Antwoord op de Bedenkingen. — Datgene, wat in den besten toestand, zonder beweging zijn goed bezit, is God zelf, daar Hij totaal onveranderlijk is, volgens het woord van Malachias (3. 6) : « Ik ben de Heer, en Ik verander niet ». Ieder schepsel echter is op een of andere wijze veranderlijk, zooals uit Augustinus blijkt. En daar de door Gods Zoon aangenomen natuur een schepsel bleef, zooals blijkt uit het bovengezegde (2e Kw. 7e Art.), is het niet onbehoorlijk, daaraan een of andere beweging toe te kennen.Antwoord op de Bedenkingen. — Datgene, wat in de beste toestand, zonder beweging zijn goed bezit, is God zelf, daar Hij totaal onveranderlijk is, volgens het woord van Maleachi (3, 6): “Ik ben de Heer, en Ik verander niet”. Ieder schepsel echter is op een of andere wijze veranderlijk, zoals uit Augustinus blijkt. En daar de door Gods Zoon aangenomen natuur een schepsel bleef, zoals blijkt uit het bovengezegde (2e Kw. 7e Art.), is het niet onbehoorlijk, daaraan een of andere beweging toe te kennen.

2. Doordat Christus naar den hemel steeg, kreeg Hij er niets bij, van wat tot het wezen der glorie behoort, noch naar het lichaam, noch naar de ziel; maar Hij kreeg er iets bij wat betreft de passende plaats, wat betrekking heeft op het goed-zijn der glorie. Niet dat zijn lichaam door een hemellichaam op een of andere wijze werd vervolmaakt of bestendigd: maar alleen, omdat het zoo paste. Dit nu behoorde in zekeren zin bij zijn glorie. En over dit passende had Hij een zekere vreugde; niet, alsof Hij er zich toen voor het eerst over begon te verheugen, toen Hij naar 315den hemel opsteeg. Maar Hij verheugde er zich over op een nieuwe wijze, als over iets, dat in vervulling gegaan is. Vandaar dat bij het gezegde in het Boek der Psalmen (15. 10) : « Het vermaak ligt in uw rechterhand tot aan het einde, » de Glossa zegt: « Vermaak en vreugde zullen mij gegeven worden, wanneer ik samen zit met u, onttrokken aan de blikken der menschen. »2. Doordat Christus naar de hemel steeg, kreeg Hij er niets bij, van wat tot het wezen van de glorie behoort, noch naar het lichaam, noch naar de ziel; maar Hij kreeg er iets bij wat betreft de passende plaats, wat betrekking heeft op het goed-zijn van de glorie. Niet dat zijn lichaam door een hemellichaam op een of andere wijze werd vervolmaakt of bestendigd: maar alleen, omdat het zo paste. Dit nu behoorde in zekeren zin bij zijn glorie. En over dit passende had Hij een zekere vreugde; niet, alsof Hij er zich toen voor het eerst over begon te verheugen, toen Hij naar 315de hemel opsteeg. Maar Hij verheugde er zich over op een nieuwe wijze, als over iets, dat in vervulling gegaan is. Vandaar dat bij het gezegde in het Boek van de Psalmen (15, 10)^a: “Het vermaak ligt in uw rechterhand tot aan het einde,” de Glossa zegt: “Vermaak en vreugde zullen mij gegeven worden, wanneer ik samen zit met u, onttrokken aan de blikken van de mensen.”

3. Ofschoon de lichamelijke tegenwoordigheid van Christus door de hemelvaart aan de geloovigen werd onttrokken, is Hij toch door de tegenwoordigheid van zijn Godheid altijd bij de geloovigen aanwezig, zooals Hijzelf zegt bij Mattheus (28. 20) : « Ziet Ik ben met u al de dagen tot aan het einde der wereld. » Hij immers, die « naar den hemel opsteeg, verliet de aangenomenen niet, » zooals paus Leo zegt. Maar Christus' opstijging zelf naar den hemel, waardoor Hij ons zijn lichamelijke tegenwoordigheid onttrok, was ons meer nuttig, dan zijn lichamelijke tegenwoordigheid zou geweest zijn. — Vooreerst nl. tot vermeerdering van het geloof, dat gaat over het ongeziene. Vandaar dat bij Joannes (16. 8) de Heer zelf tot zijn leerlingen zegt, dat de H. Geest bij zijn komst « de wereld zal overtuigen van gerechtigheid », nl. « van hen, die gelooven, » zooals Augustinus zegt, « want de vergelijking zelf van de geloovigen met de ongeloovigen houdt een berisping in ». 316Daarom laat Hij volgen (v. 10) : « Want Ik ga tot den Vader en gij zult Mij niet meer zien; zalig immers, die niet zien en toch gelooven. Het zal derhalve uwe gerechtigheid zijn, waarvan de wereld overtuigd zal worden, daar gij in Mij zult gelooven, dien gij niet zien zult. » — Ten tweede, tot opwekking van de hoop. Daarom zegt Hij zelf bij Joannes (14. 3) : « Als Ik zal zijn heengegaan en u een plaats zal hebben bereid, zal Ik weer komen en u bij Mij nemen, opdat waar Ik ben, ook gij zijn moogt. » Want doordat Christus zijn aangenomen menschelijke natuur in den hemel bracht, stortte Hij ons de hoop in, om daar te komen; aangezien « daar waar het lichaam was, zich ook de arenden zullen verzamelen, » zooals gezegd wordt bij Mattheus (24. 28). Vandaar dat ook Micheas (2. 13) zegt: « Hij steeg op, een weg voor u bereidend. » — Ten derde, om onze liefde op het hemelsche te richten. Daarom zegt de Apostel in den Brief aan de Colossensen (3. 1, 2) : « Zoekt wat boven u is, waar Christus is, zittend aan Gods rechterhand; hebt smaak in de dingen, die boven u zijn, niet in die op aarde zijn. » Zooals immers gezegd wordt bij Mattheus (6. 21), « is uw hart daar, waar ook uw schat is. » En daar de H. Geest de liefde is, die ons naar het hemelsche trekt, daarom zegt de Heer aan zijn leerlingen bij Joannes (16. 7) : « Het is u nuttig, dat Ik heenga. Want indien Ik niet heenga dan zal de Vertrooster 317niet tot u komen; als Ik echter zal heengegaan zijn, zal Ik Hem tot u zenden. » En in zijn uitleg hiervan zegt Augustinus : « Gij kunt den Geest niet ontvangen, zoolang gij er bij blijft Christus naar het vleesch te kennen. Toen Christus hen echter lichamelijk verliet, was niet alleen de H. Geest, maar ook de Vader en de Zoon op geestelijke wijze hun nabij. »3. Ofschoon de lichamelijke tegenwoordigheid van Christus door de hemelvaart aan de gelovigen werd onttrokken, is Hij toch door de tegenwoordigheid van zijn Godheid altijd bij de gelovigen aanwezig, zoals Hijzelf zegt bij Matteüs (28, 20): “Ziet Ik ben met u al de dagen tot aan het einde van de wereld.” Hij immers, die “naar de hemel opsteeg, verliet de aangenomenen niet,” zoals paus Leo zegt. Maar Christus' opstijging zelf naar de hemel, waardoor Hij ons zijn lichamelijke tegenwoordigheid onttrok, was ons meer nuttig, dan zijn lichamelijke tegenwoordigheid zou geweest zijn. — Vooreerst nl. tot vermeerdering van het geloof, dat gaat over het ongeziene. Vandaar dat bij Johannes (16, 8) de Heer zelf tot zijn leerlingen zegt, dat de H. Geest bij zijn komst “de wereld zal overtuigen van gerechtigheid”, nl. “van hen, die geloven,” zoals Augustinus zegt, “want de vergelijking zelf van de gelovigen met de ongelovigen houdt een berisping in”. 316Daarom laat Hij volgen (v. 10): “Want Ik ga tot de Vader en gij zult Mij niet meer zien; zalig immers, die niet zien en toch geloven. Het zal derhalve uw gerechtigheid zijn, waarvan de wereld overtuigd zal worden, daar gij in Mij zult geloven, die gij niet zien zult.” — Ten tweede, tot opwekking van de hoop. Daarom zegt Hij zelf bij Johannes (14, 3): “Als Ik zal zijn heengegaan en u een plaats zal hebben bereid, zal Ik weer komen en u bij Mij nemen, opdat waar Ik ben, ook gij zijn moogt.” Want doordat Christus zijn aangenomen menselijke natuur in de hemel bracht, stortte Hij ons de hoop in, om daar te komen; aangezien “daar waar het lichaam was, zich ook de arenden zullen verzamelen,” zoals gezegd wordt bij Matteüs (24, 28). Vandaar dat ook Micheas (2, 13) zegt: “Hij steeg op, een weg voor u bereidend.” — Ten derde, om onze liefde op het hemelse te richten. Daarom zegt de Apostel in de Brief aan de Colossensen (3, 1, 2): “Zoekt wat boven u is, waar Christus is, zittend aan Gods rechterhand; hebt smaak in de dingen, die boven u zijn, niet in die op aarde zijn.” Zoals immers gezegd wordt bij Matteüs (6, 21), “is uw hart daar, waar ook uw schat is.” En daar de H. Geest de liefde is, die ons naar het hemelse trekt, daarom zegt de Heer aan zijn leerlingen bij Johannes (16, 7): “Het is u nuttig, dat Ik heenga. Want indien Ik niet heenga dan zal de Vertrooster 317niet tot u komen; als Ik echter zal heengegaan zijn, zal Ik Hem tot u zenden.” En in zijn uitleg hiervan zegt Augustinus: “Gij kunt de Geest niet ontvangen, zolang gij er bij blijft Christus naar het vlees te kennen. Toen Christus hen echter lichamelijk verliet, was niet alleen de H. Geest, maar ook de Vader en de Zoon op geestelijke wijze hun nabij.”

4. Ofschoon de hemel-plaats Christus, die tot een onsterfelijk leven verrees, zou passen, stelde Hij toch zijn hemelvaart uit, om de echtheid van zijn verrijzenis te bewijzen. Daarom wordt gezegd in de Handelingen der Apostelen (1. 3), dat « Hij na zijn lijden zich door vele bewijzen levend toonde aan zijn leerlingen, gedurende veertig dagen », waarbij de Glossa zegt, « dat Hij gedurende veertig dagen bevestigt, dat Hij leeft, wijl Hij veertig uur lang dood was. Of ook kan men in de veertig dagen een beeld zien van dezen tegenwoordigen tijd, waarin Christus in de Kerk verblijft: omdat de mensch bestaat uit vier elementen en opgevoed wordt tegen de overtreding van de tien geboden. »4. Ofschoon de hemel-plaats Christus, die tot een onsterfelijk leven verrees, zou passen, stelde Hij toch zijn hemelvaart uit, om de echtheid van zijn verrijzenis te bewijzen. Daarom wordt gezegd in de Handelingen van de Apostelen (1, 3), dat “Hij na zijn lijden zich door vele bewijzen levend toonde aan zijn leerlingen, gedurende veertig dagen”, waarbij de Glossa zegt, “dat Hij gedurende veertig dagen bevestigt, dat Hij leeft, wijl Hij veertig uur lang dood was. Of ook kan men in de veertig dagen een beeld zien van deze tegenwoordige tijd, waarin Christus in de Kerk verblijft: omdat de mens bestaat uit vier elementen en opgevoed wordt tegen de overtreding van de tien geboden.”

Antwoord op de Bedenkingen. — 1. Die aanhalingen worden profetisch van God gezegd in zooverre Hij vleesch moest worden. — Men kan echter zeggen, dat ofschoon het opstijgen niet in den eigenlijken zin toekomt aan de goddelijke natuur, dit toch in overdrachtelijken zin aan haar kan toekomen, zooals men nl. zegt, dat Hij in het hart van den mensch opstijgt wanneer het 321menschenhart zich aan God onderwerpt en zich voor Hem vernedert. En op dezelfde wijze zeggen wij in overdrachtelijken zin, dat Hij opstijgt ten opzichte van elk schepsel, doordat Hij dit aan zich onderwerpt.Antwoord op de Bedenkingen. — 1. Die aanhalingen worden profetisch van God gezegd in zoverre Hij vlees moest worden. — Men kan echter zeggen, dat ofschoon het opstijgen niet in de eigenlijke zin toekomt aan de goddelijke natuur, dit toch in overdrachtelijke zin aan haar kan toekomen, zoals men nl. zegt, dat Hij in het hart van de mens opstijgt wanneer het 321mensenhart zich aan God onderwerpt en zich voor Hem vernedert. En op dezelfde wijze zeggen wij in overdrachtelijke zin, dat Hij opstijgt ten opzichte van elk schepsel, doordat Hij dit aan zich onderwerpt.

2. Het is dezelfde, die opstijgt en die nederdaalt. Augustinus immers zegt: « Wie is het, die neerdaalt? De Godmensch. Wie is het die opstijgt? Dezelfde Godmensch. » Het nederdalen echter wordt op dubbele wijze aan Christus toegeschreven. — Vooreerst wanneer wij zeggen, dat Hij van den hemel is neergedaald. En deze nederdaling wordt aan den Godmensch toegeschreven, in zoover Hij God is. Dit nederdalen moet men immers niet verstaan als een plaatselijke beweging, maar als een vernietiging, daarin bestaande, dat Hij de gestalte van een slaaf aannam, ofschoon Hij in de gestalte van God was. Want gelijk men van Hem zegt, dat Hij vernietigd is, niet omdat Hij zijn volheid verloor, maar omdat Hij onze geringheid aannam, zoo zeggen wij ook, dat Hij van den hemel nederdaalde, niet omdat Hij den hemel verliet, maar omdat Hij in eenheid van persoon een aardsche natuur aannam. — Er is echter een ander nederdalen, waardoor « Hij afdaalde tot de lagere deelen der aarde », zooals in den Brief aan de Ephesiërs (4. 9) gezegd wordt. En dit is een plaatselijke 322beweging. Daarom komt deze aan Christus toe naar zijn menschelijke natuur.2. Het is dezelfde, die opstijgt en die nederdaalt. Augustinus immers zegt: “Wie is het, die neerdaalt? De Godmens. Wie is het die opstijgt? Dezelfde Godmens.” Het nederdalen echter wordt op dubbele wijze aan Christus toegeschreven. — Vooreerst wanneer wij zeggen, dat Hij van de hemel is neergedaald. En deze nederdaling wordt aan de Godmens toegeschreven, in zover Hij God is. Dit nederdalen moet men immers niet verstaan als een plaatselijke beweging, maar als een vernietiging, daarin bestaande, dat Hij de gestalte van een slaaf aannam, ofschoon Hij in de gestalte van God was. Want gelijk men van Hem zegt, dat Hij vernietigd is, niet omdat Hij zijn volheid verloor, maar omdat Hij onze geringheid aannam, zo zeggen wij ook, dat Hij van de hemel nederdaalde, niet omdat Hij de hemel verliet, maar omdat Hij in eenheid van persoon een aardse natuur aannam. — Er is echter een ander nederdalen, waardoor “Hij afdaalde tot de lagere delen van de aarde”, zoals in de Brief aan de Efesiërs (4, 9) gezegd wordt. En dit is een plaatselijke 322beweging. Daarom komt deze aan Christus toe naar zijn menselijke natuur.

3. Wij zeggen van Christus, dat Hij naar den Vader opsteeg, in zoover Hij opsteeg om te gaan zetelen aan de rechterhand des Vaders. En dit komt Christus eenigszins toe naar zijn goddelijke natuur, en eenigszins naar zijn menschelijke, zooals later gezegd zal worden (volgende Kw. 3e Art.).3. Wij zeggen van Christus, dat Hij naar de Vader opsteeg, in zover Hij opsteeg om te gaan zetelen aan de rechterhand van de Vader. En dit komt Christus enigszins toe naar zijn goddelijke natuur, en enigszins naar zijn menselijke, zoals later gezegd zal worden (volgende Kw. 3e Art.).

Antwoord op de Bedenkingen. — 1. Zooals wij van Christus zeggen, dat Hij verrezen is uit eigen kracht, en toch is opgewekt door den Vader, doordat de kracht van den Vader 326dezelfde is als van den Zoon, zoo ook steeg Christus uit eigen kracht naar den hemel, en is Hij toch door den Vader verheven en opgenomen.Antwoord op de Bedenkingen. — 1. Zoals wij van Christus zeggen, dat Hij verrezen is uit eigen kracht, en toch is opgewekt door de Vader, doordat de kracht van de Vader 326dezelfde is als van de Zoon, zo ook steeg Christus uit eigen kracht naar de hemel, en is Hij toch door de Vader verheven en opgenomen.

2. Die redeneering bewijst, dat Christus niet ten hemel steeg uit de eigen kracht, die de natuurlijke is van de menschelijke natuur. Hij steeg echter uit de eigen kracht naar den hemel, die de goddelijke kracht is en uit een eigen kracht, die van de zalige ziel is. En hoewel het omhoog gaan tegen de natuur van het menschelijk lichaam is, genomen in zijn tegenwoordigen staat, waarin het lichaam niet geheel aan den geest onderworpen is, zal het toch niet tegennatuurlijk en ook niet gewelddadig zijn voor een verheerlijkt lichaam, waarvan de natuur geheel aan den geest onderworpen is.2. Die redenering bewijst, dat Christus niet ten hemel steeg uit de eigen kracht, die de natuurlijke is van de menselijke natuur. Hij steeg echter uit de eigen kracht naar de hemel, die de goddelijke kracht is en uit een eigen kracht, die van de zalige ziel is. En hoewel het omhoog gaan tegen de natuur van het menselijk lichaam is, genomen in zijn tegenwoordigen staat, waarin het lichaam niet geheel aan de geest onderworpen is, zal het toch niet tegennatuurlijk en ook niet gewelddadig zijn voor een verheerlijkt lichaam, waarvan de natuur geheel aan de geest onderworpen is.

3. Hoewel de goddelijke kracht oneindig is en in haar werking oneindig is, van den kant van den werker beschouwd, wordt toch het effect van zijn kracht in de dingen ontvangen naar hun bevattingsvermogen, en Gods beschikking. Een lichaam echter kan niet in een oogenblik plaatselijk bewogen worden, daar het zich moet meten aan de ruimte, naar wier verdeeling de tijd verdeeld wordt, zooals staat in de Physica. En daarom is het niet noodig, dat een lichaam, dat door God bewogen wordt in een oogenblik wordt bewogen, maar dat het bewogen wordt met die snelheid, welke God beschikt.3. Hoewel de goddelijke kracht oneindig is en in haar werking oneindig is, van de kant van de werker beschouwd, wordt toch het effect van zijn kracht in de dingen ontvangen naar hun bevattingsvermogen, en Gods beschikking. Een lichaam echter kan niet in een ogenblik plaatselijk bewogen worden, daar het zich moet meten aan de ruimte, naar wier verdeling de tijd verdeeld wordt, zoals staat in de Fysica. En daarom is het niet nodig, dat een lichaam, dat door God bewogen wordt in een ogenblik wordt bewogen, maar dat het bewogen wordt met die snelheid, welke God beschikt.

Antwoord op de Bedenkingen. — 1. Van Gods zetel wordt gezegd, dat hij in den hemel staat, niet als in iets, waardoor hij omsloten wordt, maar veeleer als in iets, dat omsloten wordt. Daarom is het niet noodzakelijk, dat een deel van den hemel hooger dan deze is, maar dat Hijzelf boven alle hemelen is; zooals ook gezegd wordt in het Boek der Psalmen (8. 2) : « Uwe heerlijkheid, o God, is boven alle hemelen ».Antwoord op de Bedenkingen. — 1. Van Gods zetel wordt gezegd, dat hij in de hemel staat, niet als in iets, waardoor hij omsloten wordt, maar veeleer als in iets, dat omsloten wordt. Daarom is het niet noodzakelijk, dat een deel van de hemel hoger dan deze is, maar dat Hijzelf boven alle hemelen is; zoals ook gezegd wordt in het Boek van de Psalmen (8, 2): “Uw heerlijkheid, o God, is boven alle hemelen”.

2. Plaats heeft de beteekenis van : omsluiten. Vandaar heeft datgene, wat allereerst omsluit, het karakter van het eerst-plaatsende, wat de eerste hemel is. De lichamen hebben dus in zooverre uiteraard een plaats noodig, als zij omgeven moeten worden door een hemellichaam. De verheerlijkte lichamen echter, 330en vooral het lichaam van Christus, heeft zulk een omsluiting niet noodig, daar het niets van de hemellichamen ontvangt, maar van God, middellijk door de ziel. Vandaar is er in het geheel geen bezwaar tegen, dat het lichaam van Christus buiten de geheele omsluiting der hemellichamen is, en dat het niet in een plaats is, waardoor het omsloten wordt. En toch is het niet noodig dat buiten den hemel een luchtledig is, wijl daar geen plaats is. Ook is daar niets, wat een lichaam vermag op te nemen, maar in Christus is het vermogen om daar te komen. Wat Aristoteles echter bewijst in de Coelo, dat er buiten den hemel geen lichaam is, moet men verstaan van de lichamen, die enkel in hun natuurlijke gesteltenis zijn, zooals uit de bewijsvoering blijkt.2. Plaats heeft de betekenis van: omsluiten. Vandaar heeft datgene, wat allereerst omsluit, het karakter van het eerst-plaatsende, wat de eerste hemel is. De lichamen hebben dus in zoverre uiteraard een plaats nodig, als zij omgeven moeten worden door een hemellichaam. De verheerlijkte lichamen echter, 330en vooral het lichaam van Christus, heeft zulk een omsluiting niet nodig, daar het niets van de hemellichamen ontvangt, maar van God, middellijk door de ziel. Vandaar is er in het geheel geen bezwaar tegen, dat het lichaam van Christus buiten de gehele omsluiting van de hemellichamen is, en dat het niet in een plaats is, waardoor het omsloten wordt. En toch is het niet nodig dat buiten de hemel een luchtledig is, wijl daar geen plaats is. Ook is daar niets, wat een lichaam vermag op te nemen, maar in Christus is het vermogen om daar te komen. Wat Aristoteles echter bewijst in de Coelo, dat er buiten de hemel geen lichaam is, moet men verstaan van de lichamen, die enkel in hun natuurlijke gesteltenis zijn, zoals uit de bewijsvoering blijkt.

3. Ofschoon het niet tot den aard van een lichaam behoort, om met een ander lichaam in dezelfde plaats te zijn, kan God toch door een mirakel bewerken, dat het tegelijk met een ander lichaam op dezelfde plaats kan zijn, zooals Hij ook bewerkte, dat « het lichaam van Christus uit den schoot van de H. Maagd trad, terwijl deze gesloten bleef, » en dat « Hij bij zijn leerlingen binnentrad, terwijl de deuren gesloten waren, » zooals de H. Gregorius zegt. Het lichaam van Christus kan derhalve tegelijk met een ander lichaam in eenzelfde plaats zijn, niet krachtens een 331eigenschap van dat lichaam, maar door de helpende kracht van God, die dit uitwerkt.3. Ofschoon het niet tot de aard van een lichaam behoort, om met een ander lichaam in dezelfde plaats te zijn, kan God toch door een mirakel bewerken, dat het tegelijk met een ander lichaam op dezelfde plaats kan zijn, zoals Hij ook bewerkte, dat “het lichaam van Christus uit de schoot van de H. Maagd trad, terwijl deze gesloten bleef,” en dat “Hij bij zijn leerlingen binnentrad, terwijl de deuren gesloten waren,” zoals de H. Gregorius zegt. Het lichaam van Christus kan derhalve tegelijk met een ander lichaam in eenzelfde plaats zijn, niet krachtens een 331eigenschap van dat lichaam, maar door de helpende kracht van God, die dit uitwerkt.

4. Die wolk verleende Christus geen hulp om op te stijgen bij wijze van voertuig; maar zij verscheen als teeken van de Godheid, zooals de glorie van Israëls God in een wolk verscheen boven den tabernakel.4. Die wolk verleende Christus geen hulp om op te stijgen bij wijze van voertuig; maar zij verscheen als teken van de Godheid, zoals de glorie van Israëls God in een wolk verscheen boven de tabernakel.

5. Het verheerlijkte lichaam heeft het niet uit de princiepen van zijn eigen natuur, dat het in den hemel of boven den hemel zijn kan; maar dit heeft het van de zalige ziel, waarvan het de heerlijkheid ontvangt. En zooals de beweging van een verheerlijkt lichaam naar boven niet gewelddadig is, zoo is ook zijn rust niet gewelddadig; dus is er geen enkel bezwaar tegen, dat zij eeuwig zijn zou.5. Het verheerlijkte lichaam heeft het niet uit de princiepen van zijn eigen natuur, dat het in de hemel of boven de hemel zijn kan; maar dit heeft het van de zalige ziel, waarvan het de heerlijkheid ontvangt. En zoals de beweging van een verheerlijkt lichaam naar boven niet gewelddadig is, zo is ook zijn rust niet gewelddadig; dus is er geen enkel bezwaar tegen, dat zij eeuwig zijn zou.

Antwoord op de Bedenkingen. — 1. Ofschoon een plaats om een andere reden aan een lichamelijke, als aan een geestelijke substantie wordt toegekend, hebben beide beschouwingen toch dit gemeen, dat aan iets van meer waardigheid een hoogere plaats wordt toegekend.Antwoord op de Bedenkingen. — 1. Ofschoon een plaats om een andere reden aan een lichamelijke, als aan een geestelijke substantie wordt toegekend, hebben beide beschouwingen toch dit gemeen, dat aan iets van meer waardigheid een hogere plaats wordt toegekend.

2. Die redeneering neemt als uitgangspunt Christus' lichaam, 334beschouwd naar de eigenschappen van zijn lichamelijke natuur, en niet naar de vereeniging.2. Die redenering neemt als uitgangspunt Christus' lichaam, 334beschouwd naar de eigenschappen van zijn lichamelijke natuur, en niet naar de vereniging.

3. Men kan die vergelijking nemen ofwel onder het opzicht van plaatsen; en zoo opgevat is er geen plaats, die zoo hoog is, dat zij de waardigheid van een geestelijke substantie overtreft, en hier gaat de bedenking van uit. Ofwel naar de waardigheid van de dingen, waaraan de plaats wordt toegeschreven. En zoo komt het aan het lichaam van Christus toe, om boven de geestelijke schepselen te staan.3. Men kan die vergelijking nemen ofwel onder het opzicht van plaatsen; en zo opgevat is er geen plaats, die zo hoog is, dat zij de waardigheid van een geestelijke substantie overtreft, en hier gaat de bedenking van uit. Ofwel naar de waardigheid van de dingen, waaraan de plaats wordt toegeschreven. En zo komt het aan het lichaam van Christus toe, om boven de geestelijke schepselen te staan.

338Antwoord op de Bedenkingen. — 1. De hemelvaart van Christus is oorzaak van ons heil, niet bij wijze van verdienste maar op uitwerkende wijze, zooals boven van zijn verrijzenis gezegd is (vorige Kw. 1e Art. 3e en 4e Antw.).338Antwoord op de Bedenkingen. — 1. De hemelvaart van Christus is oorzaak van ons heil, niet bij wijze van verdienste maar op uitwerkende wijze, zoals boven van zijn verrijzenis gezegd is (vorige Kw. 1e Art. 3e en 4e Antw.).

2. Het lijden van Christus is eigenlijk gezegd oorzaak van onze hemelvaart door de zonde weg te nemen, die ons tegenhoudt, en bij wijze van verdienste. De hemelvaart van Christus echter is direkt oorzaak van onze hemelvaart, daar zij deze om zoo te zeggen al laat beginnen met ons hoofd, waarmede de ledematen moeten verbonden worden.2. Het lijden van Christus is eigenlijk gezegd oorzaak van onze hemelvaart door de zonde weg te nemen, die ons tegenhoudt, en bij wijze van verdienste. De hemelvaart van Christus echter is direct oorzaak van onze hemelvaart, daar zij deze om zo te zeggen al laat beginnen met ons hoofd, waarmede de ledematen moeten verbonden worden.

3. Door eenmaal ten hemel op te stijgen, heeft Christus voor zichzelf en voor ons voor altijd het recht op het verblijf in den hemel gekregen en de waardigheid daarvan. Deze waardigheid wordt echter niet verkleind, als om een of andere beschikking Christus soms lichamelijk naar de aarde afdaalt, hetzij om zich aan allen te vertoonen, zooals bij het oordeel; hetzij om zich aan iemand afzonderlijk te vertoonen, zooals aan Paulus, gelijk wij lezen in de Handelingen der Apostelen (9). En opdat nu niet iemand meenen zou, dat dit niet gebeurd is door de lichamelijke tegenwoordigheid van Christus aldaar, maar door een of andere verschijning, blijkt het tegengestelde uit hetgeen de Apostel zegt in den Eersten 339Brief aan de Corinthiërs (15. 8), om het geloof in de verrijzenis te versterken: « Ten laatste van allen is Hij ook aan mij verschenen, als aan een misgeborene. » Deze verschijning zou immers de echtheid zijner verrijzenis niet bewijzen, tenzij het werkelijke lichaam van Christus door hem gezien was.3. Door eenmaal ten hemel op te stijgen, heeft Christus voor zichzelf en voor ons voor altijd het recht op het verblijf in de hemel gekregen en de waardigheid daarvan. Deze waardigheid wordt echter niet verkleind, als om een of andere beschikking Christus soms lichamelijk naar de aarde afdaalt, hetzij om zich aan allen te vertonen, zoals bij het oordeel; hetzij om zich aan iemand afzonderlijk te vertonen, zoals aan Paulus, gelijk wij lezen in de Handelingen van de Apostelen (9). En opdat nu niet iemand menen zou, dat dit niet gebeurd is door de lichamelijke tegenwoordigheid van Christus aldaar, maar door een of andere verschijning, blijkt het tegengestelde uit hetgeen de Apostel zegt in de Eerste 339Brief aan de Korintiërs (15, 8), om het geloof in de verrijzenis te versterken: “Ten laatste van allen is Hij ook aan mij verschenen, als aan een misgeborene.” Deze verschijning zou immers de echtheid van zijn verrijzenis niet bewijzen, tenzij het werkelijke lichaam van Christus door hem gezien was.