt, dan door te bidden het eeuwige leven verdienen, toch verdient hij niet te verkrijgen wat hij vraagt. Daarom zegt Augustinus: « Wie getrouw God smeekt om wat voor dit leven noodig is, wordt met barmhartigheid verhoord en niet verhoord. Want wat voor een zieke nuttig is, weet de geneesheer beter dan de zieke. » Daarom is zelfs Paulus niet verhoord, toen hij vroeg, dat de prikkel van het vleesch zou worden weggenomen, omdat het voor hem niet goed was. — Is echter wat gevraagd wordt nuttig voor de zaligheid van den mensch, omdat het daartoe behoort, dan wordt het niet alleen door bidden verdiend, maar ook door het doen van andere goede werken. En daarom krijgt hij zonder twijfel wat hij vraagt, maar 117als hij het moet krijgen: « want sommige dingen worden niet geweigerd, maar uitgesteld om op een geschikten tijd te worden gegeven », zooals Augustinus zegt. Dat kan echter verhinderd worden, als hij in het vragen niet volhardt. En daarom zegt Basilius: « De reden waarom gij soms bidt en niets verkrijgt is, omdat gij verkeerd hebt gevraagd, of ongetrouw of lichtzinnig, of wat niet goed voor u was, of gij hebt ermee opgehouden. » Daar de mensch echter het eeuwige leven voor een ander niet gelijkwaardig verdienen kan, zooals vroeger (I-II. 114e Kw. 6e Art.) gezegd is, kan dientengevolge ook niemand voor een ander dat wat bij het eeuwige leven hoort gelijkwaardig verdienen. Daarom wordt wie voor een ander bidt, ook niet altijd verhoord, zooals boven (7e Art. 2e en 3e Antw.) uiteengezet is. En daarom worden er vier voorwaarden opgegeven, en als die tegelijk worden vervuld, krijgt iemand altijd, wat hij vraagt, dat hij nl. voor zichzelf, wat voor de zaligheid noodig is, godvruchtig en volhardend vraagt.1162. Soms slaat de verdienste van het gebed op iets anders, dan op wat gevraagd wordt; want de verdienste is vooral op de zaligheid gericht, maar het vragen van wie bidt slaat soms rechtstreeks op iets anders, zoals uit het gezegde (6e Art.) blijkt. Als dus dat andere wat iemand voor zichzelf vraagt, hem niet voor de zaligheid van nut is, verdient hij dat niet; maar soms verliest hij de verdienste door dat te vragen en te verlangen, bv. als iemand van God het volbrengen van een zonde vraagt, wat goddeloos bidden is. — Soms echter is het niet noodzakelijk voor de zaligheid, noch duidelijk daarmee in strijd. En al kan iemand, die bidt, dan door te bidden het eeuwige leven verdienen, toch verdient hij niet te verkrijgen wat hij vraagt. Daarom zegt Augustinus: “Wie getrouw God smeekt om wat voor dit leven nodig is, wordt met barmhartigheid verhoord en niet verhoord. Want wat voor een zieke nuttig is, weet de geneesheer beter dan de zieke.” Daarom is zelfs Paulus niet verhoord, toen hij vroeg, dat de prikkel van het vlees zou worden weggenomen, omdat het voor hem niet goed was. — Is echter wat gevraagd wordt nuttig voor de zaligheid van de mens, omdat het daartoe behoort, dan wordt het niet alleen door bidden verdiend, maar ook door het doen van andere goede werken. En daarom krijgt hij zonder twijfel wat hij vraagt, maar 117als hij het moet krijgen: “want sommige dingen worden niet geweigerd, maar uitgesteld om op een geschikten tijd te worden gegeven”, zoals Augustinus zegt. Dat kan echter verhinderd worden, als hij in het vragen niet volhardt. En daarom zegt Basilius: “De reden waarom gij soms bidt en niets verkrijgt is, omdat gij verkeerd hebt gevraagd, of ongetrouw of lichtzinnig, of wat niet goed voor u was, of gij hebt ermee opgehouden.” Daar de mens echter het eeuwige leven voor een ander niet gelijkwaardig verdienen kan, zoals vroeger (1-2 114e Kw. 6e Art.) gezegd is, kan dientengevolge ook niemand voor een ander dat wat bij het eeuwige leven hoort gelijkwaardig verdienen. Daarom wordt wie voor een ander bidt, ook niet altijd verhoord, zoals boven (7e Art. 2e en 3e Antw.) uiteengezet is. En daarom worden er vier voorwaarden opgegeven, en als die tegelijk worden vervuld, krijgt iemand altijd, wat hij vraagt, dat hij nl. voor zichzelf, wat voor de zaligheid nodig is, godvruchtig en volhardend vraagt.

3. Het gebed steunt niet wat de kracht om te verdienen betreft, voornamelijk op het geloof, omdat het onder dat opzicht op de liefde steunt, maar wat het vermogen om iets te verkrijgen betreft. Want de mensch heeft door het geloof eenig begrip van Gods 118almacht en barmhartigheid, waarvan het gebed, dat wat het vraagt verkrijgt.3. Het gebed steunt niet wat de kracht om te verdienen betreft, voornamelijk op het geloof, omdat het onder dat opzicht op de liefde steunt, maar wat het vermogen om iets te verkrijgen betreft. Want de mens heeft door het geloof enig begrip van Gods 118almacht en barmhartigheid, waarvan het gebed, dat wat het vraagt verkrijgt.

Antwoord op de Bedenkingen. — 1. Zooals Augustinus zegt, is het aangehaalde woord gezegd door den blinde, « toen hij nog niet gezalfd, » d. w. z. nog niet volkomen verlicht was. En daarom moet men er niet mee instemmen. — Toch zou het waarheid kunnen bevatten, als men het verstond van een zondaar precies als zondaar. Op deze manier wordt zijn gebed ook verfoeilijk genoemd.Antwoord op de Bedenkingen. — 1. Zoals Augustinus zegt, is het aangehaalde woord gezegd door de blinde, “toen hij nog niet gezalfd,” d. w. z. nog niet volkomen verlicht was. En daarom moet men er niet mee instemmen. — Toch zou het waarheid kunnen bevatten, als men het verstond van een zondaar precies als zondaar. Op deze manier wordt zijn gebed ook verfoeilijk genoemd.

2. Een zondaar kan niet godvruchtig bidden in dien zin, dat 121zijn gebed door die deugd wordt bezield. Maar zijn gebed kan in zoover godvruchtig zijn, dat hij iets wat met de godsvrucht verband houdt vraagt, zooals hij, die de deugd van rechtvaardigheid nog niet heeft, toch wel iets rechtvaardigs kan willen, zooals vroeger (59e Kw. 2e Art.) gezegd is. En al is zijn gebed niet verdienstelijk, toch kan het iets verkrijgen, omdat de verdienste op de rechtvaardigheid steunt, maar het verkrijgen op goedgunstigheid.2. Een zondaar kan niet godvruchtig bidden in die zin, dat 121zijn gebed door die deugd wordt bezield. Maar zijn gebed kan in zover godvruchtig zijn, dat hij iets wat met de godsvrucht verband houdt vraagt, zoals hij, die de deugd van rechtvaardigheid nog niet heeft, toch wel iets rechtvaardigs kan willen, zoals vroeger (59e Kw. 2e Art.) gezegd is. En al is zijn gebed niet verdienstelijk, toch kan het iets verkrijgen, omdat de verdienste op de rechtvaardigheid steunt, maar het verkrijgen op goedgunstigheid.

3. Zooals werd gezegd (7e Art. 1e Antw.), wordt het Gebed des Heeren gebeden uit naam van de geheele Kerk. En als daarom iemand, die zijn naaste niet wil vergeven, het Gebed des Heeren bidt, liegt hij niet, al is dat wat hij zegt niet waar wat zijn eigen persoon betreft want het is waar, wat de persoonlijkheid van de Kerk betreft. Maar terecht staat hij daarbuiten, en daarom heeft hij van zijn gebed geen vrucht. — Soms zijn zondaars ook wel bereid om aan anderen hun schuld tegenover hen te vergeven. En daarom worden zij bij het bidden verhoord naar het woord van het Boek Ecclesiasticus (28. 2) : « Vergeef aan uw naaste, die u schade toebrengt, en dan zullen op uw gebed uw zonden worden vergeven. »3. Zoals werd gezegd (7e Art. 1e Antw.), wordt het Gebed van de Heer gebeden uit naam van de gehele Kerk. En als daarom iemand, die zijn naaste niet wil vergeven, het Gebed van de Heer bidt, liegt hij niet, al is dat wat hij zegt niet waar wat zijn eigen persoon betreft want het is waar, wat de persoonlijkheid van de Kerk betreft. Maar terecht staat hij daarbuiten, en daarom heeft hij van zijn gebed geen vrucht. — Soms zijn zondaars ook wel bereid om aan anderen hun schuld tegenover hen te vergeven. En daarom worden zij bij het bidden verhoord naar het woord van het Boek Sirach (28, 2): “Vergeef aan uw naaste, die u schade toebrengt, en dan zullen op uw gebed uw zonden worden vergeven.”

125Antwoord op de Bedenkingen. — 1. De obsecratio is geen bezwering om iemand ergens toe te dwingen, wat verboden is, maar om barmhartigheid af te smeeken.125Antwoord op de Bedenkingen. — 1. De obsecratio is geen bezwering om iemand ergens toe te dwingen, wat verboden is, maar om barmhartigheid af te smeken.

2. Gebed in algemeenen zin genomen omvat al het hier genoemde. Maar als van het andere onderscheiden, sluit het eigenlijk een opstijgen van den geest naar God in.2. Gebed in algemenen zin genomen omvat al het hier genoemde. Maar als van het andere onderscheiden, sluit het eigenlijk een opstijgen van de geest naar God in.

3. Bij verschillende dingen gaat het verledene aan het toekomstige vooraf. Maar een en hetzelfde ding is toekomstig voordat het verleden is. Daarom gaat het dankzeggen voor weldaden aan het vragen van andere weldaden vooraf, maar een en dezelfde weldaad wordt eerst gevraagd, en op het laatst, als ze ontvangen is, wordt daarvoor dank gezegd. Het vragen echter gaat het opstijgen van den geest naar Hem, van Wien wij iets vragen, vooraf. Aan dat opstijgen gaat het bezweren vooraf, omdat wij door het beschouwen van Gods goedheid tot Hem durven opstijgen.3. Bij verschillende dingen gaat het verledene aan het toekomstige vooraf. Maar een en hetzelfde ding is toekomstig voordat het verleden is. Daarom gaat het dankzeggen voor weldaden aan het vragen van andere weldaden vooraf, maar een en dezelfde weldaad wordt eerst gevraagd, en op het laatst, als ze ontvangen is, wordt daarvoor dank gezegd. Het vragen echter gaat het opstijgen van de geest naar Hem, van Wie wij iets vragen, vooraf. Aan dat opstijgen gaat het bezweren vooraf, omdat wij door het beschouwen van Gods goedheid tot Hem durven opstijgen.