Leerstelling. — Dat het waarachtig Lichaam en Bloed van Christus in dit Sacrament tegenwoordig is, kan men niet met de zintuigen achterhalen maar alleen door het geloof, dat steunt op Gods gezag. Bij Lucas (22. 19) : « Dit is Mijn Lichaam, dat 63voor u zal worden overgeleverd », zegt Cyrillus dan ook: « Twijfel er niet aan, of dit wel waar is, maar neem liever de woorden van den Verlosser in geloof aan: want, daar Hij de Waarheid is, liegt Hij niet ».Leerstelling. — Dat het waarachtig Lichaam en Bloed van Christus in dit Sacrament tegenwoordig is, kan men niet met de zintuigen achterhalen maar alleen door het geloof, dat steunt op Gods gezag. Bij Lukas (22, 19): “Dit is Mijn Lichaam, dat 63voor u zal worden overgeleverd”, zegt Cyrillus dan ook: “Twijfel er niet aan, of dit wel waar is, maar neem liever de woorden van de Verlosser in geloof aan: want, daar Hij de Waarheid is, liegt Hij niet”.

Die werkelijke tegenwoordigheid past vooreerst bij de volmaaktheid van de Nieuwe Wet. De offers toch van de Oude Wet bevatten het waarachtig Offer van Christus' lijden alleen maar in afbeelding, volgens het woord van den Brief aan de Hebreën (10. 1) : « De Wet is de afschaduwing van de toekomstige goederen, niet de werkelijkheid zelf van de dingen ». Daarom moest het door Christus ingestelde Offer van de Nieuwe Wet iets méér hebben : het moest nl. den Christus, die voor ons geleden heeft, in werkelijkheid bevatten, niet alleen in teeken of afbeelding. Dientegevolge is dit Sacrament, dat Christus Zelf naar werkelijkheid bevat, zooals Dionysius zegt, « de voltooiing van al de andere sacramenten », die slechts een meedeeling van Christus' kracht in zich dragen.Die werkelijke tegenwoordigheid past vooreerst bij de volmaaktheid van de Nieuwe Wet. De offers toch van de Oude Wet bevatten het waarachtig Offer van Christus' lijden alleen maar in afbeelding, volgens het woord van de Brief aan de Hebreën (10, 1): “De Wet is de afschaduwing van de toekomstige goederen, niet de werkelijkheid zelf van de dingen”. Daarom moest het door Christus ingestelde Offer van de Nieuwe Wet iets méér hebben: het moest nl. de Christus, die voor ons geleden heeft, in werkelijkheid bevatten, niet alleen in teken of afbeelding. Dientegevolge is dit Sacrament, dat Christus Zelf naar werkelijkheid bevat, zoals Dionysius zegt, “de voltooiing van al de andere sacramenten”, die slechts een meedeling van Christus' kracht in zich dragen.

Ten tweede komt zij overeen met de liefde van Christus, die Hem voor ons heil een waarachtig Lichaam van onze natuur heeft doen aannemen. En omdat het nu het meest eigen is aan 64de vriendschap om « samen te leven met zijn vrienden » zooals de Wijsgeer zegt, belooft Hij ons Zijn lichamelijke tegenwoordigheid als belooning: « Waar het Lichaam zal zijn, daar zullen ook de arenden zich verzamelen ». (Matth. 24. 28). In den tusschentijd echter berooft Hij ons niet van Zijn lichamelijke tegenwoordigheid in deze ballingschap, maar verbindt Hij ons aan Zich in dit Sacrament door de waarachtigheid van Zijn Lichaam en Bloed. Daarom zegt Hij zelf: « Wie Mijn Vleesch eet en Mijn Bloed drinkt, blijft in Mij en Ik in hem ». (Joan. 6. 57). Zoodat dit Sacrament een teeken is van overgroote liefde en een opwekking van onze hoop, wegens een zoo innige vereeniging van Christus met ons.Ten tweede komt zij overeen met de liefde van Christus, die Hem voor ons heil een waarachtig Lichaam van onze natuur heeft doen aannemen. En omdat het nu het meest eigen is aan 64de vriendschap om “samen te leven met zijn vrienden” zoals de Wijsgeer zegt, belooft Hij ons Zijn lichamelijke tegenwoordigheid als beloning: “Waar het Lichaam zal zijn, daar zullen ook de arenden zich verzamelen”. (Matt. 24. 28). In de tussentijd echter berooft Hij ons niet van Zijn lichamelijke tegenwoordigheid in deze ballingschap, maar verbindt Hij ons aan Zich in dit Sacrament door de waarachtigheid van Zijn Lichaam en Bloed. Daarom zegt Hij zelf: “Wie Mijn Vlees eet en Mijn Bloed drinkt, blijft in Mij en Ik in hem”. (Joh. 6. 57). Zodat dit Sacrament een teken is van overgrote liefde en een opwekking van onze hoop, wegens een zo innige vereniging van Christus met ons.

Ten derde komt zij overeen met de volmaaktheid van het geloof, dat zich over de Godheid maar ook over de Menschheid van Christus uitstrekt, volgens Joannes (14, 1) : « Gij gelooft in God, gelooft ook in Mij ». Daar nu het geloof over onzichtbare zaken gaat, geeft Christus, die ons Zijn Godheid onzichtbaar voorhoudt, ons ook in dit Sacrament Zijn Vleesch op onzichtbare wijze.Ten derde komt zij overeen met de volmaaktheid van het geloof, dat zich over de Godheid maar ook over de Mensheid van Christus uitstrekt, volgens Johannes (14, 1): “Gij gelooft in God, gelooft ook in Mij”. Daar nu het geloof over onzichtbare zaken gaat, geeft Christus, die ons Zijn Godheid onzichtbaar voorhoudt, ons ook in dit Sacrament Zijn Vlees op onzichtbare wijze.

Geen acht slaande op deze punten hebben sommigen beweerd dat het Lichaam en Bloed van Christus niet in dit Sacrament aanwezig is tenzij in teeken. Hetgeen als kettersch verworpen 65dient te worden, zijnde in strijd met de woorden van Christus. Daarom heeft men ook den eersten uitvinder van deze dwaling, Berengarius, gedwongen zijn dwaling te herroepen en de door het geloof geleerde waarheid te belijden.Geen acht slaande op deze punten hebben sommigen beweerd dat het Lichaam en Bloed van Christus niet in dit Sacrament aanwezig is tenzij in teken. Hetgeen als ketters verworpen 65dient te worden, zijnde in strijd met de woorden van Christus. Daarom heeft men ook de eerste uitvinder van deze dwaling, Berengarius, gedwongen zijn dwaling te herroepen en de door het geloof geleerde waarheid te belijden.

69Leerstelling. — Sommigen hebben beweerd, dat in dit Sacrament na de consecratie de zelfstandigheid van het brood en den wijn blijft. Doch deze bewering kan geen stand houden. En wel vooreerst, omdat door haar te niet wordt gedaan de waarachtigheid van dit Sacrament, welke inhoudt dat het waarachtig Lichaam van Christus in dit Sacrament aanwezig is. Dit Lichaam is er nl. niet vóór de consecratie. Nu kan iets niet ergens aanwezig zijn, waar het eerst niet was, tenzij door plaatsverwisseling of door verandering van een ander ding in dat iets, zooals in een huis, waar geen vuur was, vuur begint te zijn of wel door dat het daarheen wordt gebracht ofwel door dat het daar wordt verwekt. Het is evenwel duidelijk, dat het Lichaam van Christus niet begint te zijn in dit Sacrament door plaatselijke beweging. Ten eerste, omdat het dan op zou houden in den hemel te zijn: immers wat zich plaatselijk voortbeweegt komt pas in een nieuwe plaats door de oude te verlaten. Ten tweede, omdat een plaatselijk zich voortbewegend lichaam altijd alle tusschenliggende plaatsen doorloopt, hetgeen hier niet gezegd kan worden. Ten derde, omdat één beweging van een zich plaatselijk voortbewegend lichaam onmogelijk terzelfdertijd op meerdere plaatsen kan eindigen, terwijl het Lichaam van Christus toch 70tegelijk op meerdere plaatsen in dit Sacrament aanwezig begint te zijn. En daarom schiet over, dat het Lichaam van Christus op geen andere wijze in dit Sacrament aanwezig kan komen dan doordat de zelfstandigheid van het brood erin verandert. Wat nu in iets verandert, is er niet meer na de verandering. We houden dus over, dat, bij handhaving van de waarachtigheid van dit Sacrament, de zelfstandigheid van het brood na de consecratie niet kan blijven.69Leerstelling. — Sommigen hebben beweerd, dat in dit Sacrament na de consecratie de zelfstandigheid van het brood en de wijn blijft. Doch deze bewering kan geen stand houden. En wel vooreerst, omdat door haar te niet wordt gedaan de waarachtigheid van dit Sacrament, welke inhoudt dat het waarachtig Lichaam van Christus in dit Sacrament aanwezig is. Dit Lichaam is er nl. niet vóór de consecratie. Nu kan iets niet ergens aanwezig zijn, waar het eerst niet was, tenzij door plaatsverwisseling of door verandering van een ander ding in dat iets, zoals in een huis, waar geen vuur was, vuur begint te zijn of wel door dat het daarheen wordt gebracht ofwel door dat het daar wordt verwekt. Het is evenwel duidelijk, dat het Lichaam van Christus niet begint te zijn in dit Sacrament door plaatselijke beweging. Ten eerste, omdat het dan op zou houden in de hemel te zijn: immers wat zich plaatselijk voortbeweegt komt pas in een nieuwe plaats door de oude te verlaten. Ten tweede, omdat een plaatselijk zich voortbewegend lichaam altijd alle tussenliggende plaatsen doorloopt, hetgeen hier niet gezegd kan worden. Ten derde, omdat één beweging van een zich plaatselijk voortbewegend lichaam onmogelijk terzelfdertijd op meerdere plaatsen kan eindigen, terwijl het Lichaam van Christus toch 70tegelijk op meerdere plaatsen in dit Sacrament aanwezig begint te zijn. En daarom schiet over, dat het Lichaam van Christus op geen andere wijze in dit Sacrament aanwezig kan komen dan doordat de zelfstandigheid van het brood erin verandert. Wat nu in iets verandert, is er niet meer na de verandering. We houden dus over, dat, bij handhaving van de waarachtigheid van dit Sacrament, de zelfstandigheid van het brood na de consecratie niet kan blijven.

De tweede reden is, dat deze bewering in strijd is met den vorm van het Sacrament, waarin gezegd wordt: « Dit is Mijn Lichaam », hetgeen niet waar zou zijn, als de zelfstandigheid van het brood er zou blijven: nooit toch is de zelfstandigheid van het brood het Lichaam van Christus. Veeleer zou men dan moeten zeggen: « Hier is Mijn Lichaam ».De tweede reden is, dat deze bewering in strijd is met de vorm van het Sacrament, waarin gezegd wordt: “Dit is Mijn Lichaam”, hetgeen niet waar zou zijn, als de zelfstandigheid van het brood er zou blijven: nooit toch is de zelfstandigheid van het brood het Lichaam van Christus. Veeleer zou men dan moeten zeggen: “Hier is Mijn Lichaam”.

De derde reden is, dat het in strijd zou zijn met de aan dit Sacrament bewezen vereering, indien er een zelfstandigheid aanwezig was, die geen goddelijke eer kon ontvangen.De derde reden is, dat het in strijd zou zijn met de aan dit Sacrament bewezen verering, indien er een zelfstandigheid aanwezig was, die geen goddelijke eer kon ontvangen.

De vierde reden is, dat het zou strijden met den ritus van de Kerk, volgens welken het niet geoorloofd is na lichamelijke spijs nog het Lichaam van Christus te nuttigen, terwijl het toch wel geoorloofd is na één geconsecreerde hostie nog een andere te nuttigen. Derhalve is deze bewering als kettersch te vermijden.De vierde reden is, dat het zou strijden met de ritus van de Kerk, volgens welke het niet geoorloofd is na lichamelijke spijs nog het Lichaam van Christus te nuttigen, terwijl het toch wel geoorloofd is na één geconsecreerde hostie nog een andere te nuttigen. Derhalve is deze bewering als ketters te vermijden.

Leerstelling. — Daar de zelfstandigheid van het brood en den wijn in dit Sacrament niet blijft, hebben sommigen, het voor onmogelijk houdend, dat de zelfstandigheid van het brood en den wijn verandert in het Lichaam en Bloed van Christus, beweerd, dat genoemde zelfstandigheid door de consecratie in de oorspronkelijke stof wordt opgelost ófwel wordt vernietigd.Leerstelling. — Daar de zelfstandigheid van het brood en de wijn in dit Sacrament niet blijft, hebben sommigen, het voor onmogelijk houdend, dat de zelfstandigheid van het brood en de wijn verandert in het Lichaam en Bloed van Christus, beweerd, dat genoemde zelfstandigheid door de consecratie in de oorspronkelijke stof wordt opgelost ófwel wordt vernietigd.

De oorspronkelijke stof, waarin samengestelde lichamen kunnen worden opgelost, zijn de vier elementen: er kan immers geen sprake zijn van een oplossing in de oerstof, zóó dat deze zonder vorm zou bestaan, want de stof kan niet zonder vorm. Daar evenwel na de consecratie onder de gedaanten van het Sacrament niets aanwezig is dan het Lichaam en Bloed, zou men moeten zeggen, dat de elementen, waarin de zelfstandigheid van het brood en den wijn zijn opgelost, zich plaatselijk verwijderen. Hetgeen zintuigelijk zou worden opgemerkt.De oorspronkelijke stof, waarin samengestelde lichamen kunnen worden opgelost, zijn de vier elementen: er kan immers geen sprake zijn van een oplossing in de oerstof, zó dat deze zonder vorm zou bestaan, want de stof kan niet zonder vorm. Daar evenwel na de consecratie onder de gedaanten van het Sacrament niets aanwezig is dan het Lichaam en Bloed, zou men moeten zeggen, dat de elementen, waarin de zelfstandigheid van het brood en de wijn zijn opgelost, zich plaatselijk verwijderen. Hetgeen zintuigelijk zou worden opgemerkt.

Bovendien blijft de zelfstandigheid van het brood en den wijn tot het laatste oogenblik van de 74consecratie. Op het laatste oogenblik van de consecratie echter is er reeds de zelfstandigheid van het Lichaam of van het Bloed van Christus, zooals op het laatste oogenblik van een voortbrengingsproces de vorm reeds aanwezig is. Dus kan men geen oogenblik aanwijzen, waarin de oorspronkelijke stof aanwezig zou zijn. Het gaat immers niet aan te zeggen, dat de zelfstandigheid van het brood en den wijn langzamerhand in de oorspronkelijke stof wordt opgelost of geleidelijk zich van de plaats der gedaanten verwijdert. Want als dit begon te gebeuren op het laatste oogenblik van de consecratie, [De vertaling van «simul sub aliqua parte hostiae esset corpus Christi cum substantia panis … Si vero hoc incipiat fieri ante consecrationem» ontbreekt in de uitgave.] dan zou onder een of ander deel van de hostie noch de zelfstandigheid van het brood noch het Lichaam van Christus aanwezig zijn, hetgeen onaannemelijk is.Bovendien blijft de zelfstandigheid van het brood en de wijn tot het laatste ogenblik van de 74consecratie. Op het laatste ogenblik van de consecratie echter is er reeds de zelfstandigheid van het Lichaam of van het Bloed van Christus, zoals op het laatste ogenblik van een voortbrengingsproces de vorm reeds aanwezig is. Dus kan men geen ogenblik aanwijzen, waarin de oorspronkelijke stof aanwezig zou zijn. Het gaat immers niet aan te zeggen, dat de zelfstandigheid van het brood en de wijn langzamerhand in de oorspronkelijke stof wordt opgelost of geleidelijk zich van de plaats van de gedaanten verwijdert. Want als dit begon te gebeuren op het laatste ogenblik van de consecratie, [De vertaling van “simul sub aliqua parte hostiae esset corpus Christi cum substantia panis … Si vero hoc incipiat fieri ante consecrationem” ontbreekt in de uitgave.] dan zou onder een of ander deel van de hostie noch de zelfstandigheid van het brood noch het Lichaam van Christus aanwezig zijn, hetgeen onaannemelijk is.

Dit schijnen zij zelf overwogen te hebben. En daarom hebben zij in hun bewering ruimte gelaten voor iets anders nl. voor de vernietiging. Maar ook dit is uitgesloten. Want men kan geen enkele manier aanwijzen, waarop het waarachtig Lichaam van Christus in dit Sacrament aanwezig komt, buiten de verandering van de zelfstandigheid van het brood in het Lichaam van Christus: deze verandering echter heeft niet plaats in geval, dat het brood wordt vernietigd of in de oorspronkelijke stof wordt opgelost. Ook kan men niet aanwijzen, wat de oorzaak zou zijn van een dergelijke oplossing of vernietiging: het uitwerksel toch 75van het Sacrament wordt beteekend door den vorm; maar geen van beide wordt beteekend door deze woorden van den vorm: « Dit is mijn Lichaam ».Dit schijnen zij zelf overwogen te hebben. En daarom hebben zij in hun bewering ruimte gelaten voor iets anders nl. voor de vernietiging. Maar ook dit is uitgesloten. Want men kan geen enkele manier aanwijzen, waarop het waarachtig Lichaam van Christus in dit Sacrament aanwezig komt, buiten de verandering van de zelfstandigheid van het brood in het Lichaam van Christus: deze verandering echter heeft niet plaats in geval, dat het brood wordt vernietigd of in de oorspronkelijke stof wordt opgelost. Ook kan men niet aanwijzen, wat de oorzaak zou zijn van een dergelijke oplossing of vernietiging: het uitwerksel toch 75van het Sacrament wordt betekend door de vorm; maar geen van beide wordt betekend door deze woorden van de vorm: “Dit is mijn Lichaam”.

Dus blijkt de aangegeven bewering valsch te zijn.Dus blijkt de aangegeven bewering vals te zijn.

Leerstelling. — Overeenkomstig het boven gezegde (2e Art.), staat vast dat, aangezien in dit Sacrament aanwezig is het waarachtig Lichaam van Christus en dit niet aanwezig komt door plaatselijke beweging — daar het er ook niet aanwezig is als in een plaats, zooals uit het gezegde blijkt (1e Art. 3e Antw.) —, dit Lichaam er begint te zijn, doordat de zelfstandigheid van het brood erin verandert.Leerstelling. — Overeenkomstig het boven gezegde (2e Art.), staat vast dat, aangezien in dit Sacrament aanwezig is het waarachtig Lichaam van Christus en dit niet aanwezig komt door plaatselijke beweging — daar het er ook niet aanwezig is als in een plaats, zoals uit het gezegde blijkt (1e Art. 3e Antw.) —, dit Lichaam er begint te zijn, doordat de zelfstandigheid van het brood erin verandert.

Deze verandering evenwel is niet gelijk aan de veranderingen in de natuur: zij is geheel bovennatuurlijk, door Gods kracht alleen bewerkt. Daarom zegt Ambrosius: « Het is klaar, dat het baren van de Maagd geschiedde buiten de orde der natuur. Welnu wat wij consecreeren is het Lichaam uit de Maagd. Wat zoekt gij dan de orde der natuur in Christus' Lichaam, terwijl juist buiten de natuur de Heer Jesus is gebaard door de Maagd? » En bij den tekst van Joannes (6. 64) : « De woorden, die Ik tot u gesproken heb » nl. over dit Sacrament, « zijn Geest en Leven », zegt Chrysostomus: « D. w. z. zijn geestelijk, 79zij hebben niets vleeschelijks noch natuurlijke gevolgen, maar zijn uitgeheven boven alle noodzakelijkheid op aarde, boven de wetten hier gesteld ».Deze verandering evenwel is niet gelijk aan de veranderingen in de natuur: zij is geheel bovennatuurlijk, door Gods kracht alleen bewerkt. Daarom zegt Ambrosius: “Het is klaar, dat het baren van de Maagd geschiedde buiten de orde van de natuur. Welnu wat wij consecreren is het Lichaam uit de Maagd. Wat zoekt gij dan de orde van de natuur in Christus' Lichaam, terwijl juist buiten de natuur de Heer Jesus is gebaard door de Maagd?” En bij de tekst van Johannes (6, 64): “De woorden, die Ik tot u gesproken heb” nl. over dit Sacrament, “zijn Geest en Leven”, zegt Chrysostomus: “D. w. z. zijn geestelijk, 79zij hebben niets vleselijks noch natuurlijke gevolgen, maar zijn uitgeheven boven alle noodzakelijkheid op aarde, boven de wetten hier gesteld”.

Het is immers duidelijk, dat elke werkoorzaak werkt, voorzoover zij in akt is. Nu is elke geschapen werkoorzaak in haar akt bepaald, daar zij tot een bepaald geslacht en soort behoort. Daarom betrekt zich de werking van een geschapen werkoorzaak altijd op een bepaalde akt. De bepaling echter van een ding in zijn aktueel zijn is door zijn vorm. Dientegevolge kan geen enkele natuurlijke of geschapen werkoorzaak tot iets anders werken dan tot een verandering van vorm. Daarom is elke verandering naar den vorm. God echter is een oneindige akt, zooals in het Eerste Deel is uiteengezet (7e Kw. 1e Art.; 25e Kw. 2e Art.). En daarom strekt Zijn werking zich uit over de geheele natuur van het zijnde. Derhalve kan Hij niet alleen een verandering naar den vorm tot stand brengen, zóó dat in hetzelfde subject verschillende vormen elkaar opvolgen, maar ook een verandering van het heele zijnde, zóó dat de geheele zelfstandigheid van dit ding verandert in de geheele zelfstandigheid van dat ding.Het is immers duidelijk, dat elke werkoorzaak werkt, voorzover zij in act is. Nu is elke geschapen werkoorzaak in haar act bepaald, daar zij tot een bepaald geslacht en soort behoort. Daarom betrekt zich de werking van een geschapen werkoorzaak altijd op een bepaalde act. De bepaling echter van een ding in zijn actueel zijn is door zijn vorm. Dientegevolge kan geen enkele natuurlijke of geschapen werkoorzaak tot iets anders werken dan tot een verandering van vorm. Daarom is elke verandering naar de vorm. God echter is een oneindige act, zoals in het Eerste Deel is uiteengezet (7e Kw. 1e Art.; 25e Kw. 2e Art.). En daarom strekt Zijn werking zich uit over de gehele natuur van het zijnde. Derhalve kan Hij niet alleen een verandering naar de vorm tot stand brengen, zó dat in hetzelfde subject verschillende vormen elkaar opvolgen, maar ook een verandering van het hele zijnde, zó dat de gehele zelfstandigheid van dit ding verandert in de gehele zelfstandigheid van dat ding.

Dit nu gebeurt door Gods kracht in dit Sacrament. Want de geheele zelfstandigheid van het brood verandert in de geheele zelfstandigheid van het Lichaam van Christus en de geheele 80zelfstandigheid van den wijn in de geheele zelfstandigheid van het Bloed van Christus. Dus is deze verandering niet naar den vorm maar naar de zelfstandigheid. En zij valt niet onder de soorten van de natuurlijke verandering, maar kan met een eigen naam zelfstandigheidsverandering genoemd worden.Dit nu gebeurt door Gods kracht in dit Sacrament. Want de gehele zelfstandigheid van het brood verandert in de gehele zelfstandigheid van het Lichaam van Christus en de gehele 80zelfstandigheid van de wijn in de gehele zelfstandigheid van het Bloed van Christus. Dus is deze verandering niet naar de vorm maar naar de zelfstandigheid. En zij valt niet onder de soorten van de natuurlijke verandering, maar kan met een eigen naam zelfstandigheidsverandering genoemd worden.

Leerstelling. — Zintuigelijk blijkt, dat na de consecratie alle bijkomstigheden van het brood en den wijn blijven. En dat is iets redelijks en geschiedt door Gods Voorzienigheid. Vooreerst omdat het voor de menschen niet iets gewoons, maar iets weerzinwekkends is het vleesch van een mensch te eten en zijn bloed te drinken. En daarom wordt ons het Vleesch en het Bloed van Christus te nuttigen gegeven onder de gedaanten van het algemeen door de menschen gebruikte voedsel brood en wijn. — Ten tweede, opdat dit Sacrament niet door de ongeloovigen zou bespot worden, hetgeen zou gebeuren, als wij onzen Heer in Zijn eigen gedaante zouden eten. — Ten derde, opdat de onzichtbare nuttiging van het Lichaam en Bloed van onzen Heer onze geloofsverdienste ten goede kome.Leerstelling. — Zintuigelijk blijkt, dat na de consecratie alle bijkomstigheden van het brood en de wijn blijven. En dat is iets redelijks en geschiedt door Gods Voorzienigheid. Vooreerst omdat het voor de mensen niet iets gewoons, maar iets weerzinwekkends is het vlees van een mens te eten en zijn bloed te drinken. En daarom wordt ons het Vlees en het Bloed van Christus te nuttigen gegeven onder de gedaanten van het algemeen door de mensen gebruikte voedsel brood en wijn. — Ten tweede, opdat dit Sacrament niet door de ongelovigen zou bespot worden, hetgeen zou gebeuren, als wij onze Heer in Zijn eigen gedaante zouden eten. — Ten derde, opdat de onzichtbare nuttiging van het Lichaam en Bloed van onze Heer onze geloofsverdienste ten goede kome.

Leerstelling. — Sommigen hebben beweerd, dat na de consecratie niet alleen de bijkomstigheden van het brood maar ook zijn zelfstandigheidsvorm blijft. Maar dit is onmogelijk. Vooreerst, omdat als de zelfstandigheidsvorm zou blijven, er niets van het brood zou veranderen in het Lichaam van Christus buiten de stof. Dit zou tengevolge hebben, dat het niet in het geheele Lichaam van Christus maar in de stof ervan zou veranderen. Hetgeen in strijd is met den vorm van het Sacrament, waarin gezegd wordt: « Dit is Mijn Lichaam ».Leerstelling. — Sommigen hebben beweerd, dat na de consecratie niet alleen de bijkomstigheden van het brood maar ook zijn zelfstandigheidsvorm blijft. Maar dit is onmogelijk. Vooreerst, omdat als de zelfstandigheidsvorm zou blijven, er niets van het brood zou veranderen in het Lichaam van Christus buiten de stof. Dit zou tengevolge hebben, dat het niet in het gehele Lichaam van Christus maar in de stof ervan zou veranderen. Hetgeen in strijd is met de vorm van het Sacrament, waarin gezegd wordt: “Dit is Mijn Lichaam”.

— Ten tweede, omdat, als de zelfstandigheidsvorm van het brood zou blijven, deze zou blijven ófwel in een stof ófwel gescheiden van alle stof. Het eerste is uitgesloten. Want zou hij in de stof van het brood blijven, dan bleef de geheele zelfstandigheid van het brood, hetgeen tegen het vroeger gezegde is (2e Art.). In een andere 87stof echter kan hij niet blijven, want de eigen vorm is slechts in de eigen stof. Zou hij evenwel blijven gescheiden van alle stof, dan zou hij zonder meer een daadwerkelijk door het verstand kenbare en tevens kennende vorm zijn, want alle van stof afgescheiden vormen zijn zoo.— Ten tweede, omdat, als de zelfstandigheidsvorm van het brood zou blijven, deze zou blijven ófwel in een stof ófwel gescheiden van alle stof. Het eerste is uitgesloten. Want zou hij in de stof van het brood blijven, dan bleef de gehele zelfstandigheid van het brood, hetgeen tegen het vroeger gezegde is (2e Art.). In een andere 87stof echter kan hij niet blijven, want de eigen vorm is slechts in de eigen stof. Zou hij evenwel blijven gescheiden van alle stof, dan zou hij zonder meer een daadwerkelijk door het verstand kenbare en tevens kennende vorm zijn, want alle van stof afgescheiden vormen zijn zo.

— Ten derde zou het niet passend zijn voor dit Sacrament. Want in dit Sacrament blijven de bijkomstigheden van het brood, opdat het Lichaam van Christus onder haar en niet onder eigen gedaante zou gezien worden, zooals boven gezegd is (5e Art.).— Ten derde zou het niet passend zijn voor dit Sacrament. Want in dit Sacrament blijven de bijkomstigheden van het brood, opdat het Lichaam van Christus onder haar en niet onder eigen gedaante zou gezien worden, zoals boven gezegd is (5e Art.).

Dus moet men zeggen, dat de zelfstandigheidsvorm van het brood niet blijft.

Leerstelling. — Een verandering kan oogenblikkelijk zijn om drie redenen. Een eerste reden kan liggen bij den vorm, die het eindpunt van de verandering is. Want is er een vorm, die meer of minder toelaat, dan komt hij geleidelijk in het subject, zooals gezondheid. Dientegevolge heeft de invoering in de stof van een zelfstandigheidsvorm, die geen meer en minder toelaat, plotseling plaats.Leerstelling. — Een verandering kan ogenblikkelijk zijn om drie redenen. Een eerste reden kan liggen bij de vorm, die het eindpunt van de verandering is. Want is er een vorm, die meer of minder toelaat, dan komt hij geleidelijk in het subject, zoals gezondheid. Dientegevolge heeft de invoering in de stof van een zelfstandigheidsvorm, die geen meer en minder toelaat, plotseling plaats.

— Een andere reden kan liggen bij het subject. Dit wordt somtijds geleidelijk voor de ontvangst van den vorm geschikt gemaakt: daarom wordt water geleidelijk warm. Wanneer het subject evenwel de laatste geschiktheid voor den vorm reeds bezit, ontvangt het hem plotseling, zooals het doorschijnende plotseling verlicht wordt.— Een andere reden kan liggen bij het subject. Dit wordt somtijds geleidelijk voor de ontvangst van de vorm geschikt gemaakt: daarom wordt water geleidelijk warm. Wanneer het subject evenwel de laatste geschiktheid voor de vorm reeds bezit, ontvangt het hem plotseling, zoals het doorschijnende plotseling verlicht wordt.

— Een derde reden kan liggen bij de werkoorzaak, die een oneindige kracht kan hebben, zoodat zij in staat is de stof onmiddellijk voor den vorm geschikt te maken. 91Zooals men leest bij Marcus (7. 34-35) dat, toen Christus gezegd had: « Ephpheta d.i. open u, onmiddellijk zijn opengegaan de ooren van dien mensch en de band van zijn tong is losgemaakt ».— Een derde reden kan liggen bij de werkoorzaak, die een oneindige kracht kan hebben, zodat zij in staat is de stof onmiddellijk voor de vorm geschikt te maken. 91Zoals men leest bij Marcus (7, 34-35) dat, toen Christus gezegd had: “Ephpheta d.i. open u, onmiddellijk zijn opengegaan de oren van die mens en de band van zijn tong is losgemaakt”.

Om genoemde drie redenen dan is de verandering, waarover wij spraken, oogenblikkelijk. Vooreerst nl., omdat de zelfstandigheid van het Lichaam van Christus, die het eindpunt van deze verandering is, noch meer noch minder toelaat. — Ten tweede, omdat er bij deze verandering geen subject is, dat geleidelijk geschikt gemaakt zou worden. — Ten derde, omdat zij bewerkt wordt door Gods oneindige kracht.Om genoemde drie redenen dan is de verandering, waarover wij spraken, ogenblikkelijk. Vooreerst nl., omdat de zelfstandigheid van het Lichaam van Christus, die het eindpunt van deze verandering is, noch meer noch minder toelaat. — Ten tweede, omdat er bij deze verandering geen subject is, dat geleidelijk geschikt gemaakt zou worden. — Ten derde, omdat zij bewerkt wordt door Gods oneindige kracht.

Leerstelling. — Deze verandering van het brood in het Lichaam van Christus komt in eenig opzicht overeen met de schepping en met de natuurlijke verandering, en verschilt ook in eenig opzicht van beide. Aan deze drie immers is gemeen de orde van de uitersten d.w.z. dat het eene na het andere is — bij de schepping nl. is het zijn na het niet zijn, in dit Sacrament het Lichaam van Christus na de zelfstandigheid van het brood, bij de natuurlijke verandering het witte na het zwarte of het vuur na de lucht — en dat genoemde uitersten niet tegelijk zijn.Leerstelling. — Deze verandering van het brood in het Lichaam van Christus komt in enig opzicht overeen met de schepping en met de natuurlijke verandering, en verschilt ook in enig opzicht van beide. Aan deze drie immers is gemeen de orde van de uitersten d.w.z. dat het ene na het andere is — bij de schepping nl. is het zijn na het niet zijn, in dit Sacrament het Lichaam van Christus na de zelfstandigheid van het brood, bij de natuurlijke verandering het witte na het zwarte of het vuur na de lucht — en dat genoemde uitersten niet tegelijk zijn.

De verandering, waarover we nu spreken, komt echter hierin overeen met de schepping, dat er bij geen van beide een aan de uitersten gemeenschappelijk subject is. Het tegenovergestelde hiervan vindt men bij elke natuurlijke verandering.

97Daarentegen komt deze verandering met de natuurlijke verandering in twee opzichten overeen, zij het met eenig verschil. Vooreerst hierin, dat bij beide het eene uiterste overgaat in het andere, nl. het brood in het Lichaam van Christus en de lucht in vuur; het niet-zijnde gaat echter niet over in een zijnde. Evenwel gebeurt dit aan beide zijden niet op gelijke wijze. Want in dit Sacrament gaat de geheele zelfstandigheid van het brood over in het geheele Lichaam van Christus: bij de natuurlijke verandering daarentegen krijgt de stof van het eene den vorm van het andere na verlies van eigen vorm. Ten tweede komen zij hierin overeen, dat aan beide zijden iets hetzelfde blijft, hetgeen niet gebeurt bij de schepping. Maar met een verschil: bij de natuurlijke verandering immers blijft dezelfde stof of hetzelfde subject; in dit Sacrament daarentegen blijven dezelfde bijkomstigheden.97Daarentegen komt deze verandering met de natuurlijke verandering in twee opzichten overeen, zij het met enig verschil. Vooreerst hierin, dat bij beide het ene uiterste overgaat in het andere, nl. het brood in het Lichaam van Christus en de lucht in vuur; het niet-zijnde gaat echter niet over in een zijnde. Evenwel gebeurt dit aan beide zijden niet op gelijke wijze. Want in dit Sacrament gaat de gehele zelfstandigheid van het brood over in het gehele Lichaam van Christus: bij de natuurlijke verandering daarentegen krijgt de stof van het ene de vorm van het andere na verlies van eigen vorm. Ten tweede komen zij hierin overeen, dat aan beide zijden iets hetzelfde blijft, hetgeen niet gebeurt bij de schepping. Maar met een verschil: bij de natuurlijke verandering immers blijft dezelfde stof of hetzelfde subject; in dit Sacrament daarentegen blijven dezelfde bijkomstigheden.

Uit het bovenstaande kan men nu afleiden, hoe men zich in deze zaken moet uitdrukken. Immers, daar in geen van de drie voornoemde gevallen de uitersten tegelijk zijn, kan men in geen daarvan het eene uiterste uitzeggen van het andere met een zelfstandig gebruikt woord en in den tegenwoordigen tijd: wij zeggen immers niet: Het niet-zijnde is een zijnde, of: Het brood is het Lichaam van Christus, of: De lucht is vuur, het witte is het zwarte.Uit het bovenstaande kan men nu afleiden, hoe men zich in deze zaken moet uitdrukken. Immers, daar in geen van de drie voornoemde gevallen de uitersten tegelijk zijn, kan men in geen daarvan het ene uiterste uitzeggen van het andere met een zelfstandig gebruikt woord en in de tegenwoordige tijd: wij zeggen immers niet: Het niet-zijnde is een zijnde, of: Het brood is het Lichaam van Christus, of: De lucht is vuur, het witte is het zwarte.

Maar om de orde der uitersten kunnen wij in alle gevallen het 98voorzetsel uit gebruiken, waardoor een orde wordt beteekend. We kunnen immers in waren en eigenlijken zin zeggen, dat uit het niet-zijnde een zijnde wordt en uit het brood het Lichaam van Christus en uit de lucht vuur en uit het witte het zwarte.Maar om de orde van de uitersten kunnen wij in alle gevallen het 98voorzetsel uit gebruiken, waardoor een orde wordt betekend. We kunnen immers in waren en eigenlijken zin zeggen, dat uit het niet-zijnde een zijnde wordt en uit het brood het Lichaam van Christus en uit de lucht vuur en uit het witte het zwarte.

Daar echter bij de schepping het eene uiterste niet overgaat in het andere, kunnen wij bij de schepping het woord verandering niet gebruiken, zeggende, dat het niet-zijnde verandert in een zijnde. Wel kunnen wij dit woord gebruiken bij dit Sacrament en ook bij de natuurlijke verandering. Daar echter in dit Sacrament de geheele zelfstandigheid van het eene veranderd wordt in de geheele zelfstandigheid van het andere, wordt deze verandering met een aparten eigen naam zelfstandigheidsverandering genoemd.Daar echter bij de schepping het ene uiterste niet overgaat in het andere, kunnen wij bij de schepping het woord verandering niet gebruiken, zeggende, dat het niet-zijnde verandert in een zijnde. Wel kunnen wij dit woord gebruiken bij dit Sacrament en ook bij de natuurlijke verandering. Daar echter in dit Sacrament de gehele zelfstandigheid van het ene veranderd wordt in de gehele zelfstandigheid van het andere, wordt deze verandering met een aparten eigen naam zelfstandigheidsverandering genoemd.

Daar men vervolgens bij deze verandering geen subject kan aanwijzen, is bij haar geen enkele uitdrukking toelaatbaar, die bij de natuurlijke verandering op grond van het subject van toepassing is. Vooreerst is het duidelijk, dat het vermogen tot het tegenovergestelde het subject volgt, op grond waarvan gezegd wordt, dat het witte iets zwarts kan zijn of de lucht vuur kan zijn. De laatste zin evenwel is niet zoo eigenlijk als de eerste: het subject immers van het witte, waarin het vermogen is tot zwartheid, is de geheele zelfstandigheid van het witte, daar de 99witheid geen deel van het witte is; het subject echter van den vorm van de lucht is een deel van de lucht; als men dus zegt: De lucht kan vuur zijn, is de uitdrukking slechts juist op grond van een deel (Synecdoche). Bij deze verandering daarentegen, en hetzelfde geldt van de schepping, wordt bij gebrek aan subject niet gezegd dat het eene uiterste het andere kan zijn, zooals dat het niet-zijnde een zijnde kan zijn, of dat het brood het Lichaam van Christus kan zijn.Daar men vervolgens bij deze verandering geen subject kan aanwijzen, is bij haar geen enkele uitdrukking toelaatbaar, die bij de natuurlijke verandering op grond van het subject van toepassing is. Vooreerst is het duidelijk, dat het vermogen tot het tegenovergestelde het subject volgt, op grond waarvan gezegd wordt, dat het witte iets zwarts kan zijn of de lucht vuur kan zijn. De laatste zin evenwel is niet zo eigenlijk als de eerste: het subject immers van het witte, waarin het vermogen is tot zwartheid, is de gehele zelfstandigheid van het witte, daar de 99witheid geen deel van het witte is; het subject echter van de vorm van de lucht is een deel van de lucht; als men dus zegt: De lucht kan vuur zijn, is de uitdrukking slechts juist op grond van een deel (Synecdoche). Bij deze verandering daarentegen, en hetzelfde geldt van de schepping, wordt bij gebrek aan subject niet gezegd dat het ene uiterste het andere kan zijn, zoals dat het niet-zijnde een zijnde kan zijn, of dat het brood het Lichaam van Christus kan zijn.

Om dezelfde reden kan men niet in eigenlijken zin zeggen, dat van het niet-zijnde een zijnde wordt, of van het brood het Lichaam van Christus: dat voorzetsel van geeft immers een medezelfstandige oorzaak aan, welke medezelfstandigheid van de uitersten bij natuurlijke veranderingen gevonden wordt in de eenheid van subject. Steeds om dezelfde reden is te verwerpen, dat het brood het Lichaam van Christus zal zijn, of dat het het Lichaam van Christus wordt, zooals bij de schepping te verwerpen is, dat het niet-zijnde een zijnde zal zijn, of dat het niet-zijnde een zijnde wordt: deze zegswijze immers is toepasselijk op natuurlijke veranderingen op grond van het subject b.v. als wij zeggen, dat het witte iets zwarts wordt, of dat het witte iets zwarts zal zijn.Om dezelfde reden kan men niet in eigenlijke zin zeggen, dat van het niet-zijnde een zijnde wordt, of van het brood het Lichaam van Christus: dat voorzetsel van geeft immers een medezelfstandige oorzaak aan, welke medezelfstandigheid van de uitersten bij natuurlijke veranderingen gevonden wordt in de eenheid van subject. Steeds om dezelfde reden is te verwerpen, dat het brood het Lichaam van Christus zal zijn, of dat het het Lichaam van Christus wordt, zoals bij de schepping te verwerpen is, dat het niet-zijnde een zijnde zal zijn, of dat het niet-zijnde een zijnde wordt: deze zegswijze immers is toepasselijk op natuurlijke veranderingen op grond van het subject bv. als wij zeggen, dat het witte iets zwarts wordt, of dat het witte iets zwarts zal zijn.

Daar echter in dit Sacrament na de verandering iets hetzelfde blijft nl. de bijkomstigheden van het brood, zooals boven gezegd 100is (5e Art.), kunnen enkele van deze uitdrukkingen b.v. dat het brood het Lichaam van Christus wordt, of dat het brood het Lichaam van Christus zal zijn, of dat van het brood het Lichaam van Christus wordt bij wijze van benadering worden aanvaard, met dien verstande nl. dat men met het woord brood niet de zelfstandigheid van het brood bedoelt maar in het algemeen datgene, wat vervat is onder de gedaanten van brood, waaronder eerst de zelfstandigheid van het brood en later het Lichaam van Christus vervat is.Daar echter in dit Sacrament na de verandering iets hetzelfde blijft nl. de bijkomstigheden van het brood, zoals boven gezegd 100is (5e Art.), kunnen enkele van deze uitdrukkingen bv. dat het brood het Lichaam van Christus wordt, of dat het brood het Lichaam van Christus zal zijn, of dat van het brood het Lichaam van Christus wordt bij wijze van benadering worden aanvaard, met die verstande nl. dat men met het woord brood niet de zelfstandigheid van het brood bedoelt maar in het algemeen datgene, wat vervat is onder de gedaanten van brood, waaronder eerst de zelfstandigheid van het brood en later het Lichaam van Christus vervat is.