Antwoord op de Bedenkingen. — 1. Terzelfder plaatse zegt Ambrosius: « Er is slechts één offerlam », dat Christus opdroeg en dat wij opdragen « en niet verschillende, omdat Christus slechts eenmaal geofferd is. Maar dit Offer is een afbeelding van het andere. Want evenals overal slechts één Lichaam wordt opgedragen en niet meerdere, zoo ook één Offer ».Antwoord op de Bedenkingen. — 1. Terzelfder plaatse zegt Ambrosius: “Er is slechts één offerlam”, dat Christus opdroeg en dat wij opdragen “en niet verschillende, omdat Christus slechts eenmaal geofferd is. Maar dit Offer is een afbeelding van het andere. Want evenals overal slechts één Lichaam wordt opgedragen en niet meerdere, zo ook één Offer”.

2. Evenals de viering van dit Sacrament een afbeelding is van 384Christus' lijden, zoo is het altaar een voorstelling van het kruis, waarop Christus in eigen gedaante geslachtofferd werd.2. Evenals de viering van dit Sacrament een afbeelding is van 384Christus' lijden, zo is het altaar een voorstelling van het kruis, waarop Christus in eigen gedaante geslachtofferd werd.

3. Om dezelfde reden (als in voorafgaand Antw.) is de priester een afbeelding van Christus, in wiens persoon en door wiens kracht hij de woorden van de consecratie uitspreekt, zooals vroeger (82e Kw. 1e en 3e Art.) is uiteengezet. En daarom vallen priester en offerlam in zekeren zin samen.3. Om dezelfde reden (als in voorafgaand Antw.) is de priester een afbeelding van Christus, in wiens persoon en door wiens kracht hij de woorden van de consecratie uitspreekt, zoals vroeger (82e Kw. 1e en 3e Art.) is uiteengezet. En daarom vallen priester en offerlam in zekeren zin samen.

Antwoord op de Bedenkingen. — 1. In dit Sacrament wordt het lijden van Christus herdacht als zijn uitwerking hebbend in de geloovigen. Maar in den lijdenstijd herdenkt men het lijden van Christus alleen voor zoover het in ons Hoofd voltrokken werd. En dat is slechts eenmaal geschied, maar dagelijks krijgen de geloovigen deel aan de vrucht van het lijden. Daarom wordt die andere herdenking slechts eenmaal in het jaar gevierd, deze echter elken dag zoowel om de vrucht als om een voortdurende herinnering.Antwoord op de Bedenkingen. — 1. In dit Sacrament wordt het lijden van Christus herdacht als zijn uitwerking hebbend in de gelovigen. Maar in de lijdenstijd herdenkt men het lijden van Christus alleen voor zover het in ons Hoofd voltrokken werd. En dat is slechts eenmaal geschied, maar dagelijks krijgen de gelovigen deel aan de vrucht van het lijden. Daarom wordt die andere herdenking slechts eenmaal in het jaar gevierd, deze echter elken dag zowel om de vrucht als om een voortdurende herinnering.

2. Bij de komst van de werkelijkheid, moet het beeld verdwijnen. Dit Sacrament nu is een beeld en een voorstelling van het lijden des Heeren, zooals gezegd is (in de Leerst.). Daarom is er op den dag, waarop het lijden des Heeren herdacht wordt voor zoover het werkelijk heeft plaats gehad, geen consecratie van dit Sacrament. Opdat echter de Kerk op dien dag niet zonder de vrucht van het lijden zou zijn, welke in dit Sacrament ons meegedeeld wordt, wordt het daags te voren geconsecreerde Lichaam van Christus bewaard om op dien dag genuttigd te worden. Niet echter het Bloed, omdat dat gevaarlijk is en 388bovendien omdat het Bloed op een bijzondere wijze het beeld is van het lijden des Heeren, zooals boven (78e Kw. 3e Art. 2e Antw.) is uiteengezet. Overigens is niet waar wat sommigen beweren, dat door de vermenging van een gedeelte van het Lichaam met den wijn, deze wijn in het Bloed veranderd wordt. Want dit kan alleen geschieden door de consecratie, welke met de vereischte woorden voltrokken wordt.2. Bij de komst van de werkelijkheid, moet het beeld verdwijnen. Dit Sacrament nu is een beeld en een voorstelling van het lijden van de Heer, zoals gezegd is (in de Leerst.). Daarom is er op de dag, waarop het lijden van de Heer herdacht wordt voor zover het werkelijk heeft plaats gehad, geen consecratie van dit Sacrament. Opdat echter de Kerk op die dag niet zonder de vrucht van het lijden zou zijn, welke in dit Sacrament ons meegedeeld wordt, wordt het daags te voren geconsecreerde Lichaam van Christus bewaard om op die dag genuttigd te worden. Niet echter het Bloed, omdat dat gevaarlijk is en 388bovendien omdat het Bloed op een bijzondere wijze het beeld is van het lijden van de Heer, zoals boven (78e Kw. 3e Art. 2e Antw.) is uiteengezet. Overigens is niet waar wat sommigen beweren, dat door de vermenging van een gedeelte van het Lichaam met de wijn, deze wijn in het Bloed veranderd wordt. Want dit kan alleen geschieden door de consecratie, welke met de vereiste woorden voltrokken wordt.

Op Kerstmis worden verschillende Missen opgedragen, om de drievoudige geboorte van Christus. Vooreerst de eeuwige, welke voor ons verborgen is. En daarom wordt er 's nachts een Mis gezongen, waarbij in den Introitus gezegd wordt: « De Heer sprak tot Mij: Mijn Zoon zijt Gij. Ik heb U heden voortgebracht ». De tweede geboorte is in den tijd maar geestelijk: waarbij nl. Christus « als de Morgenster oprijst in onze harten » (2 Petr. 1. 19). En om die reden wordt een Mis gezongen in de morgenschemering; in den Introitus daarvan heet het: « Een licht zal heden over ons stralen ». De derde geboorte van Christus is die, welke in den tijd en naar het lichaam heeft plaats gehad, toen Hij voor ons zichtbaar en met Vleesch omkleed uit de maagdelijke schoot te voorschijn kwam. Daarom wordt een derde Mis op klaarlichten dag gezongen, waarbij in den Introitus gezegd wordt: « 'n Kind is ons geboren ». Men zou ook omgekeerd kunnen zeggen, dat de eeuwige geboorte op zich in het 389volle licht heeft plaats gehad en daarom wordt er in het Evangelie van de derde Mis melding gemaakt van de eeuwige geboorte. Volgens de geboorte naar het Vleesch is Christus in werkelijkheid 's nachts geboren ten teeken dat Hij tot onze duistere zwakheid kwam en daarom wordt in de nachtmis het Evangelie over de lichamelijke geboorte gelezen.Op Kerstmis worden verschillende Missen opgedragen, om de drievoudige geboorte van Christus. Vooreerst de eeuwige, welke voor ons verborgen is. En daarom wordt er 's nachts een Mis gezongen, waarbij in de Introitus gezegd wordt: “De Heer sprak tot Mij: Mijn Zoon zijt Gij. Ik heb U heden voortgebracht”. De tweede geboorte is in de tijd maar geestelijk: waarbij nl. Christus “als de Morgenster oprijst in onze harten” (2 Petr. 1. 19). En om die reden wordt een Mis gezongen in de morgenschemering; in de Introitus daarvan heet het: “Een licht zal heden over ons stralen”. De derde geboorte van Christus is die, welke in de tijd en naar het lichaam heeft plaats gehad, toen Hij voor ons zichtbaar en met Vlees omkleed uit de maagdelijke schoot te voorschijn kwam. Daarom wordt een derde Mis op klaarlichte dag gezongen, waarbij in de Introitus gezegd wordt: “'n Kind is ons geboren”. Men zou ook omgekeerd kunnen zeggen, dat de eeuwige geboorte op zich in het 389volle licht heeft plaats gehad en daarom wordt er in het Evangelie van de derde Mis melding gemaakt van de eeuwige geboorte. Volgens de geboorte naar het Vlees is Christus in werkelijkheid 's nachts geboren ten teken dat Hij tot onze duistere zwakheid kwam en daarom wordt in de nachtmis het Evangelie over de lichamelijke geboorte gelezen.

Op dezelfde wijzen worden ook op andere dagen, waarop wij verschillende weldaden van Christus moeten herdenken of afbidden, verschillende Missen op denzelfden dag opdragen, zoo b. v. een voor het feest, een ander voor de vasten of voor de overledenen.Op dezelfde wijzen worden ook op andere dagen, waarop wij verschillende weldaden van Christus moeten herdenken of afbidden, verschillende Missen op dezelfde dag opdragen, zo bv. een voor het feest, een ander voor de vasten of voor de overledenen.

3. Zooals boven (73e Kw. 5e Art.) gezegd is, heeft Christus dit Sacrament op het laatste oogenblik aan zijn leerlingen willen achterlaten, opdat het een sterken indruk in hun harten zou maken. Daarom heeft Hij na het Avondmaal en op het einde van den dag dit Sacrament geconsecreerd en aan Zijn leerlingen uitgereikt. Door ons wordt het echter op het uur van 's Heeren lijden gevierd en wel op de feestdagen omstreeks het derde uur, waarop Christus door het geroep van de Joden gekruisigd werd, zooals men leest bij Marcus (15. 25), en waarop de H. Geest nederdaalde over de Apostelen; of op de gewone dagen omstreeks het zesde uur, waarop Christus door de handen der 390soldaten gekruisigd werd, zooals er staat bij Joannes (19. 14) ; of op de vastendagen omstreeks het negende uur, waarop Christus, na met luider stem geroepen te hebben, den geest gaf, gelijk gezegd wordt in Mattheus (27. 46). Het kan echter wat later gebeuren, vooral als er wijdingen zijn en ook op Paasch-Zaterdag, wegens den langen duur van de plechtigheid en omdat de wijdingen bij de Zondag hooren, zooals een Decretaal zegt.3. Zoals boven (73e Kw. 5e Art.) gezegd is, heeft Christus dit Sacrament op het laatste ogenblik aan zijn leerlingen willen achterlaten, opdat het een sterken indruk in hun harten zou maken. Daarom heeft Hij na het Avondmaal en op het einde van de dag dit Sacrament geconsecreerd en aan Zijn leerlingen uitgereikt. Door ons wordt het echter op het uur van 's Heren lijden gevierd en wel op de feestdagen omstreeks het derde uur, waarop Christus door het geroep van de Joden gekruisigd werd, zoals men leest bij Marcus (15, 25), en waarop de H. Geest nederdaalde over de Apostelen; of op de gewone dagen omstreeks het zesde uur, waarop Christus door de handen van de 390soldaten gekruisigd werd, zoals er staat bij Johannes (19, 14); of op de vastendagen omstreeks het negende uur, waarop Christus, na met luider stem geroepen te hebben, de geest gaf, gelijk gezegd wordt in Matteüs (27, 46). Het kan echter wat later gebeuren, vooral als er wijdingen zijn en ook op Paas-Zaterdag, wegens de lange duur van de plechtigheid en omdat de wijdingen bij de Zondag horen, zoals een Decretaal zegt.

Maar ook kan er Mis gelezen worden tijdens het eerste gedeelte van den dag, als het noodig is, gelijk een Decretaal verklaart.Maar ook kan er Mis gelezen worden tijdens het eerste gedeelte van de dag, als het nodig is, gelijk een Decretaal verklaart.

4. In den regel moet de Mis opgedragen worden overdag en niet 's nachts, omdat Christus in dit Sacrament tegenwoordig is, die gezegd heeft: « Zoolang het dag is, moet ik de werken verrichten van Hem, die Mij gezonden heeft; er komt een nacht waarin niemand werken kan. Zoolang Ik in de wereld ben, ben Ik het licht der wereld ». (Joan. 9. 4, 5). Dit moet echter niet zoo verstaan worden, dat het begin van den dag gerekend moet worden vanaf middernacht; ook niet vanaf de opkomst der zon, wanneer zij nl. boven de aarde te voorschijn komt, maar wanneer de dageraad begint te gloren. Want dan reeds spreekt men van de opkomst der zon, omdat de glans van haar stralen verschijnt. Daarom ook staat er bij Marcus (16. 2) dat de vrouwen 391bij het graf kwamen « bij het opgaan der zon », terwijl zij volgens Joannes (20. 1) bij het graf kwamen « terwijl het nog donker was ». Zoo lost nl. Augustinus deze tegenstrijdigheid op.4. In de regel moet de Mis opgedragen worden overdag en niet 's nachts, omdat Christus in dit Sacrament tegenwoordig is, die gezegd heeft: “Zolang het dag is, moet ik de werken verrichten van Hem, die Mij gezonden heeft; er komt een nacht waarin niemand werken kan. Zolang Ik in de wereld ben, ben Ik het licht van de wereld”. (Joh. 9. 4, 5). Dit moet echter niet zo verstaan worden, dat het begin van de dag gerekend moet worden vanaf middernacht; ook niet vanaf de opkomst van de zon, wanneer zij nl. boven de aarde te voorschijn komt, maar wanneer de dageraad begint te gloren. Want dan reeds spreekt men van de opkomst van de zon, omdat de glans van haar stralen verschijnt. Daarom ook staat er bij Marcus (16, 2) dat de vrouwen 391bij het graf kwamen “bij het opgaan van de zon”, terwijl zij volgens Johannes (20, 1) bij het graf kwamen “terwijl het nog donker was”. Zo lost nl. Augustinus deze tegenstrijdigheid op.

Om een bijzondere reden echter wordt op Kerstmis de Mis 's nachts opgedragen, omdat Christus in den nacht is geboren, zooals gezegd wordt in een Decretaal. Eveneens op Paasch-Zaterdag tegen middernacht, omdat de Heer verrezen is in den nacht, d. w. z. « terwijl het nog donker was », vóór de zon heelemaal op was.Om een bijzondere reden echter wordt op Kerstmis de Mis 's nachts opgedragen, omdat Christus in de nacht is geboren, zoals gezegd wordt in een Decretaal. Eveneens op Paas-Zaterdag tegen middernacht, omdat de Heer verrezen is in de nacht, d. w. z. “terwijl het nog donker was”, vóór de zon helemaal op was.

5. Zooals een Decretaal ontleent aan het decreet van Paus Alexander II « is het voor den priester voldoende éénmaal daags de Mis op te dragen, omdat Christus eenmaal geleden heeft en daardoor de heele wereld verlost heeft; en zeer bevoorrecht is hij, die deze eene Mis waardig kan opdragen. Sommigen echter lezen een Mis voor de overledenen en een andere voor den dag, als het noodig is. Wie echter voor geld of voor de gunst van leeken meerdere Missen meenen te mogen lezen op één dag, zullen, naar mijn meening, de veroordeeling niet ontloopen ». En Innocentius III verklaart: « Behalve op Kerstmis en in geval van nood, is het voldoende voor den priester eens per dag de Mis op te dragen ».5. Zoals een Decretaal ontleent aan het decreet van Paus Alexander II “is het voor de priester voldoende éénmaal daags de Mis op te dragen, omdat Christus eenmaal geleden heeft en daardoor de hele wereld verlost heeft; en zeer bevoorrecht is hij, die deze ene Mis waardig kan opdragen. Sommigen echter lezen een Mis voor de overledenen en een andere voor de dag, als het nodig is. Wie echter voor geld of voor de gunst van leken meerdere Missen menen te mogen lezen op één dag, zullen, naar mijn mening, de veroordeling niet ontlopen”. En Innocentius III verklaart: “Behalve op Kerstmis en in geval van nood, is het voldoende voor de priester eens per dag de Mis op te dragen”.

Antwoord op de Bedenkingen. — 1. Als regel moet dit Sacrament in huis gevierd worden, omdat zoo de Kerk aangeduid wordt volgens het woord uit den Eersten Brief aan Timotheus (3. 15) : « Gij moet weten, hoe gij u gedragen moet in het huis van God, de Kerk van den levenden God ». Want zooals Augustinus zegt: « Buiten de Kerk is er geen plaats voor het waarachtig Offer ». En omdat de Kerk niet binnen de grenzen van het Joodsche volk besloten moest blijven, maar over de heele wereld verspreid moest worden, daarom had het lijden van Christus niet plaats binnen de stad der Joden, maar in de open lucht, opdat zoo voor het lijden van Christus de heele wereld als een huis zou zijn.Antwoord op de Bedenkingen. — 1. Als regel moet dit Sacrament in huis gevierd worden, omdat zo de Kerk aangeduid wordt volgens het woord uit de Eerste Brief aan Timoteüs (3, 15): “Gij moet weten, hoe gij u gedragen moet in het huis van God, de Kerk van de levende God”. Want zoals Augustinus zegt: “Buiten de Kerk is er geen plaats voor het waarachtig Offer”. En omdat de Kerk niet binnen de grenzen van het Joodse volk besloten moest blijven, maar over de hele wereld verspreid moest worden, daarom had het lijden van Christus niet plaats binnen de stad van de Joden, maar in de open lucht, opdat zo voor het lijden van Christus de hele wereld als een huis zou zijn.

[De vertaling van deze zinnen ontbreekt in de uitgave.]

2. Omdat het huis, waarin dit Sacrament gevierd wordt, de Kerk aanduidt en daarom ook de kerk genoemd wordt, wordt het terecht geconsecreerd, zoowel om de heiligmaking uit te 397drukken, welke aan de Kerk door het lijden van Christus ten deel is gevallen, alsook ter beduiding van de heiligheid, welke vereischt wordt bij hen, die dit Sacrament moeten ontvangen. — Het altaar beduidt Christus zelf van wien de Apostel zegt: « Door Hem moeten wij een altijddurend dankoffer brengen aan God » (Hebr. 13. 15). Daarom stelt de consecratie van het altaar ook de heiligheid van Christus voor, welke Lucas aangeeft (1. 35) : « Het heilige, dat uit u wordt geboren, zal Zoon van God genoemd worden ». En in een Decretaal staat: « Het is goed bevonden de altaren te heiligen niet alleen door de zalving met chrisma, maar ook door een priesterlijke zegening ».2. Omdat het huis, waarin dit Sacrament gevierd wordt, de Kerk aanduidt en daarom ook de kerk genoemd wordt, wordt het terecht geconsecreerd, zowel om de heiligmaking uit te 397drukken, welke aan de Kerk door het lijden van Christus ten deel is gevallen, alsook ter beduiding van de heiligheid, welke vereist wordt bij hen, die dit Sacrament moeten ontvangen. — Het altaar beduidt Christus zelf van wie de Apostel zegt: “Door Hem moeten wij een altijddurend dankoffer brengen aan God” (Hebr. 13. 15). Daarom stelt de consecratie van het altaar ook de heiligheid van Christus voor, welke Lukas aangeeft (1, 35): “Het heilige, dat uit u wordt geboren, zal Zoon van God genoemd worden”. En in een Decretaal staat: “Het is goed bevonden de altaren te heiligen niet alleen door de zalving met chrisma, maar ook door een priesterlijke zegening”.

En daarom is het als regel niet geoorloofd dit Sacrament te vieren buiten geconsecreerde huizen. Zoo staat dan ook in een Decretaal: « Geen priester mag de Mis opdragen buiten de plaatsen, die door den bisschop hiervoor gewijd zijn ». En omdat de heidenen niet tot de Kerk behooren evenmin als andere ongeloovigen, wordt verderop gezegd: « Het is niet geoorloofd een kerk, waarin de lichamen van gestorven ongeloovigen begraven zijn, te wijden, maar als ze geschikt bevonden is om geconsecreerd te worden dan moet ze hersteld worden, nadat de lijken eruit verwijderd zijn en de muren of wanden van die plaats 398afgeschrapt zijn. Was ze vroeger reeds geconsecreerd, dan mogen erin Missen opgedragen worden, wanneer zij, die erin begraven zijn, geloovig waren ».En daarom is het als regel niet geoorloofd dit Sacrament te vieren buiten geconsecreerde huizen. Zo staat dan ook in een Decretaal: “Geen priester mag de Mis opdragen buiten de plaatsen, die door de bisschop hiervoor gewijd zijn”. En omdat de heidenen niet tot de Kerk behoren evenmin als andere ongelovigen, wordt verderop gezegd: “Het is niet geoorloofd een kerk, waarin de lichamen van gestorven ongelovigen begraven zijn, te wijden, maar als ze geschikt bevonden is om geconsecreerd te worden dan moet ze hersteld worden, nadat de lijken eruit verwijderd zijn en de muren of wanden van die plaats 398afgeschrapt zijn. Was ze vroeger reeds geconsecreerd, dan mogen erin Missen opgedragen worden, wanneer zij, die erin begraven zijn, gelovig waren”.

In geval van nood kan men dit Sacrament voltrekken in niet geconsecreerde en zelfs ontheiligde huizen, maar alleen met goedvinden van den Bisschop. Daarom wordt t. z. p. gezegd: « Wij oordeelen, dat men de Misplechtigheden niet overal moet vieren maar alleen op de plaatsen, die door den bisschop geconsecreerd zijn, of waar hij het toestaat ». Maar alleen op een draagbaar altaar, dat gewijd is. Zoo leest men t. z. p.: « Wij staan toe, dat, indien de kerken door brand aangetast of verwoest zijn, de Mis gelezen wordt in kapellen op een geconsecreerden steen ». Want omdat de heiligheid van Christus de bron is van iedere kerkelijke heiligheid, daarom is het, in geval van nood, voldoende dit Sacrament te voltrekken op een gewijd altaar. Om dezelfde reden wordt nooit een kerk zonder altaar geconsecreerd, maar soms wel zonder kerk een altaar met de overblijfselen van de heiligen, wier « leven verborgen was met Christus in God » (Coloss. 3. 3). Zoo lezen wij dan ook op de genoemde plaats: « Het is onze wensch, dat de altaren, waarin geen lichamen of overblijfselen van een martelaar gevonden worden, door de bisschoppen, die aldaar aan het bestuur zijn, zoo mogelijk 399afgebroken worden ».In geval van nood kan men dit Sacrament voltrekken in niet geconsecreerde en zelfs ontheiligde huizen, maar alleen met goedvinden van de Bisschop. Daarom wordt t. z. p. gezegd: “Wij oordelen, dat men de Misplechtigheden niet overal moet vieren maar alleen op de plaatsen, die door de bisschop geconsecreerd zijn, of waar hij het toestaat”. Maar alleen op een draagbaar altaar, dat gewijd is. Zo leest men t. z. p.: “Wij staan toe, dat, indien de kerken door brand aangetast of verwoest zijn, de Mis gelezen wordt in kapellen op een geconsecreerden steen”. Want omdat de heiligheid van Christus de bron is van iedere kerkelijke heiligheid, daarom is het, in geval van nood, voldoende dit Sacrament te voltrekken op een gewijd altaar. Om dezelfde reden wordt nooit een kerk zonder altaar geconsecreerd, maar soms wel zonder kerk een altaar met de overblijfselen van de heiligen, wier “leven verborgen was met Christus in God” (Koloss. 3. 3). Zo lezen wij dan ook op de genoemde plaats: “Het is onze wens, dat de altaren, waarin geen lichamen of overblijfselen van een martelaar gevonden worden, door de bisschoppen, die aldaar aan het bestuur zijn, zo mogelijk 399afgebroken worden”.

3. Kerk, altaar en dergelijke onbezielde dingen worden geconsecreerd, niet omdat zij de genade kunnen ontvangen, maar omdat zij tengevolge van hun consecratie een bepaalde geestelijke kracht krijgen, waardoor zij geschikt worden voor den goddelijken eeredienst, opdat nl. de menschen daardoor tot godsvrucht opgewekt worden, om gereeder klaar te staan voor het goddelijke, tenzij dit weer teniet gedaan wordt door oneerbiedigheid. Daarom wordt in het Tweede Boek van de Machabeën gezegd (3. 38, 39) : « Waarachtig, daar woont een goddelijke kracht. Want Hij, die in den hemel woont bewaakt en beschermt die plaats ».3. Kerk, altaar en dergelijke onbezielde dingen worden geconsecreerd, niet omdat zij de genade kunnen ontvangen, maar omdat zij tengevolge van hun consecratie een bepaalde geestelijke kracht krijgen, waardoor zij geschikt worden voor de goddelijke eredienst, opdat nl. de mensen daardoor tot godsvrucht opgewekt worden, om gereder klaar te staan voor het goddelijke, tenzij dit weer teniet gedaan wordt door oneerbiedigheid. Daarom wordt in het Tweede Boek van de Machabeën gezegd (3, 38, 39): “Waarachtig, daar woont een goddelijke kracht. Want Hij, die in de hemel woont bewaakt en beschermt die plaats”.

Daarom worden deze zaken voor de consecratie gezuiverd en bezworen, opdat de kracht van den vijand eruit verdreven worde. En om dezelfde reden worden de kerken « die door het vloeien van bloed of het uitstorten van zaad bezoedeld zijn » in eere hersteld, omdat er door de zonde, die daar bedreven werd, een bepaalde werking van den vijand blijkt te zijn. Zoo wordt er dan ook in hetzelfde boek gezegd: « Waar gij kerken van Arianen aantreft, moet gij ze onverwijld door goddelijke gebeden en werken consecreeren tot katholieke kerken ».Daarom worden deze zaken voor de consecratie gezuiverd en bezworen, opdat de kracht van de vijand eruit verdreven worde. En om dezelfde reden worden de kerken “die door het vloeien van bloed of het uitstorten van zaad bezoedeld zijn” in ere hersteld, omdat er door de zonde, die daar bedreven werd, een bepaalde werking van de vijand blijkt te zijn. Zo wordt er dan ook in hetzelfde boek gezegd: “Waar gij kerken van Arianen aantreft, moet gij ze onverwijld door goddelijke gebeden en werken consecreren tot katholieke kerken”.

Vandaar wordt door sommigen de niet onwaarschijnlijke 400meening verkondigd dat de mensch door het betreden van een geconsecreerde kerk vergiffenis van zijn dagelijksche zonden verkrijgt evenals door de besprenkeling met wijwater. Zij beroepen zich op wat er gezegd wordt in het Boek der Psalmen (84. 2, 3) : « Gezegend hebt gij, Heer, Uw land, en van Uw volk de ongerechtigheid weggenomen ».Vandaar wordt door sommigen de niet onwaarschijnlijke 400mening verkondigd dat de mens door het betreden van een geconsecreerde kerk vergiffenis van zijn dagelijkse zonden verkrijgt evenals door de besprenkeling met wijwater. Zij beroepen zich op wat er gezegd wordt in het Boek van de Psalmen (84, 2, 3)^b: “Gezegend hebt gij, Heer, Uw land, en van Uw volk de ongerechtigheid weggenomen”.

Om de kracht, welke de kerk door de consecratie verkregen heeft, mag deze consecratie niet herhaald worden. Zoo wordt in hetzelfde boek uit de Kerkvergadering van Nicea aangehaald: « De kerken, die eenmaal aan God zijn toegewijd, mogen niet opnieuw geconsecreerd worden behalve wanneer zij door vuur verwoest zijn of bezoedeld door het vloeien van bloed en het uitstorten van zaad; omdat evenals een kind, dat eenmaal gedoopt is, door welken priester dan ook, in den naam van den Vader, den Zoon en den H. Geest, niet opnieuw gedoopt mag worden, evenmin een Kerk, die aan God is toegewijd, opnieuw geconsecreerd moet worden, behalve in bovengenoemde gevallen, indien tenminste zij, die consecreerden, geloofden aan de Drievuldigheid ».Om de kracht, welke de kerk door de consecratie verkregen heeft, mag deze consecratie niet herhaald worden. Zo wordt in hetzelfde boek uit de Kerkvergadering van Nicea aangehaald: “De kerken, die eenmaal aan God zijn toegewijd, mogen niet opnieuw geconsecreerd worden behalve wanneer zij door vuur verwoest zijn of bezoedeld door het vloeien van bloed en het uitstorten van zaad; omdat evenals een kind, dat eenmaal gedoopt is, door welke priester dan ook, in de naam van de Vader, de Zoon en de H. Geest, niet opnieuw gedoopt mag worden, evenmin een Kerk, die aan God is toegewijd, opnieuw geconsecreerd moet worden, behalve in bovengenoemde gevallen, indien tenminste zij, die consecreerden, geloofden aan de Drievuldigheid”.

Immers, die buiten de Kerk staan, kunnen niet consecreeren. Maar, zooals verder in hetzelfde boek geschreven is: « Kerken of altaren, waarvan de consecratie twijfelachtig is, moeten geconsecreerd worden ».Immers, die buiten de Kerk staan, kunnen niet consecreren. Maar, zoals verder in hetzelfde boek geschreven is: “Kerken of altaren, waarvan de consecratie twijfelachtig is, moeten geconsecreerd worden”.

401Omdat zij door de consecratie een zekere geestelijke kracht krijgen, wordt aldaar bepaald: « Het hout van een geconsecreerde Kerk mag niet voor andere doeleinden gebruikt worden, behalve voor een andere Kerk of om te verbranden of ten behoeve van kloosterbroeders: voor het werk van leeken mag het echter niet dienen ». En t. z. p. leest men: « Als altaardwalen, zetels, kandelaars en voorhang door ouderdom versleten zijn, moeten ze verbrand worden, en de asch moet in de doopkapel gebracht worden, of in den wand of in laagten onder den vloer, opdat ze niet vertreden zou worden door de voeten van hen, die binnenkomen ».401Omdat zij door de consecratie een zekere geestelijke kracht krijgen, wordt aldaar bepaald: “Het hout van een geconsecreerde Kerk mag niet voor andere doeleinden gebruikt worden, behalve voor een andere Kerk of om te verbranden of ten behoeve van kloosterbroeders: voor het werk van leken mag het echter niet dienen”. En t. z. p. leest men: “Als altaardwalen, zetels, kandelaars en voorhang door ouderdom versleten zijn, moeten ze verbrand worden, en de as moet in de doopkapel gebracht worden, of in de wand of in laagten onder de vloer, opdat ze niet vertreden zou worden door de voeten van hen, die binnenkomen”.

4. Omdat de consecratie van het altaar de heiligheid van Christus uitbeeldt, en de consecratie van het gebouw de heiligheid van heel de Kerk, heeft het méér zin de consecratie van Kerk of altaar plechtig te herdenken, dan van de andere dingen. Daarom wordt ook de plechtigheid van kerkwijding acht dagen gevierd om de zalige verrijzenis van Christus en van de leden der Kerk aan te geven. De kerk- of altaarconsecratie is overigens niet alleen menschenwerk, daar ze geestelijke kracht meedeelt. Vandaar wordt er in een Decretaal gezegd: « De plechtigheid 402van kerkwijding moet elk jaar feestelijk gevierd worden. Dat dit gedurende acht dagen moet geschieden kan men vinden in het Derde Boek der Koningen (8. 66), na afloop van de tempelwijding ».4. Omdat de consecratie van het altaar de heiligheid van Christus uitbeeldt, en de consecratie van het gebouw de heiligheid van heel de Kerk, heeft het méér zin de consecratie van Kerk of altaar plechtig te herdenken, dan van de andere dingen. Daarom wordt ook de plechtigheid van kerkwijding acht dagen gevierd om de zalige verrijzenis van Christus en van de leden van de Kerk aan te geven. De kerk- of altaarconsecratie is overigens niet alleen mensenwerk, daar ze geestelijke kracht meedeelt. Vandaar wordt er in een Decretaal gezegd: “De plechtigheid 402van kerkwijding moet elk jaar feestelijk gevierd worden. Dat dit gedurende acht dagen moet geschieden kan men vinden in het Derde Boek van de Koningen (8, 66)^c, na afloop van de tempelwijding”.

5. In een Decretaal staat: « Wanneer de altaren niet van steen zijn, mogen zij niet door de zalving met chrisma geconsecreerd worden ». Dit komt ook overeen met datgene, wat dit Sacrament uitbeeldt: vooreerst, omdat het altaar Christus verbeeldt, van wien gezegd wordt in den Eersten Brief aan de Corinthiërs (10. 4) : « En die rots was Christus » ; vervolgens omdat het Lichaam van Christus in een steenen graf neergelegd was. Ook met het gebruik van dit Sacrament is het in overeenstemming, want steen is duurzaam en kan gemakkelijk overal gevonden worden. Dit was in de Oude Wet niet van belang, omdat er slechts op één plaats een altaar gebouwd werd. Dat men toen voorschreef, dat het van aarde of ongehouwen steen gemaakt moest worden, geschiedde om de afgoderij tegen te gaan.5. In een Decretaal staat: “Wanneer de altaren niet van steen zijn, mogen zij niet door de zalving met chrisma geconsecreerd worden”. Dit komt ook overeen met datgene, wat dit Sacrament uitbeeldt: vooreerst, omdat het altaar Christus verbeeldt, van wie gezegd wordt in de Eerste Brief aan de Korintiërs (10, 4): “En die rots was Christus”; vervolgens omdat het Lichaam van Christus in een stenen graf neergelegd was. Ook met het gebruik van dit Sacrament is het in overeenstemming, want steen is duurzaam en kan gemakkelijk overal gevonden worden. Dit was in de Oude Wet niet van belang, omdat er slechts op één plaats een altaar gebouwd werd. Dat men toen voorschreef, dat het van aarde of ongehouwen steen gemaakt moest worden, geschiedde om de afgoderij tegen te gaan.

6. Aldaar wordt in een Decretaal gezegd: « Vroeger gebruikten de priesters geen gouden maar houten kelken; Paus Zepherinus schreef daarna voor, dat de Mis opgedragen moest worden met glazen patenen; en tenslotte liet Urbanus alles van 403zilver maken ». Later werd vastgesteld: « dat de kelk des Heeren met de pateen van goud of zilver moest zijn, of minstens van tin, maar niet van koper of brons, omdat dit door den invloed van den wijn begint te roesten en braken veroorzaakt. Niemand mag echter de Mis opdragen in een houten of glazen kelk » omdat nl. hout poreus is en het geconsecreerde Bloed daarin achterblijft; en glas breekbaar is en er gevaar voor stukgaan dreigt. Hetzelfde geldt voor een steenen kelk. En daarom is uit eerbied voor het Sacrament vastgesteld, dat de kelk uit voornoemde stof vervaardigd moet worden.6. Aldaar wordt in een Decretaal gezegd: “Vroeger gebruikten de priesters geen gouden maar houten kelken; Paus Zepherinus schreef daarna voor, dat de Mis opgedragen moest worden met glazen patenen; en tenslotte liet Urbanus alles van 403zilver maken”. Later werd vastgesteld: “dat de kelk van de Heer met de pateen van goud of zilver moest zijn, of minstens van tin, maar niet van koper of brons, omdat dit door de invloed van de wijn begint te roesten en braken veroorzaakt. Niemand mag echter de Mis opdragen in een houten of glazen kelk” omdat nl. hout poreus is en het geconsecreerde Bloed daarin achterblijft; en glas breekbaar is en er gevaar voor stukgaan dreigt. Hetzelfde geldt voor een stenen kelk. En daarom is uit eerbied voor het Sacrament vastgesteld, dat de kelk uit voornoemde stof vervaardigd moet worden.

7. Waar het zonder gevaar kon geschieden, heeft de Kerk met betrekking tot dit Sacrament vastgesteld, wat het meest uitdrukkelijk het lijden van Christus uitbeeldt. Nu was er minder gevaar bij het Lichaam, dat op het corporaal gelegd wordt, dan bij het Bloed, dat in den kelk bewaard wordt. En daarom mag het corporaal van linnen zijn, ook al is het niet toegestaan, dat de kelk van steen is, omdat het Lichaam van Christus in linnen gewikkeld was. Zoo leest men dan ook in den Brief van Paus Sylvester t. z. p.: « Op aller aanraden stellen wij vast, dat het Misoffer opgedragen wordt, niet op zijde of op geverfde stof, maar op zuiver linnen, dat door den bisschop geconsecreerd is, 404evenals het Lichaam van Christus in een zuiver linnen lijkwade gewikkeld was ». Een linnen kleed kan bovendien om zijn zuiverheid, passend de zuiverheid van het geweten uitbeelden, en om zijn moeizame vervaardiging het lijden van Christus.7. Waar het zonder gevaar kon geschieden, heeft de Kerk met betrekking tot dit Sacrament vastgesteld, wat het meest uitdrukkelijk het lijden van Christus uitbeeldt. Nu was er minder gevaar bij het Lichaam, dat op het corporaal gelegd wordt, dan bij het Bloed, dat in de kelk bewaard wordt. En daarom mag het corporaal van linnen zijn, ook al is het niet toegestaan, dat de kelk van steen is, omdat het Lichaam van Christus in linnen gewikkeld was. Zo leest men dan ook in de Brief van Paus Sylvester t. z. p.: “Op aller aanraden stellen wij vast, dat het Misoffer opgedragen wordt, niet op zijde of op geverfde stof, maar op zuiver linnen, dat door de bisschop geconsecreerd is, 404evenals het Lichaam van Christus in een zuiver linnen lijkwade gewikkeld was”. Een linnen kleed kan bovendien om zijn zuiverheid, passend de zuiverheid van het geweten uitbeelden, en om zijn moeizame vervaardiging het lijden van Christus.

8. Het beheer van de sacramenten behoort aan de bedienaars van de Kerk, maar hun consecratie is van God. Daarom hebben de bedienaars van de Kerk niet iets vast te stellen over den vorm van de consecratie, maar wel over het gebruik van de sacramenten en de wijze van vieren. Indien dus een priester de woorden van de consecratie uitspreekt over de vereischte stof met de bedoeling om ze te consecreeren, zonder al de voornoemde voorwerpen als geconsecreerd gebouw, altaar, kelk en corporaal, consecreert hij werkelijk het Lichaam van Christus maar zondigt hij zwaar door het gebruik van de Kerk niet te volgen.8. Het beheer van de sacramenten behoort aan de bedienaars van de Kerk, maar hun consecratie is van God. Daarom hebben de bedienaars van de Kerk niet iets vast te stellen over de vorm van de consecratie, maar wel over het gebruik van de sacramenten en de wijze van vieren. Indien dus een priester de woorden van de consecratie uitspreekt over de vereiste stof met de bedoeling om ze te consecreren, zonder al de voornoemde voorwerpen als geconsecreerd gebouw, altaar, kelk en corporaal, consecreert hij werkelijk het Lichaam van Christus maar zondigt hij zwaar door het gebruik van de Kerk niet te volgen.

Antwoord op de Bedenkingen. — 1. De consecratie komt alleen door de woorden van Christus tot stand. Al het andere is echter noodig om het volk op de nuttiging voor te bereiden, zooals gezegd is (in de Leerst.).Antwoord op de Bedenkingen. — 1. De consecratie komt alleen door de woorden van Christus tot stand. Al het andere is echter nodig om het volk op de nuttiging voor te bereiden, zoals gezegd is (in de Leerst.).

2. Zooals in Joannes (21. 25) gezegd wordt, is er veel door den Heer gedaan en gesproken, dat de evangelisten niet hebben opgeschreven. Daaronder was ook dit, dat de Heer Zijn oogen naar den hemel opsloeg bij het Avondmaal. Dit weet de Kerk uit de overlevering van de Apostelen. Want het lijkt redelijk, dat Hij, die bij de opwekking van Lazarus (Joan. 11. 41) en bij het gebed voor de leerlingen (Joan. 17. 1) Zijn oogen opsloeg 414naar den Vader, dit nog veel eerder heeft gedaan bij de instelling van dit Sacrament, omdat dit gewichtiger was.2. Zoals in Johannes (21, 25) gezegd wordt, is er veel door de Heer gedaan en gesproken, dat de evangelisten niet hebben opgeschreven. Daaronder was ook dit, dat de Heer Zijn ogen naar de hemel opsloeg bij het Avondmaal. Dit weet de Kerk uit de overlevering van de Apostelen. Want het lijkt redelijk, dat Hij, die bij de opwekking van Lazarus (Joh. 11. 41) en bij het gebed voor de leerlingen (Joh. 17. 1) Zijn ogen opsloeg 414naar de Vader, dit nog veel eerder heeft gedaan bij de instelling van dit Sacrament, omdat dit gewichtiger was.

— Dat gezegd wordt: « nuttigt » en niet « eet », verschilt niet naar den zin. En het is van weinig belang, wat van beide gezegd wordt, vooral omdat deze woorden niet tot den vorm behooren, zooals boven (78e Kw. 1e Art. 2e en 4e Antw.) uiteengezet is. Dat eraan toegevoegd wordt « allen », kan men verklaren uit de woorden van het Evangelie (al staat het daar niet letterlijk), omdat Christus Zelf gezegd heeft (Joan. 6. 54) : « Zoo ge het Vleesch van den Menschenzoon niet eet, dan hebt ge het leven niet in u ».— Dat gezegd wordt: “nuttigt” en niet “eet”, verschilt niet naar de zin. En het is van weinig belang, wat van beide gezegd wordt, vooral omdat deze woorden niet tot de vorm behoren, zoals boven (78e Kw. 1e Art. 2e en 4e Antw.) uiteengezet is. Dat eraan toegevoegd wordt “allen”, kan men verklaren uit de woorden van het Evangelie (al staat het daar niet letterlijk), omdat Christus Zelf gezegd heeft (Joh. 6. 54): “Zo ge het Vlees van de Mensenzoon niet eet, dan hebt ge het leven niet in u”.

3. De Eucharistie is het Sacrament van de geheele kerkelijke eenheid. En daarom moet juist bij dit Sacrament méér dan bij de andere melding gemaakt worden van alles, wat tot het welzijn van de geheele Kerk behoort.3. De Eucharistie is het Sacrament van de gehele kerkelijke eenheid. En daarom moet juist bij dit Sacrament méér dan bij de andere melding gemaakt worden van alles, wat tot het welzijn van de gehele Kerk behoort.

4. Er is een dubbele onderrichting. Een voor pasbeginnenden, nl. voor de doopleerlingen en deze wordt bij het doopsel gegeven. Een andere onderrichting is er, waarbij het geloovige volk, dat aan dit Geheim deelneemt, onderwezen wordt. En zoo is de onderrichting bij dit Sacrament. Toch worden de doopleerlingen en ongeloovigen ook toegelaten bij dit onderricht. Vandaar staat 415er in een Decretaal: « De bisschop mag niemand beletten in de kerk te komen en er het woord Gods te hooren, noch heiden, noch ketter, noch Jood, zoolang de Mis der doopleerlingen duurt », waarin nl. het geloofsonderricht gegeven wordt.4. Er is een dubbele onderrichting. Een voor pasbeginnenden, nl. voor de doopleerlingen en deze wordt bij het doopsel gegeven. Een andere onderrichting is er, waarbij het gelovige volk, dat aan dit Geheim deelneemt, onderwezen wordt. En zo is de onderrichting bij dit Sacrament. Toch worden de doopleerlingen en ongelovigen ook toegelaten bij dit onderricht. Vandaar staat 415er in een Decretaal: “De bisschop mag niemand beletten in de kerk te komen en er het woord Gods te horen, noch heiden, noch ketter, noch Jood, zolang de Mis van de doopleerlingen duurt”, waarin nl. het geloofsonderricht gegeven wordt.

5. Dit Sacrament vraagt een grootere godsvrucht dan de andere, omdat dit Sacrament den heelen Christus bevat, en ook een meer algemeene, omdat in dit Sacrament vereischt wordt de godsvrucht van het heele volk, waarvoor het Offer wordt opgedragen en niet alleen van degenen, die het Sacrament ontvangen, zooals bij de andere sacramenten. En daarom merkt Cyprianus op: « Door de Praefatie te laten voorafgaan, bereidt de priester de gemoederen van de broeders voor, zeggend: « Omhoog de harten », opdat, wanneer het volk antwoordt « Wij verheffen ze tot den Heer », het eraan herinnerd worde aan niets anders dan aan God te denken ».5. Dit Sacrament vraagt een grotere godsvrucht dan de andere, omdat dit Sacrament de hele Christus bevat, en ook een meer algemene, omdat in dit Sacrament vereist wordt de godsvrucht van het hele volk, waarvoor het Offer wordt opgedragen en niet alleen van degenen, die het Sacrament ontvangen, zoals bij de andere sacramenten. En daarom merkt Cyprianus op: “Door de Prefatie te laten voorafgaan, bereidt de priester de gemoederen van de broeders voor, zeggend: ‘Omhoog de harten’, opdat, wanneer het volk antwoordt ‘Wij verheffen ze tot de Heer’, het eraan herinnerd worde aan niets anders dan aan God te denken”.

6. Zooals gezegd is (3e Antw.), wordt bij dit Sacrament aangeroerd wat tot de heele Kerk behoort. Daarom worden door het koor sommige gebeden gezegd die behooren tot het volk. Sommige ervan zingt het koor heelemaal, nl. diegene welke het heele volk aan het woord laten; andere neemt het over, nadat de priester, die de plaats van God inneemt, ze ingezet heeft, ten teeken dat deze door goddelijke openbaring tot het volk gekomen 416zijn, zooals het geloof en de hemelsche heerlijkheid. Daarom zet de priester de Geloofsbelijdenis en het « Eere zij God in den hooge » in.6. Zoals gezegd is (3e Antw.), wordt bij dit Sacrament aangeroerd wat tot de hele Kerk behoort. Daarom worden door het koor sommige gebeden gezegd die behoren tot het volk. Sommige ervan zingt het koor helemaal, nl. diegene welke het hele volk aan het woord laten; andere neemt het over, nadat de priester, die de plaats van God inneemt, ze ingezet heeft, ten teken dat deze door goddelijke openbaring tot het volk gekomen 416zijn, zoals het geloof en de hemelse heerlijkheid. Daarom zet de priester de Geloofsbelijdenis en het “Ere zij God in de hoge” in.

Andere dingen worden door de dienaars gezegd, zooals de leer van het Nieuwe en Oude Verbond, ten teeken dat deze leer aan het volk verkondigd is door dienaars, die door God gezonden zijn.Andere dingen worden door de dienaars gezegd, zoals de leer van het Nieuwe en Oude Verbond, ten teken dat deze leer aan het volk verkondigd is door dienaars, die door God gezonden zijn.

Weer andere dingen zegt de priester alleen, nl. datgene wat tot de eigen taak van den priester behoort, welke hierin bestaat « dat hij de gaven en gebeden opdraagt voor het volk » (Hebr. 5. 1). Daarvan zegt hij soms iets luidop, nl. wat zoowel op den priester als op het volk betrekking heeft, zooals de gemeenschappelijke gebeden.Weer andere dingen zegt de priester alleen, nl. datgene wat tot de eigen taak van de priester behoort, welke hierin bestaat “dat hij de gaven en gebeden opdraagt voor het volk” (Hebr. 5. 1). Daarvan zegt hij soms iets luidop, nl. wat zowel op de priester als op het volk betrekking heeft, zoals de gemeenschappelijke gebeden.

Andere dingen echter zijn voorbehouden aan den priester zooals de offerande en de consecratie. Daarom wordt, wat daarmee verband houdt, door den priester in stilte gezegd. Voor beide gelegenheden wekt hij de aandacht van het volk op door te zeggen: « De Heer zij met u », en verwacht hij de instemming van hen, die zeggen moeten « Amen ». Daarom laat hij, ook aan wat hij in stilte zegt voorafgaan: « De Heer zij met u » en laat hij er op volgen: « Door alle eeuwen der eeuwen ». Ofwel zegt de priester iets in stilte, ten teeken dat tijdens Christus' lijden de leerlingen 417alleen maar in stilte Christus beleden.Andere dingen echter zijn voorbehouden aan de priester zoals de offerande en de consecratie. Daarom wordt, wat daarmee verband houdt, door de priester in stilte gezegd. Voor beide gelegenheden wekt hij de aandacht van het volk op door te zeggen: “De Heer zij met u”, en verwacht hij de instemming van hen, die zeggen moeten “Amen”. Daarom laat hij, ook aan wat hij in stilte zegt voorafgaan: “De Heer zij met u” en laat hij er op volgen: “Door alle eeuwen van de eeuwen”. Ofwel zegt de priester iets in stilte, ten teken dat tijdens Christus' lijden de leerlingen 417alleen maar in stilte Christus beleden.

7. De kracht van de sacramenteele woorden kan door de bedoeling van den priester verijdeld worden. Bovendien is het niet onredelijk, dat wij God ook datgene vragen, waarvan wij zeker weten, dat Hij het zal doen, zooals Christus om Zijn verheerlijking bad (Joan. 17. 1, 5). Toch vraagt de priester wel niet, dat de consecratie moge plaats hebben, maar dat ze ons voordeelig moge zijn; daarom zegt hij juist « opdat voor ons deze offerande worde het Lichaam en Bloed van Christus ». En volgens Augustinus wijzen hierop de woorden die eraan voorafgaan: « Gewaardig U, deze offerande te doen zijn gezegend », d. i. « waardoor wij gezegend worden »; « opgeschreven » d. i. « waardoor wij in den hemel opgeschreven worden »; « wettig » d. i. « waardoor wij als tot Christus behoorend erkend worden »; « redelijk », d. i. « waardoor wij ontrukt worden aan onze dierlijke neigingen »; « welgevallig », d. i. « opdat wij, die aan ons zelf mishagen, hierdoor aan Zijn eenigen Zoon welgevallig mogen zijn ».7. De kracht van de sacramentele woorden kan door de bedoeling van de priester verijdeld worden. Bovendien is het niet onredelijk, dat wij God ook datgene vragen, waarvan wij zeker weten, dat Hij het zal doen, zoals Christus om Zijn verheerlijking bad (Joh. 17. 1, 5). Toch vraagt de priester wel niet, dat de consecratie moge plaats hebben, maar dat ze ons voordelig moge zijn; daarom zegt hij juist “opdat voor ons deze offerande worde het Lichaam en Bloed van Christus”. En volgens Augustinus wijzen hierop de woorden die eraan voorafgaan: “Gewaardig U, deze offerande te doen zijn gezegend”, d.i. “waardoor wij gezegend worden”; “opgeschreven” d.i. “waardoor wij in de hemel opgeschreven worden”; “wettig” d.i. “waardoor wij als tot Christus behorend erkend worden”; “redelijk”, d.i. “waardoor wij ontrukt worden aan onze dierlijke neigingen”; “welgevallig”, d.i. “opdat wij, die aan onszelf mishagen, hierdoor aan Zijn enigen Zoon welgevallig mogen zijn”.

8. Ofschoon dit Offer zelf boven al de oude offers staat, toch waren deze aan God zeer welgevallig om betoonde godsvrucht. De priester vraagt dus, dat dit Offer aan God aangenaam moge 418zijn om de godsvrucht van de offeraars, zooals die andere het waren.8. Ofschoon dit Offer zelf boven al de oude offers staat, toch waren deze aan God zeer welgevallig om betoonde godsvrucht. De priester vraagt dus, dat dit Offer aan God aangenaam moge 418zijn om de godsvrucht van de offeraars, zoals die andere het waren.

9. De priester vraagt niet dat de sacramenteele gedaanten ten hemel mogen gevoerd worden, evenmin het waarachtige Lichaam van Christus, dat niet opgehouden had daar te zijn. Maar hij vraagt dit voor het mystieke Lichaam, dat door dit Sacrament aangeduid wordt, opdat nl. de engel, die deze goddelijke Geheimen bijwoont, aan God moge brengen de gebeden van het volk en den priester, volgens het woord uit de Openbaring (8. 4) : « En de walm van den wierook steeg van het Offer der heiligen op uit de hand van den engel ». « Hoogverheven altaar Gods » wordt genoemd ofwel de zegepralende Kerk, waarheen wij bidden overgebracht te worden ofwel God Zelf, aan wien wij vragen te mogen deelnemen; over dit altaar wordt gezegd in het Boek van den Uittocht (20. 26) : « Bestijg mijn altaar niet langs treden ». d. w. z. volgens de Glossa « maak in de Drievuldigheid geen trappen ».9. De priester vraagt niet dat de sacramentele gedaanten ten hemel mogen gevoerd worden, evenmin het waarachtige Lichaam van Christus, dat niet opgehouden had daar te zijn. Maar hij vraagt dit voor het mystieke Lichaam, dat door dit Sacrament aangeduid wordt, opdat nl. de engel, die deze goddelijke Geheimen bijwoont, aan God moge brengen de gebeden van het volk en de priester, volgens het woord uit de Openbaring (8, 4): “En de walm van de wierook steeg van het Offer van de heiligen op uit de hand van de engel”. “Hoogverheven altaar Gods” wordt genoemd ofwel de zegepralende Kerk, waarheen wij bidden overgebracht te worden ofwel God Zelf, aan wie wij vragen te mogen deelnemen; over dit altaar wordt gezegd in het Boek van de Uittocht (20, 26): “Bestijg mijn altaar niet langs treden”. d. w. z. volgens de Glossa “maak in de Drievuldigheid geen trappen”.

Ook wordt onder den engel verstaan Christus Zelf, die is de Engel van den grooten raad, die Zijn mystiek Lichaam met God den Vader verbindt en met de zegepralende Kerk.Ook wordt onder de engel verstaan Christus Zelf, die is de Engel van de grote raad, die Zijn mystiek Lichaam met God de Vader verbindt en met de zegepralende Kerk.

En hiernaar wordt ook de Mis (d. i. zending) genoemd, omdat de priester door den engel de gebeden tot God opzendt, zooals 419het volk door den priester. Of ook omdat Christus het Offer is, dat voor ons opgezonden wordt. Zoo laat de diaken op het einde van de Mis op feestdagen het volk gaan, met de woorden: « Gaat, het is opgezonden », nl. het Offer is tot God opgezonden door den engel, opdat het Gode welgevallig zij.En hiernaar wordt ook de Mis (d.i. zending) genoemd, omdat de priester door de engel de gebeden tot God opzendt, zoals 419het volk door de priester. Of ook omdat Christus het Offer is, dat voor ons opgezonden wordt. Zo laat de diaken op het einde van de Mis op feestdagen het volk gaan, met de woorden: “Gaat, het is opgezonden”, nl. het Offer is tot God opgezonden door de engel, opdat het Gode welgevallig zij.

Antwoord op de Bedenkingen. — 1. De handwassching tijdens de Mis geschiedt uit eerbied voor het Sacrament. En wel om twee redenen. Vooreerst zijn wij gewoon om kostbare zaken alleen maar met gewasschen handen aan te raken. Daarom is het ook onpassend, dat iemand tot zulk een Sacrament nadert met, zij het dan ook lichamelijk, vuile handen. Vervolgens om de beteekenis. Zooals Dionysius zegt, beteekent het wasschen van de vingertoppen, de reiniging van zelfs de kleinste zonden, 424volgens het woord uit Joannes (13. 10) : « Wie een bad heeft genomen, behoeft alleen nog maar zijn voeten te wasschen ». Zulk een reiniging wordt vereischt van hem, die dit Sacrament nadert. Dit wordt eveneens aangegeven door de schuldbekentenis, welke aan den Introitus van de Mis voorafgaat. En hetzelfde beteekende ook de wassching van de priesters in het Oude Verbond, zooals Dionysius zegt.Antwoord op de Bedenkingen. — 1. De handwassing tijdens de Mis geschiedt uit eerbied voor het Sacrament. En wel om twee redenen. Vooreerst zijn wij gewoon om kostbare zaken alleen maar met gewassen handen aan te raken. Daarom is het ook onpassend, dat iemand tot zulk een Sacrament nadert met, zij het dan ook lichamelijk, vuile handen. Vervolgens om de betekenis. Zoals Dionysius zegt, betekent het wassen van de vingertoppen, de reiniging van zelfs de kleinste zonden, 424volgens het woord uit Johannes (13, 10): “Wie een bad heeft genomen, behoeft alleen nog maar zijn voeten te wassen”. Zulk een reiniging wordt vereist van hem, die dit Sacrament nadert. Dit wordt eveneens aangegeven door de schuldbekentenis, welke aan de Introitus van de Mis voorafgaat. En hetzelfde betekende ook de wassing van de priesters in het Oude Verbond, zoals Dionysius zegt.

Toch neemt de Kerk dit niet in acht als een ceremonieel voorschrift van de Oude Wet, maar als een instelling van de Kerk, omdat het op zich zelf passend is. Daarom geschiedt het nu anders dan toen. Immers de voetwassching wordt achterwege gelaten en men wascht alleen de handen, wat gemakkelijker kan gebeuren en wat voldoende de volmaakte zuiverheid beteekent. Want omdat de hand het werktuig aller werktuigen is, zooals Aristoteles zegt, worden alle werken aan de handen toegeschreven. Daarom staat er ook in het Boek der Psalmen (25. 6) : « Ik zal mijn handen wasschen onder onschuldigen ».Toch neemt de Kerk dit niet in acht als een ceremonieel voorschrift van de Oude Wet, maar als een instelling van de Kerk, omdat het op zichzelf passend is. Daarom geschiedt het nu anders dan toen. Immers de voetwassing wordt achterwege gelaten en men wast alleen de handen, wat gemakkelijker kan gebeuren en wat voldoende de volmaakte zuiverheid betekent. Want omdat de hand het werktuig aller werktuigen is, zoals Aristoteles zegt, worden alle werken aan de handen toegeschreven. Daarom staat er ook in het Boek van de Psalmen (25, 6)^a: “Ik zal mijn handen wassen onder onschuldigen”.

2. De bewierookingen geschieden ook niet om een ceremonieel voorschrift van de Wet, maar omdat de Kerk ze ingesteld heeft. Daarom doen wij ze niet op dezelfde wijze, waarop ze in de Oude Wet waren voorgeschreven.2. De bewierokingen geschieden ook niet om een ceremonieel voorschrift van de Wet, maar omdat de Kerk ze ingesteld heeft. Daarom doen wij ze niet op dezelfde wijze, waarop ze in de Oude Wet waren voorgeschreven.

425Ze geschieden echter om twee redenen. Vooreerst uit eerbied voor dit Sacrament, opdat nl. door goeden geur verdreven zou worden, wat er aan lichamelijk slechten reuk in de kerk mocht zijn, waardoor afkeer opgewekt zou worden.

Verder ter uitbeelding van de uitwerking der genade, waarvan Christus vervuld was, als van een goeden geur, naar het woord uit het Boek der Schepping (27. 27) : « Zie, de geur van mijn zoon is als de geur van een vollen akker », en die van Christus door de bediening van Zijn dienaars, op de geloovigen overgaat, zooals gezegd wordt in den Tweeden Brief aan de Corinthiërs (2. 14) : « Allerwege verspreidt Hij door ons den geur van diens kennis ». Daarom worden, nadat het altaar, waardoor Christus aangeduid wordt, bewierookt is, alle anderen volgens rangorde bewierookt.Verder ter uitbeelding van de uitwerking van de genade, waarvan Christus vervuld was, als van een goeden geur, naar het woord uit het Boek van de Schepping (27, 27): “Zie, de geur van mijn zoon is als de geur van een vollen akker”, en die van Christus door de bediening van Zijn dienaars, op de gelovigen overgaat, zoals gezegd wordt in de Tweede Brief aan de Korintiërs (2, 14): “Allerwege verspreidt Hij door ons de geur van diens kennis”. Daarom worden, nadat het altaar, waardoor Christus aangeduid wordt, bewierookt is, alle anderen volgens rangorde bewierookt.

3. Bij de Mis maakt de priester kruisteekens om het lijden van Christus uit te drukken, dat op het Kruis werd voleindigd. Maar het lijden van Christus heeft trapsgewijze plaats gehad. Vooreerst werd Christus overgeleverd door God, door Judas en door de Joden. Dit wordt weergegeven door het driemaal bekruisen bij de woorden: « Deze gave, deze geschenken, deze heilige en onbevlekte Offers ».3. Bij de Mis maakt de priester kruistekens om het lijden van Christus uit te drukken, dat op het Kruis werd voleindigd. Maar het lijden van Christus heeft trapsgewijze plaats gehad. Vooreerst werd Christus overgeleverd door God, door Judas en door de Joden. Dit wordt weergegeven door het driemaal bekruisen bij de woorden: “Deze gave, deze geschenken, deze heilige en onbevlekte Offers”.

Vervolgens werd Christus verkocht, en wel door de priesters, 426schriftgeleerden en farizeën. Om dat aan te duiden worden er een andere maal drie kruisteekens gemaakt bij de woorden « gezegend, opgeschreven, wettig ». — Dit kan ook aanduiden den prijs van de verkoop, nl. dertig zilverlingen. — Er worden nog twee kruisteekens aan toegevoegd bij de woorden: « Opdat het voor ons het Lichaam en Bloed » enz., om aan te geven den persoon van Judas, die verkocht en van Christus, die verkocht werd.Vervolgens werd Christus verkocht, en wel door de priesters, 426schriftgeleerden en farizeën. Om dat aan te duiden worden er een andere maal drie kruistekens gemaakt bij de woorden “gezegend, opgeschreven, wettig”. — Dit kan ook aanduiden de prijs van de verkoop, nl. dertig zilverlingen. — Er worden nog twee kruistekens aan toegevoegd bij de woorden: “Opdat het voor ons het Lichaam en Bloed” enz., om aan te geven de persoon van Judas, die verkocht en van Christus, die verkocht werd.

Ten derde was er een voorafbeelding van het lijden van Christus in het Laatste Avondmaal. Om dit aan te geven worden er voor de derde maal twee kruisteekens gemaakt, een bij de consecratie van het Lichaam en een ander bij de consecratie van het Bloed, wanneer bij elk gezegd wordt: « Hij zegende het ».Ten derde was er een voorafbeelding van het lijden van Christus in het Laatste Avondmaal. Om dit aan te geven worden er voor de derde maal twee kruistekens gemaakt, een bij de consecratie van het Lichaam en een ander bij de consecratie van het Bloed, wanneer bij elk gezegd wordt: “Hij zegende het”.

Op de vierde plaats was er het lijden van Christus zelf. Daarom heeft er voor de vierde maal een bekruising en wel een vijfvoudige plaats, om de vijf wonden aan te duiden, bij de woorden: « Een zuiver Offer, een heilig Offer, een vlekkeloos Offer, het heilig Brood van het eeuwig leven en de kelk van het altijddurend heil ».Op de vierde plaats was er het lijden van Christus zelf. Daarom heeft er voor de vierde maal een bekruising en wel een vijfvoudige plaats, om de vijf wonden aan te duiden, bij de woorden: “Een zuiver Offer, een heilig Offer, een vlekkeloos Offer, het heilig Brood van het eeuwig leven en de kelk van het altijddurend heil”.

Ten vijfde wordt uitgebeeld, dat het Lichaam werd uitgerekt en het Bloed vloeide, en het lijden vruchtbaar was, door drie kruisteekens bij de woorden: « Wij die het Lichaam en Bloed nuttigen van allen zegen » enz.Ten vijfde wordt uitgebeeld, dat het Lichaam werd uitgerekt en het Bloed vloeide, en het lijden vruchtbaar was, door drie kruistekens bij de woorden: “Wij die het Lichaam en Bloed nuttigen van allen zegen” enz.

427Ten zesde wordt in herinnering gebracht het drievoudige gebed, dat Christus op het Kruis bad, nl. een gebed voor de vervolgers, toen Hij sprak: « Vader, vergeef het hun »; een ander voor bevrijding van den dood, toen Hij uitriep: « Mijn God, mijn God, waarom hebt Gij mij verlaten? »; het derde behoort bij het verwerven van de glorie, toen Hij zeide: « Vader, in Uwe handen beveel Ik Mijn geest ». Daarvoor de drie kruisteekens bij de woorden: « Gij heiligt, maakt levend en zegent ».427Ten zesde wordt in herinnering gebracht het drievoudige gebed, dat Christus op het Kruis bad, nl. een gebed voor de vervolgers, toen Hij sprak: “Vader, vergeef het hun”; een ander voor bevrijding van de dood, toen Hij uitriep: “Mijn God, mijn God, waarom hebt Gij mij verlaten?”; het derde behoort bij het verwerven van de glorie, toen Hij zeide: “Vader, in Uw handen beveel Ik Mijn geest”. Daarvoor de drie kruistekens bij de woorden: “Gij heiligt, maakt levend en zegent”.

Ten zevende worden de drie uren uitgebeeld, gedurende welke Hij op het Kruis hing, nl. van het zesde tot het negende uur. Daarvoor weer drie kruisteekens bij de woorden: « Door Hem, en met Hem en in Hem ».Ten zevende worden de drie uren uitgebeeld, gedurende welke Hij op het Kruis hing, nl. van het zesde tot het negende uur. Daarvoor weer drie kruistekens bij de woorden: “Door Hem, en met Hem en in Hem”.

Ten achtste wordt de scheiding van Ziel en Lichaam uitgebeeld door de twee kruisteekens die onmiddellijk daarna buiten den kelk gemaakt worden.Ten achtste wordt de scheiding van Ziel en Lichaam uitgebeeld door de twee kruistekens die onmiddellijk daarna buiten de kelk gemaakt worden.

Ten negende wordt de verrijzenis op den derden dag uitgebeeld door de drie kruisteekens, die gemaakt worden bij de woorden: « De vrede des Heeren zij altijd met u ».Ten negende wordt de verrijzenis op de derde dag uitgebeeld door de drie kruistekens, die gemaakt worden bij de woorden: “De vrede van de Heer zij altijd met u”.

Men kan het ook korter zeggen. De consecratie van dit Sacrament en het aannemen van dit Offer en zijn vruchten hangen af van de kracht van Christus' Kruis. Daarom maakt de priester 428overal, waar melding gemaakt wordt van een van deze drie zaken, een kruisteeken.Men kan het ook korter zeggen. De consecratie van dit Sacrament en het aannemen van dit Offer en zijn vruchten hangen af van de kracht van Christus' Kruis. Daarom maakt de priester 428overal, waar melding gemaakt wordt van een van deze drie zaken, een kruisteken.

4. Na de consecratie gebruikt de priester het kruisteeken niet om te zegenen en te consecreeren, maar alleen om te herdenken de kracht van het Kruis en de wijze van het lijden, zooals boven (vorig Antw.) gezegd is.4. Na de consecratie gebruikt de priester het kruisteken niet om te zegenen en te consecreren, maar alleen om te herdenken de kracht van het Kruis en de wijze van het lijden, zoals boven (vorig Antw.) gezegd is.

5. Wat de priester tijdens de Mis doet, zijn geen lachwekkende gebaren, want alles gebeurt er om iets uit te beelden. Dat nl. de priester zijn armen uitstrekt na de consecratie, beteekent het uitstrekken van Christus' armen op het Kruis.5. Wat de priester tijdens de Mis doet, zijn geen lachwekkende gebaren, want alles gebeurt er om iets uit te beelden. Dat nl. de priester zijn armen uitstrekt na de consecratie, betekent het uitstrekken van Christus' armen op het Kruis.

Ook heft hij bij het bidden zijn handen op, om aan te geven dat zijn gebed voor het volk tot God opgestuurd wordt, volgens het woord uit de Klaagliederen (3. 41) : « Heffen wij ons hart en de handen omhoog tot God in den hemel », en uit het Boek van den Uittocht (17. 11) : « Zoolang Moses zijn handen omhoog hield, had Israël de overhand ».Ook heft hij bij het bidden zijn handen op, om aan te geven dat zijn gebed voor het volk tot God opgestuurd wordt, volgens het woord uit de Klaagliederen (3, 41): “Heffen wij ons hart en de handen omhoog tot God in de hemel”, en uit het Boek van de Uittocht (17, 11): “Zolang Moses zijn handen omhoog hield, had Israël de overhand”.

Dat hij soms zijn handen vouwt, en zich buigt, als iemand, die smeekend en nederig bidt, wijst terug op de nederigheid en gehoorzaamheid, waarmee Christus geleden heeft.Dat hij soms zijn handen vouwt, en zich buigt, als iemand, die smekend en nederig bidt, wijst terug op de nederigheid en gehoorzaamheid, waarmee Christus geleden heeft.

Na de consecratie houdt hij zijn vingers tegen elkaar, nl. den duim en den wijsvinger, waarmee hij het geconsecreerde Lichaam 429van Christus aangeraakt heeft, opdat, als er soms een deeltje aan de vingers is blijven zitten, dit niet eraf valt. Dit behoort tot den eerbied voor het Sacrament.Na de consecratie houdt hij zijn vingers tegen elkaar, nl. de duim en de wijsvinger, waarmee hij het geconsecreerde Lichaam 429van Christus aangeraakt heeft, opdat, als er soms een deeltje aan de vingers is blijven zitten, dit niet eraf valt. Dit behoort tot de eerbied voor het Sacrament.

6. Vijfmaal keert de priester zich tot het volk om aan te geven, dat de Heer op den dag van Zijn verrijzenis vijfmaal verschenen is, zooals boven in het tractaat over de Verrijzenis van Christus (55e Kw. 3e Art. 3e Bed.) gezegd is. Maar hij groet zevenmaal het volk nl. vijfmaal wanneer hij zich keert tot het volk en tweemaal zonder zich te keeren, nl. wanneer hij vóór de praefatie zegt: « De Heer zij met u » en wanneer hij zegt: « De vrede des Heeren zij altijd met u »; dit om aan te duiden de zevenvoudige genade van den H. Geest. De bisschop zegt, wanneer hij op feestdagen de Mis opdraagt, den eersten keer: « Vrede zij u », wat ook de Heer na Zijn verrijzenis gezegd heeft, omdat de bisschop op bijzondere wijze den persoon van Christus vertegenwoordigt.6. Vijfmaal keert de priester zich tot het volk om aan te geven, dat de Heer op de dag van Zijn verrijzenis vijfmaal verschenen is, zoals boven in het traktaat over de Verrijzenis van Christus (55e Kw. 3e Art. 3e Bed.) gezegd is. Maar hij groet zevenmaal het volk nl. vijfmaal wanneer hij zich keert tot het volk en tweemaal zonder zich te keren, nl. wanneer hij vóór de prefatie zegt: “De Heer zij met u” en wanneer hij zegt: “De vrede van de Heer zij altijd met u”; dit om aan te duiden de zevenvoudige genade van de H. Geest. De bisschop zegt, wanneer hij op feestdagen de Mis opdraagt, de eerste keer: “Vrede zij u”, wat ook de Heer na Zijn verrijzenis gezegd heeft, omdat de bisschop op bijzondere wijze de persoon van Christus vertegenwoordigt.

7. Het breken van de hostie beteekent drie dingen. Vooreerst de verdeeling van het Lichaam van Christus tijdens het lijden; vervolgens de verdeeling van het mystiek Lichaam in zijn verschillende toestanden; ten derde, de uitdeeling van de genaden, die uit het lijden van Christus voortvloeien, zooals Dionysius 430zegt. Daarom brengt het breken geen verdeeling van Christus mee.7. Het breken van de hostie betekent drie dingen. Vooreerst de verdeling van het Lichaam van Christus tijdens het lijden; vervolgens de verdeling van het mystiek Lichaam in zijn verschillende toestanden; ten derde, de uitdeling van de genaden, die uit het lijden van Christus voortvloeien, zoals Dionysius 430zegt. Daarom brengt het breken geen verdeling van Christus mee.

8. Terecht zegt Paus Sergius en ook een Decretaal: « Het Lichaam van Christus heeft drie vormen. Het deel, dat na het opdragen in den kelk gedaan wordt, wijst op het Lichaam van Christus, dat reeds verrezen is », nl. Christus, de H. Maagd en ook andere heiligen, die met hun lichaam in den hemel mochten zijn. « Het deel dat genuttigd wordt, wijst op het Lichaam van Christus, dat nog op aarde rondgaat », omdat nl. degenen, die nog op aarde leven, door dit Sacrament vereenigd worden en door lijden vermorzeld worden, evenals het brood bij het eten door de tanden stukgemalen wordt. « Het deel, dat op het altaar blijft tot aan het einde der Mis, stelt voor het Lichaam van Christus, dat in het graf bleef, omdat tot het einde der tijden de lichamen der heiligen in het graf blijven », wier zielen echter of in het vagevuur of in den hemel zijn. Deze ritus is echter nu niet meer in gebruik, nl. dat een deel bewaard wordt tot het einde der Mis, maar de beteekenis van de deelen is gebleven. Men heeft dit in versvorm zoo uitgedrukt: 431« Verdeeld wordt de hostie in stukken; / Het gemengde de zaligen aanduidt, / Het drooge de levenden, / De begravenen het bewaarde ».8. Terecht zegt Paus Sergius en ook een Decretaal: “Het Lichaam van Christus heeft drie vormen. Het deel, dat na het opdragen in de kelk gedaan wordt, wijst op het Lichaam van Christus, dat reeds verrezen is”, nl. Christus, de H. Maagd en ook andere heiligen, die met hun lichaam in de hemel mochten zijn. “Het deel dat genuttigd wordt, wijst op het Lichaam van Christus, dat nog op aarde rondgaat”, omdat nl. degenen, die nog op aarde leven, door dit Sacrament verenigd worden en door lijden vermorzeld worden, evenals het brood bij het eten door de tanden stukgemalen wordt. “Het deel, dat op het altaar blijft tot aan het einde van de Mis, stelt voor het Lichaam van Christus, dat in het graf bleef, omdat tot het einde van de tijden de lichamen van de heiligen in het graf blijven”, wier zielen echter of in het vagevuur of in de hemel zijn. Deze ritus is echter nu niet meer in gebruik, nl. dat een deel bewaard wordt tot het einde van de Mis, maar de betekenis van de delen is gebleven. Men heeft dit in versvorm zo uitgedrukt: 431“Verdeeld wordt de hostie in stukken; / Het gemengde de zaligen aanduidt, / Het droge de levenden, / De begravenen het bewaarde”.

Sommigen zeggen echter dat het deel, dat men in den kelk laat vallen, diegenen beteekent, die nog in deze wereld leven; het deel, dat buiten den kelk bewaard blijft op de naar ziel en lichaam gelukzaligen heenwijst, en het deel, dat genuttigd wordt al de overigen aanduidt.Sommigen zeggen echter dat het deel, dat men in de kelk laat vallen, diegenen betekent, die nog in deze wereld leven; het deel, dat buiten de kelk bewaard blijft op de naar ziel en lichaam gelukzaligen heenwijst, en het deel, dat genuttigd wordt al de overigen aanduidt.

9. Door den kelk kunnen twee zaken beteekend worden. Vooreerst het lijden, dat in dit Sacrament uitgebeeld wordt. En dan beteekent het deel, dat men in den kelk laat vallen, hen, die nog deel hebben aan het lijden van Christus.9. Door de kelk kunnen twee zaken betekend worden. Vooreerst het lijden, dat in dit Sacrament uitgebeeld wordt. En dan betekent het deel, dat men in de kelk laat vallen, hen, die nog deel hebben aan het lijden van Christus.

Vervolgens kan de kelk beteekenen het zalig geluk, dat eveneens uitgebeeld wordt door dit Sacrament. En dan worden zij, wier lichamen reeds genieten van de gelukzaligheid, aangeduid met het deel, dat men in den kelk laat vallen. Opgemerkt moet worden, dat het deel, dat in den kelk gelaten wordt, niet aan het volk gegeven moet worden, als toevoeging bij de Communie, omdat Christus ook geen ingedoopt brood uitgereikt heeft behalve aan Judas, den verrader.Vervolgens kan de kelk betekenen het zalig geluk, dat eveneens uitgebeeld wordt door dit Sacrament. En dan worden zij, wier lichamen reeds genieten van de gelukzaligheid, aangeduid met het deel, dat men in de kelk laat vallen. Opgemerkt moet worden, dat het deel, dat in de kelk gelaten wordt, niet aan het volk gegeven moet worden, als toevoeging bij de Communie, omdat Christus ook geen ingedoopt brood uitgereikt heeft behalve aan Judas, de verrader.

10. Omdat wijn vochtig is, kan men ermee spoelen. Daarom wordt na de nuttiging van dit Sacrament wijn gedronken om 432den mond te reinigen, opdat er niets van het Sacrament achterblijft. Dit geschiedt dus uit eerbied voor het Sacrament. Vandaar staat er in een Decretaal: « De priester moet steeds met wijn den mond spoelen, nadat hij het heele Sacrament genuttigd heeft, behalve wanneer hij op denzelfden dag nog een andere Mis moet lezen, opdat hij niet door inslikken van dien voor spoelen bestemden wijn verhinderd wordt de andere Mis te lezen ». — Om dezelfde reden wascht hij ook met wijn de vingers, waarmee hij het Lichaam van Christus aangeraakt heeft.10. Omdat wijn vochtig is, kan men ermee spoelen. Daarom wordt na de nuttiging van dit Sacrament wijn gedronken om 432de mond te reinigen, opdat er niets van het Sacrament achterblijft. Dit geschiedt dus uit eerbied voor het Sacrament. Vandaar staat er in een Decretaal: “De priester moet steeds met wijn de mond spoelen, nadat hij het hele Sacrament genuttigd heeft, behalve wanneer hij op dezelfde dag nog een andere Mis moet lezen, opdat hij niet door inslikken van die voor spoelen bestemden wijn verhinderd wordt de andere Mis te lezen”. — Om dezelfde reden wast hij ook met wijn de vingers, waarmee hij het Lichaam van Christus aangeraakt heeft.

11. De waarheid moet onder een bepaald opzicht aan de voorafbeelding beantwoorden, inzoover men nl. geen enkel deel van de geconsecreerde hostie, waarvan de priester en de dienaars of ook het volk genuttigd hebben, tot den volgenden dag moet bewaren. Daarom heeft Paus Clemens vastgesteld, zooals men in een Decretaal vindt: « Zooveel hosties moeten op het altaar geofferd worden, als voor het volk voldoende is. Blijven er over, dan mag men die niet tot den volgenden dag bewaren, maar moeten de geestelijken ze met schrik en beven eerbiedig nuttigen ».11. De waarheid moet onder een bepaald opzicht aan de voorafbeelding beantwoorden, inzover men nl. geen enkel deel van de geconsecreerde hostie, waarvan de priester en de dienaars of ook het volk genuttigd hebben, tot de volgende dag moet bewaren. Daarom heeft Paus Clemens vastgesteld, zoals men in een Decretaal vindt: “Zoveel hosties moeten op het altaar geofferd worden, als voor het volk voldoende is. Blijven er over, dan mag men die niet tot de volgende dag bewaren, maar moeten de geestelijken ze met schrik en beven eerbiedig nuttigen”.

Daar dit Sacrament evenwel dagelijks genuttigd moet worden, terwijl het paaschlam niet dagelijks genuttigd werd, moet men andere geconsecreerde hosties bewaren voor de zieken. Daarom leest men op die plaats: « De priester moet de Eucharistie 433altijd gereed hebben, opdat, wanneer iemand ziek is, hij aanstonds kan communiceeren en niet zonder Communie sterft ».Daar dit Sacrament evenwel dagelijks genuttigd moet worden, terwijl het paaslam niet dagelijks genuttigd werd, moet men andere geconsecreerde hosties bewaren voor de zieken. Daarom leest men op die plaats: “De priester moet de Eucharistie 433altijd gereed hebben, opdat, wanneer iemand ziek is, hij aanstonds kan communiceren en niet zonder Communie sterft”.

12. Bij de plechtige Mis moeten altijd meerdere personen aanwezig zijn. Daarom zegt Paus Soter, zooals in een Decretaal staat: « Het is ook vastgesteld, dat geen priester een plechtige Mis mag opdragen, als er niet minstens twee aanwezigen zijn om hem te antwoorden, buiten hemzelf. Want daar hij in het meervoud zegt: « De Heer zij met u » en bij de Secreta: « Bidt voor mij », is het zeer passend, dat zij zijn groet beantwoorden ». Daarom ook is aldaar tot grooteren luister voorgeschreven, dat de bisschop met meerdere personen de Misplechtigheden moet verrichten.12. Bij de plechtige Mis moeten altijd meerdere personen aanwezig zijn. Daarom zegt Paus Soter, zoals in een Decretaal staat: “Het is ook vastgesteld, dat geen priester een plechtige Mis mag opdragen, als er niet minstens twee aanwezigen zijn om hem te antwoorden, buiten hemzelf. Want daar hij in het meervoud zegt: ‘De Heer zij met u’ en bij de Secreta: ‘Bidt voor mij’, is het zeer passend, dat zij zijn groet beantwoorden”. Daarom ook is aldaar tot groteren luister voorgeschreven, dat de bisschop met meerdere personen de Misplechtigheden moet verrichten.

In de stille Missen echter is het voldoende een misdienaar te hebben, die het heele katholieke volk vertegenwoordigt en daarom ook den priester in het meervoud antwoordt.In de stille Missen echter is het voldoende een misdienaar te hebben, die het hele katholieke volk vertegenwoordigt en daarom ook de priester in het meervoud antwoordt.

Antwoord op de Bedenkingen. — 1. Wanneer een priester vóór de consecratie van het Lichaam en Bloed des Heeren sterft of door een ernstige ongesteldheid overvallen wordt, is het niet noodig, dat hij door een ander wordt vervangen.Antwoord op de Bedenkingen. — 1. Wanneer een priester vóór de consecratie van het Lichaam en Bloed van de Heer sterft of door een ernstige ongesteldheid overvallen wordt, is het niet nodig, dat hij door een ander wordt vervangen.

Gebeurde het echter na het begin van de consecratie, b.v. na de consecratie van het Lichaam en vóórdat het Bloed geconsecreerd werd, of misschien na de consecratie van beide, dan moet een ander de Mis voortzetten. Daarom staat er in de Kerkvergadering van Toledo, zooals het in een Decretaal is opgenomen: « Wij hebben het passend geoordeeld, dat wanneer de heilige Geheimen gedurende de Mis door de priesters geconsecreerd worden en er een ziektegeval voorkomt, waardoor het begonnen Geheim niet voltrokken zou kunnen worden, het aan den bisschop of een anderen priester vrijstaat de consecratie van den begonnen dienst 438voort te zetten. Want het is voor het voltooien van begonnen Geheimen volstrekt noodig, dat ze door de zegening van den priester, die begonnen is of invalt, afgemaakt worden, omdat zij niet volmaakt zouden geacht worden, tenzij ze op de goede wijze voltooid worden. Daar wij immers allen één zijn in Christus, brengt het verschil van personen niets tegenstrijdigs mee, nu de eenheid van het geloof de krachtdadigheid van het welslagen aangeeft. Wat echter om reden van de slapheid der natuur wordt aangeraden, mag niemand brengen tot een verderfelijken overmoed. Geen priester of dienaar mag, wanneer hij eenmaal begonnen is, zijn werk onvoltooid laten, tenzij in het duidelijke geval van nood. Als iemand dit lichtvaardig durft te doen, zal hij de straf van excommunicatie moeten dragen ».Gebeurde het echter na het begin van de consecratie, bv. na de consecratie van het Lichaam en vóórdat het Bloed geconsecreerd werd, of misschien na de consecratie van beide, dan moet een ander de Mis voortzetten. Daarom staat er in de Kerkvergadering van Toledo, zoals het in een Decretaal is opgenomen: “Wij hebben het passend geoordeeld, dat wanneer de heilige Geheimen gedurende de Mis door de priesters geconsecreerd worden en er een ziektegeval voorkomt, waardoor het begonnen Geheim niet voltrokken zou kunnen worden, het aan de bisschop of een anderen priester vrijstaat de consecratie van de begonnen dienst 438voort te zetten. Want het is voor het voltooien van begonnen Geheimen volstrekt nodig, dat ze door de zegening van de priester, die begonnen is of invalt, afgemaakt worden, omdat zij niet volmaakt zouden geacht worden, tenzij ze op de goede wijze voltooid worden. Daar wij immers allen één zijn in Christus, brengt het verschil van personen niets tegenstrijdigs mee, nu de eenheid van het geloof de krachtdadigheid van het welslagen aangeeft. Wat echter om reden van de slapheid van de natuur wordt aangeraden, mag niemand brengen tot een verderfelijken overmoed. Geen priester of dienaar mag, wanneer hij eenmaal begonnen is, zijn werk onvoltooid laten, tenzij in het duidelijke geval van nood. Als iemand dit lichtvaardig durft te doen, zal hij de straf van excommunicatie moeten dragen”.

2. Waar een moeilijkheid is, moet men altijd dat doen, wat het minste gevaar oplevert Voor dit Sacrament nu is het meest gevaarlijk, wat tegen de voltooiing van dit Sacrament is, omdat dat een grove heiligschennis is.

Minder is wat behoort tot de hoedanigheid van den ontvanger. Daarom moet een priester, wanneer hij na het begin van de consecratie zich herinnert iets gegeten of gedronken te hebben, toch het Offer voltooien en het Sacrament nuttigen. Eveneens 439moet hij, wanneer hij zich herinnert gezondigd te hebben, berouw verwekken, met het voornemen te biechten en zijn zonde uit te boeten; en zoo ontvangt hij niet onwaardig maar met vrucht dit Sacrament. En hetzelfde gaat op, als hij zich herinnert een excommunicatie op zich te hebben. Want hij moet het voornemen maken nederig om ontheffing te vragen en dan verkrijgt hij van de onzichtbare Overheid, Jezus Christus, de kwijtschelding, in zoover dat hij de goddelijke Geheimen kan volbrengen.Minder is wat behoort tot de hoedanigheid van de ontvanger. Daarom moet een priester, wanneer hij na het begin van de consecratie zich herinnert iets gegeten of gedronken te hebben, toch het Offer voltooien en het Sacrament nuttigen. Eveneens 439moet hij, wanneer hij zich herinnert gezondigd te hebben, berouw verwekken, met het voornemen te biechten en zijn zonde uit te boeten; en zo ontvangt hij niet onwaardig maar met vrucht dit Sacrament. En hetzelfde gaat op, als hij zich herinnert een excommunicatie op zich te hebben. Want hij moet het voornemen maken nederig om ontheffing te vragen en dan verkrijgt hij van de onzichtbare Overheid, Jezus Christus, de kwijtschelding, in zover dat hij de goddelijke Geheimen kan volbrengen.

Maar is hij zich vóór de consecratie zulke zaken indachtig, dan acht ik het veiliger, vooral in geval van ontnuchtering en excommunicatie, dat hij met de Mis ophoudt, indien er geen vrees is voor groote ergernis.Maar is hij zich vóór de consecratie zulke zaken indachtig, dan acht ik het veiliger, vooral in geval van ontnuchtering en excommunicatie, dat hij met de Mis ophoudt, indien er geen vrees is voor grote ergernis.

3. Als er een vlieg of spin vóór de consecratie in den kelk valt, of men bemerkt dat er vergif ingedaan is, dan moet men den kelk leeg maken en na hem omgespoeld te hebben opnieuw wijn erin doen om te consecreeren. — Gebeurt echter zoo iets na de consecratie, dan moet men voorzichtig het beestje eruit halen en zorgvuldig afwasschen en verbranden. Het waschwater met de asch moet men in het heilige putje doen.3. Als er een vlieg of spin vóór de consecratie in de kelk valt, of men bemerkt dat er vergif ingedaan is, dan moet men de kelk leeg maken en na hem omgespoeld te hebben opnieuw wijn erin doen om te consecreren. — Gebeurt echter zo iets na de consecratie, dan moet men voorzichtig het beestje eruit halen en zorgvuldig afwassen en verbranden. Het waswater met de as moet men in het heilige putje doen.

Bemerkt men dat er vergif in is, dan moet men het niet nuttigen en ook niet aan anderen geven, opdat niet de kelk des levens tot den dood strekke, maar men moet het met de resten in een daarvoor geschikt 440vaatwerk zorgvuldig bewaren. Opdat dan het Sacrament niet onvoltooid blijve, moet men wijn in den kelk doen en opnieuw beginnen bij de consecratie van het Bloed en zoo het Offer voltooien.Bemerkt men dat er vergif in is, dan moet men het niet nuttigen en ook niet aan anderen geven, opdat niet de kelk van het leven tot de dood strekke, maar men moet het met de resten in een daarvoor geschikt 440vaatwerk zorgvuldig bewaren. Opdat dan het Sacrament niet onvoltooid blijve, moet men wijn in de kelk doen en opnieuw beginnen bij de consecratie van het Bloed en zo het Offer voltooien.

4. Wanneer de priester na de consecratie van het Lichaam en vóór de consecratie van het Bloed merkt, dat er geen wijn of water in den kelk is, moet hij het aanstonds erbij doen en dan consecreeren.4. Wanneer de priester na de consecratie van het Lichaam en vóór de consecratie van het Bloed merkt, dat er geen wijn of water in de kelk is, moet hij het aanstonds erbij doen en dan consecreren.

Als hij het eerst na de woorden van de consecratie bemerkt, dat er geen water in is, moet hij niettemin verder gaan, omdat de toevoeging van water niet behoort tot de noodzakelijkheid van dit Sacrament, zooals boven (74e Kw. 7e Art.) gezegd is. Maar gestraft moet worden degene, door wiens nalatigheid dit geschiedt.Als hij het eerst na de woorden van de consecratie bemerkt, dat er geen water in is, moet hij niettemin verder gaan, omdat de toevoeging van water niet behoort tot de noodzakelijkheid van dit Sacrament, zoals boven (74e Kw. 7e Art.) gezegd is. Maar gestraft moet worden degene, door wiens nalatigheid dit geschiedt.

In geen geval mag men water bij den geconsecreerden wijn doen, omdat daaruit een gedeeltelijk bederf van het Sacrament zou volgen, zooals boven (77e Kw. 8e Art.) gezegd is.In geen geval mag men water bij de geconsecreerde wijn doen, omdat daaruit een gedeeltelijk bederf van het Sacrament zou volgen, zoals boven (77e Kw. 8e Art.) gezegd is.

Maar als de priester na de consecratie bemerkt, dat er geen wijn was in den kelk, en hij ziet dat vóór de nuttiging van het Lichaam, moet hij het water, dat erin mocht zijn, eruit doen en wijn met water nemen en beginnen bij de woorden van de consecratie van het Bloed. Bemerkt hij het eerst na de nuttiging van het Lichaam, dan moet hij ook nog een andere hostie nemen en ze tegelijk met het Bloed consecreeren.Maar als de priester na de consecratie bemerkt, dat er geen wijn was in de kelk, en hij ziet dat vóór de nuttiging van het Lichaam, moet hij het water, dat erin mocht zijn, eruit doen en wijn met water nemen en beginnen bij de woorden van de consecratie van het Bloed. Bemerkt hij het eerst na de nuttiging van het Lichaam, dan moet hij ook nog een andere hostie nemen en ze tegelijk met het Bloed consecreren.

441En dat zeg ik daarom, omdat indien hij alleen de woorden van de consecratie van het Bloed zou zeggen de vereischte volgorde van consecreeren niet in acht genomen zou worden en omdat zooals in de Kerkvergadering van Toledo gezegd wordt: « het Offer niet als voltooid kan beschouwd worden, tenzij het in juiste orde wordt voltrokken ». Indien hij nu zou beginnen met de consecratie van het Bloed en al het volgende zou herhalen, zou dit niet uitkomen, tenzij de geconsecreerde hostie erbij is, daar bij die gebeden sommige gezegden en handelingen voorkomen niet alleen voor het Bloed maar ook voor het Lichaam. Hij moet dan op het einde de nieuw geconsecreerde hostie nemen, en het Bloed, niettegenstaande dat hij reeds het in den kelk aanwezige water heeft genuttigd, want het voorschrift omtrent de voltooiing van het Sacrament is van grooter gewicht, dan het gebod dat dit Sacrament nuchter ontvangen moet worden, zooals boven (2e Antw.) gezegd is.441En dat zeg ik daarom, omdat indien hij alleen de woorden van de consecratie van het Bloed zou zeggen de vereiste volgorde van consecreren niet in acht genomen zou worden en omdat zoals in de Kerkvergadering van Toledo gezegd wordt: “het Offer niet als voltooid kan beschouwd worden, tenzij het in juiste orde wordt voltrokken”. Indien hij nu zou beginnen met de consecratie van het Bloed en al het volgende zou herhalen, zou dit niet uitkomen, tenzij de geconsecreerde hostie erbij is, daar bij die gebeden sommige gezegden en handelingen voorkomen niet alleen voor het Bloed maar ook voor het Lichaam. Hij moet dan op het einde de nieuw geconsecreerde hostie nemen, en het Bloed, niettegenstaande dat hij reeds het in de kelk aanwezige water heeft genuttigd, want het voorschrift omtrent de voltooiing van het Sacrament is van groter gewicht, dan het gebod dat dit Sacrament nuchter ontvangen moet worden, zoals boven (2e Antw.) gezegd is.

5. Ofschoon de priester zich niet herinnert alles gezegd te hebben, wat hij moest zeggen, behoeft hij daarom toch niet in de war te zijn. Immers hij die veel zegt herinnert zich niet alles, wat hij gezegd heeft, tenzij hij bij het spreken iets bemerkt als reeds gezegd, want zoo alleen wordt iets onthouden. Daarom zal iemand, die met heel zijn aandacht denkt aan hetgeen hij 442zegt, zich later niet goed herinneren het gezegd te hebben. Dan toch wordt iets voorwerp van het geheugen, wanneer men het ziet als verleden, zooals de Wijsgeer zegt.5. Ofschoon de priester zich niet herinnert alles gezegd te hebben, wat hij moest zeggen, behoeft hij daarom toch niet in de war te zijn. Immers hij die veel zegt herinnert zich niet alles, wat hij gezegd heeft, tenzij hij bij het spreken iets bemerkt als reeds gezegd, want zo alleen wordt iets onthouden. Daarom zal iemand, die met heel zijn aandacht denkt aan hetgeen hij 442zegt, zich later niet goed herinneren het gezegd te hebben. Dan toch wordt iets voorwerp van het geheugen, wanneer men het ziet als verleden, zoals de Wijsgeer zegt.

Als het echter voor den priester met waarschijnlijkheid vaststaat dat hij iets overgeslagen heeft wat niet noodzakelijk tot het Sacrament behoort, acht ik het niet noodig, dat hij daarmee weer begint en zoo de volgorde van het Offer verandert, maar hij moet gewoon doorgaan. Is hij echter zeker, dat hij iets vergeten heeft, wat noodzakelijk tot het Sacrament behoort, nl. den vorm van de consecratie, daar de vorm even noodzakelijk is voor het Sacrament als de stof, lijkt het dat hij hetzelfde moet doen als er gezegd is bij een tekortschieten van de stof, zoodat hij dan bij den vorm van de consecratie moet beginnen en al het overige opnieuw moet doen, opdat de volgorde van het Offer niet veranderd wordt.Als het echter voor de priester met waarschijnlijkheid vaststaat dat hij iets overgeslagen heeft wat niet noodzakelijk tot het Sacrament behoort, acht ik het niet nodig, dat hij daarmee weer begint en zo de volgorde van het Offer verandert, maar hij moet gewoon doorgaan. Is hij echter zeker, dat hij iets vergeten heeft, wat noodzakelijk tot het Sacrament behoort, nl. de vorm van de consecratie, daar de vorm even noodzakelijk is voor het Sacrament als de stof, lijkt het dat hij hetzelfde moet doen als er gezegd is bij een tekortschieten van de stof, zodat hij dan bij de vorm van de consecratie moet beginnen en al het overige opnieuw moet doen, opdat de volgorde van het Offer niet veranderd wordt.

6. Het breken van de geconsecreerde hostie, alsook dat een derde gedeelte ervan in den kelk gedaan wordt, heeft betrekking op het mystiek Lichaam, evenals de vermenging met water het volk aanduidt. Daarom veroorzaakt het nalaten ervan geen onvoltooid-zijn van het Offer, zoodat het noodig zou zijn iets over te doen bij de viering van dit Sacrament.6. Het breken van de geconsecreerde hostie, alsook dat een derde gedeelte ervan in de kelk gedaan wordt, heeft betrekking op het mystiek Lichaam, evenals de vermenging met water het volk aanduidt. Daarom veroorzaakt het nalaten ervan geen onvoltooid-zijn van het Offer, zodat het nodig zou zijn iets over te doen bij de viering van dit Sacrament.

7. In een Decretaal vindt men uit het decreet van Paus Pius: 443« Indien er door onachtzaamheid iets van het Bloed gemorst wordt op de vloerbedekking, welke den grond raakt, moet deze met de tong schoongelikt worden en moet ze verder afgeschrapt worden. Was er geen vloerbedekking, dan moet de grond afgekrabd worden en in het vuur verbrand worden en de asch onder het altaar ingegraven worden. De priester moet dan veertig dagen boete doen. — Is er uit den kelk op het altaar gemorst, dan zal de priester den druppel opzuigen en drie dagen boete doen. — Is het op het altaarlinnen en wel zóó, dat het tot het tweede stuk doordringt, dan zal hij vier dagen boete doen; komt het tot het derde, dan negen dagen boete. Indien het zelfs doordringt tot het vierde, dan twintig dagen. Het altaarlinnen, dat door den druppel geraakt is, moet door den dienaar driemaal boven den kelk gewasschen worden; het water, waarmee gewasschen is, moet dan weggenomen en bij het altaar begraven worden ». Het zou ook door den priester opgedronken kunnen worden, als men er niet voor walgde zoo iets te doen. Sommigen snijden verder nog het bewuste gedeelte uit het altaarlinnen en verbranden het en leggen de asch bij het altaar of in het heilig putje.7. In een Decretaal vindt men uit het decreet van Paus Pius: 443“Indien er door onachtzaamheid iets van het Bloed gemorst wordt op de vloerbedekking, welke de grond raakt, moet deze met de tong schoongelikt worden en moet ze verder afgeschrapt worden. Was er geen vloerbedekking, dan moet de grond afgekrabd worden en in het vuur verbrand worden en de as onder het altaar ingegraven worden. De priester moet dan veertig dagen boete doen. — Is er uit de kelk op het altaar gemorst, dan zal de priester de druppel opzuigen en drie dagen boete doen. — Is het op het altaarlinnen en wel zó, dat het tot het tweede stuk doordringt, dan zal hij vier dagen boete doen; komt het tot het derde, dan negen dagen boete. Indien het zelfs doordringt tot het vierde, dan twintig dagen. Het altaarlinnen, dat door de druppel geraakt is, moet door de dienaar driemaal boven de kelk gewassen worden; het water, waarmee gewassen is, moet dan weggenomen en bij het altaar begraven worden”. Het zou ook door de priester opgedronken kunnen worden, als men er niet voor walgde zo iets te doen. Sommigen snijden verder nog het bewuste gedeelte uit het altaarlinnen en verbranden het en leggen de as bij het altaar of in het heilig putje.

Er staat nog aan toegevoegd uit het Poenitentiaal van Priester Beda: « Wanneer iemand tengevolge van dronkenschap of 444gulzigheid de Eucharistie uitbraakt, moet hij veertig dagen boete doen, als hij leek is; geestelijken of monniken of diakens en priesters zestig dagen; een bisschop negentig dagen. Gebeurt het echter uit zwakheid, dan moet men zeven dagen boete doen ».Er staat nog aan toegevoegd uit het Poenitentiaal van Priester Beda: “Wanneer iemand tengevolge van dronkenschap of 444gulzigheid de Eucharistie uitbraakt, moet hij veertig dagen boete doen, als hij leek is; geestelijken of monniken of diakens en priesters zestig dagen; een bisschop negentig dagen. Gebeurt het echter uit zwakheid, dan moet men zeven dagen boete doen”.

Aldaar wordt ook aangehaald uit de Kerkvergadering van Orleans: « Wie niet zorgvuldig de hostie bewaart, zoodat een muis of ander dier het in de kerk opeet, zal veertig dagen moeten boeten. Wie het verliest in de kerk of een deel laat vallen zonder het terug te vinden, moet dertig dagen boete doen ». Een zelfde straf is, naar het schijnt, ook die priester waard door wiens nalatigheid de geconsecreerde hosties bederven.Aldaar wordt ook aangehaald uit de Kerkvergadering van Orleans: “Wie niet zorgvuldig de hostie bewaart, zodat een muis of ander dier het in de kerk opeet, zal veertig dagen moeten boeten. Wie het verliest in de kerk of een deel laat vallen zonder het terug te vinden, moet dertig dagen boete doen”. Een zelfde straf is, naar het schijnt, ook die priester waard door wiens nalatigheid de geconsecreerde hosties bederven.

Al deze dagen zal de boeteling moeten vasten en zich van de Communie onthouden. Maar naargelang den toestand van de zaak of den persoon, kan deze boete verminderd of vermeerderd worden.Al deze dagen zal de boeteling moeten vasten en zich van de Communie onthouden. Maar naargelang de toestand van de zaak of de persoon, kan deze boete verminderd of vermeerderd worden.

Echter moet men hierop letten, dat, waar er ongeschonden hosties gevonden worden, ze eerbiedig behandeld moeten worden en zelfs genuttigd: omdat zoolang de gedaanten blijven, ook het Lichaam van Christus blijft, zooals boven (76e Kw. 6e Art. 3e Antw.; 77e Kw. 4e en 5e Art.) gezegd is.Echter moet men hierop letten, dat, waar er ongeschonden hosties gevonden worden, ze eerbiedig behandeld moeten worden en zelfs genuttigd: omdat zolang de gedaanten blijven, ook het Lichaam van Christus blijft, zoals boven (76e Kw. 6e Art. 3e Antw.; 77e Kw. 4e en 5e Art.) gezegd is.

De zaken, waarin ze gevonden worden, moeten verbrand 445worden, als het gevoegelijk kan gebeuren, en de asch moet in het heilig putje gelegd worden, zooals ook van het afkrabsel van den vloer gezegd is.De zaken, waarin ze gevonden worden, moeten verbrand 445worden, als het gevoegelijk kan gebeuren, en de as moet in het heilig putje gelegd worden, zoals ook van het afkrabsel van de vloer gezegd is.