Antwoord op de Bedenkingen. — 1. Evenals de menschen door Christus van de macht der duivelen moesten verlost worden, zoo moesten ze ook door Hem in gemeenschap gebracht worden met de engelen, volgens het woord uit den Brief aan de Colossenzen (1, 20) : « Door het bloed van zijn kruis, heeft Hij alles wat op aarde is en in den hemel, tot vrede gebracht ». En dus behoefde Hij m. b. t. de engelen geen andere wonderen aan de menschen te toonen, dan alleen, dat de engelen aan de menschen verschenen: wat dan ook gebeurd is bij zijn geboorte, zijn verrijzenis en hemelvaart.Antwoord op de Bedenkingen. — 1. Evenals de mensen door Christus van de macht van de duivelen moesten verlost worden, zo moesten ze ook door Hem in gemeenschap gebracht worden met de engelen, volgens het woord uit de Brief aan de Colossenzen (1, 20): “Door het bloed van zijn kruis, heeft Hij alles wat op aarde is en in de hemel, tot vrede gebracht”. En dus behoefde Hij m. b. t. de engelen geen andere wonderen aan de mensen te tonen, dan alleen, dat de engelen aan de mensen verschenen: wat dan ook gebeurd is bij zijn geboorte, zijn verrijzenis en hemelvaart.

2. Hierop is te antwoorden met de woorden van Augustinus uit zijn werk De Stad Gods (9e B., 21e H.) : « Christus maakte zich slechts in die mate aan de duivelen bekend, als Hij zelf wilde; 451dat nu wilde Hij, wat noodig was. Maar Hij maakte zich aan hen niet bekend, zooals aan de engelen, door dingen, die betrekking hadden op het eeuwig leven, maar door sommige tijdelijke uitvloeisels van zijn macht ». Aanvankelijk nu waren ze van meening, toen ze zagen dat Christus nà zijn vasten honger had, dat Hij niet de Zoon van God was. Vandaar zegt Ambrosius in zijn commentaar op Lucas (4, 3) : « Indien ge de Zoon Gods zijt etc... »: « Waartoe dit begin, dan alleen, omdat hij te weten was gekomen, dat de Zoon Gods zou komen, maar niet gedacht had, dat Hij in een zwak lichaam zou komen? » Naderhand echter vermoedde hij, toen hij de wonderen gezien had, dat Hij de Zoon Gods was. Vandaar zegt Chrysostomus bij de woorden van Marcus (1, 24) : « Ik weet dat Gij de heilige Gods zijt » — « dat hij geen zekere of hechte kennis had, van de komst van God. Hij wist echter dat het Christus was, die in de wet was beloofd. » Vandaar zegt Lucas (4, 41) : « Ze wisten, dat Hij de Christus was ». Dat ze echter beleden, dat Hij de Zoon Gods was, kwam meer voort uit een zeker vermoeden dan wel uit zekerheid. Vandaar zegt Beda in het 2e boek van zijn commentaar op Lucas (4, 41) : « De duivelen beleden Hem als den Zoon van God », en « wisten », zooals verderop gezegd wordt, « dat Hij de Christus was ». Want toen de duivel zag, dat Hij door het vasten afgemat was, begreep hij, dat Hij een echt mensch was: maar hij twijfelde er aan of Hij 452de Zoon van God was, omdat hij met zijn bekoringen geen macht over Hem had. Nu daarentegen kwam hij door de macht der teekenen tot het inzicht of beter, begon hij te vermoeden, dat Hij de Zoon van God was. En daarom haalde hij de Joden over Hem te kruisigen, niet omdat hij niet meende dat Hij de Christus of de Zoon Gods was: maar omdat Hij niet voorzag, dat hij veroordeeld zou worden door zijn dood. Want van dit mysterie, dat sinds den aanvang der eeuwen verborgen is geweest, zegt de Apostel, dat « geen der machten dezer wereld het gekend heeft: want zoo ze het gekend hadden, zouden ze den Heer der glorie niet hebben gekruisigd ».2. Hierop is te antwoorden met de woorden van Augustinus uit zijn werk De Stad Gods (9e B., 21e H.): “Christus maakte zich slechts in die mate aan de duivelen bekend, als Hij zelf wilde; 451dat nu wilde Hij, wat nodig was. Maar Hij maakte zich aan hen niet bekend, zoals aan de engelen, door dingen, die betrekking hadden op het eeuwig leven, maar door sommige tijdelijke uitvloeisels van zijn macht”. Aanvankelijk nu waren ze van mening, toen ze zagen dat Christus nà zijn vasten honger had, dat Hij niet de Zoon van God was. Vandaar zegt Ambrosius in zijn commentaar op Lukas (4, 3): “Indien ge de Zoon Gods zijt etc...”: “Waartoe dit begin, dan alleen, omdat hij te weten was gekomen, dat de Zoon Gods zou komen, maar niet gedacht had, dat Hij in een zwak lichaam zou komen?” Naderhand echter vermoedde hij, toen hij de wonderen gezien had, dat Hij de Zoon Gods was. Vandaar zegt Chrysostomus bij de woorden van Marcus (1, 24): “Ik weet dat Gij de heilige Gods zijt” — “dat hij geen zekere of hechte kennis had, van de komst van God. Hij wist echter dat het Christus was, die in de wet was beloofd.” Vandaar zegt Lukas (4, 41): ‘Ze wisten, dat Hij de Christus was’. Dat ze echter beleden, dat Hij de Zoon Gods was, kwam meer voort uit een zeker vermoeden dan wel uit zekerheid. Vandaar zegt Beda in het 2e boek van zijn commentaar op Lukas (4, 41): ‘De duivelen beleden Hem als de Zoon van God”, en “wisten”, zoals verderop gezegd wordt, “dat Hij de Christus was”. Want toen de duivel zag, dat Hij door het vasten afgemat was, begreep hij, dat Hij een echt mens was: maar hij twijfelde er aan of Hij 452de Zoon van God was, omdat hij met zijn bekoringen geen macht over Hem had. Nu daarentegen kwam hij door de macht van de tekenen tot het inzicht of beter, begon hij te vermoeden, dat Hij de Zoon van God was. En daarom haalde hij de Joden over Hem te kruisigen, niet omdat hij niet meende dat Hij de Christus of de Zoon Gods was: maar omdat Hij niet voorzag, dat hij veroordeeld zou worden door zijn dood. Want van dit mysterie, dat sinds de aanvang van de eeuwen verborgen is geweest, zegt de Apostel, dat “geen van de machten van deze wereld het gekend heeft: want zo ze het gekend hadden, zouden ze de Heer van de glorie niet hebben gekruisigd”.

3. De wonderen bij de duiveluitdrijvingen, heeft Christus niet gedaan ten bate van de duivelen, maar ten bate der menschen, opdat ze Hem zouden verheerlijken. En daarom verbood Hij hen dingen te zeggen, die Hem zouden verheerlijken. En wel ten eerste om het voorbeeld. Want, zooals Athanasius zegt (in een uittreksel van 'n commentaar op Lucas) : « Hij dwong hem niet te spreken, ofschoon hij ware dingen zou uiten, om ons er aan te gewennen om op dergelijke dingen niet te letten, ook al schijnt het dan, dat er ware dingen gezegd worden. Want het is verkeerd om 453door den duivel onderricht te worden, waar ons de Goddelijke Schrift ten dienste staat ». Zoo iets is immers gevaarlijk, omdat de duivelen maar al te dikwijls leugens vermengen met de waarheid. — Ofwel, zooals Chrysostomus zegt (Cyrillus van Alexandrie, Commentaar op Lucas, 4, 41) : « Zij mochten zich niet meester maken van de eer van het apostelambt. En evenmin kwam het te pas, dat het Christus-mysterie verkondigd zou worden door een stinkenden mond: want « niet schoon is lofspraak in den mond des zondaars » ». — En ten derde, omdat, zooals Beda zegt, « Hij niet op die manier de afgunst der Joden wilde doen ontvlammen ». Vandaar « krijgen ook de Apostelen de opdracht over Hem te zwijgen: opdat nl. door de prediking van de Goddelijke majesteit, de volvoering, van het lijden niet zou uitgesteld worden ».3. De wonderen bij de duiveluitdrijvingen, heeft Christus niet gedaan ten bate van de duivelen, maar ten bate van de mensen, opdat ze Hem zouden verheerlijken. En daarom verbood Hij hen dingen te zeggen, die Hem zouden verheerlijken. En wel ten eerste om het voorbeeld. Want, zoals Athanasius zegt (in een uittreksel van 'n commentaar op Lukas): “Hij dwong hem niet te spreken, ofschoon hij ware dingen zou uiten, om ons er aan te gewennen om op dergelijke dingen niet te letten, ook al schijnt het dan, dat er ware dingen gezegd worden. Want het is verkeerd om 453door de duivel onderricht te worden, waar ons de Goddelijke Schrift ten dienste staat”. Zo iets is immers gevaarlijk, omdat de duivelen maar al te dikwijls leugens vermengen met de waarheid. — Ofwel, zoals Chrysostomus zegt (Cyrillus van Alexandrie, Commentaar op Lukas, 4, 41): “Zij mochten zich niet meester maken van de eer van het apostelambt. En evenmin kwam het te pas, dat het Christus-mysterie verkondigd zou worden door een stinkenden mond: want ‘niet schoon is lofspraak in de mond van de zondaar’”. — En ten derde, omdat, zoals Beda zegt, ‘Hij niet op die manier de afgunst van de Joden wilde doen ontvlammen’. Vandaar ‘krijgen ook de Apostelen de opdracht over Hem te zwijgen: opdat nl. door de prediking van de Goddelijke majesteit, de volvoering, van het lijden niet zou uitgesteld worden’.

4. Christus was vooral komen leeren en wonderen doen ten bate van de menschen, en wel hoofdzakelijk voor hun zieleheil. En daarom liet Hij toe, dat de duivelen, die Hij uitdreef, de menschen eenige schade toebrachten, ofwel in hun lichaam, ofwel in zaken, terwille van het zieleheil der menschen; en wel om ze te onderrichten. Vandaar zegt Chrysostomus (in zijn 28e Homelie) op Mattheus dat Christus « aan de duivelen toestond in de zwijnen te varen, niet alsof Hij door de duivelen overtuigd was, maar ten 454eerste om te laten zien, hoe groot de schade is, die de duivelen aanrichten, die de menschen belagen; ten tweede, opdat allen zouden leeren, dat ze zelfs niets durven te ondernemen tegen zwijnen, zonder zijn toestemming; ten derde om aan te toonen, dat ze nog wel ergere dingen zouden gedaan hebben met die menschen, als met die zwijnen, zoo de goddelijke Voorzienigheid hen niet te hulp was gekomen ».4. Christus was vooral komen leren en wonderen doen ten bate van de mensen, en wel hoofdzakelijk voor hun zieleheil. En daarom liet Hij toe, dat de duivelen, die Hij uitdreef, de mensen enige schade toebrachten, ofwel in hun lichaam, ofwel in zaken, terwille van het zieleheil van de mensen; en wel om ze te onderrichten. Vandaar zegt Chrysostomus (in zijn 28e Homelie) op Matteüs dat Christus “aan de duivelen toestond in de zwijnen te varen, niet alsof Hij door de duivelen overtuigd was, maar ten 454eerste om te laten zien, hoe groot de schade is, die de duivelen aanrichten, die de mensen belagen; ten tweede, opdat allen zouden leren, dat ze zelfs niets durven te ondernemen tegen zwijnen, zonder zijn toestemming; ten derde om aan te tonen, dat ze nog wel ergere dingen zouden gedaan hebben met die mensen, als met die zwijnen, zo de goddelijke Voorzienigheid hen niet te hulp was gekomen”.

En om diezelfde redenen liet Hij toe dat hij, die van de duivelen bevrijd werd, er voor eenigen tijd nog al erg aan toe was: Hij verloste hem echter terstond van die kwelling. Daardoor wordt ook, zooals Beda zegt (in het 3e boek van zijn Commentaar op Marcus, 9, 25) aangetoond, dat wij dikwijls, als wij ons na de zonde trachten tot God te wenden, door grootere en nieuwe hinderlagen van den ouden vijand worden verontrust. Wat hij doet, ofwel om ons haat tegen de deugd in te boezemen, ofwel zich te wreken over het onrecht hem door de uitdrijving aangedaan. Die mensch scheen wel gestorven, nadat hij genezen was, omdat, zooals Hieronymus zegt (in zijn Commentaar op Marcus) tot de genezenen gezegd wordt: « Gij zijt gestorven en uw leven is met Christus verborgen in God ».En om diezelfde redenen liet Hij toe dat hij, die van de duivelen bevrijd werd, er voor enigen tijd nog al erg aan toe was: Hij verloste hem echter terstond van die kwelling. Daardoor wordt ook, zoals Beda zegt (in het 3e boek van zijn Commentaar op Marcus, 9, 25) aangetoond, dat wij dikwijls, als wij ons na de zonde trachten tot God te wenden, door grotere en nieuwe hinderlagen van de oude vijand worden verontrust. Wat hij doet, ofwel om ons haat tegen de deugd in te boezemen, ofwel zich te wreken over het onrecht hem door de uitdrijving aangedaan. Die mens scheen wel gestorven, nadat hij genezen was, omdat, zoals Hieronymus zegt (in zijn Commentaar op Marcus) tot de genezenen gezegd wordt: “Gij zijt gestorven en uw leven is met Christus verborgen in God”.

Antwoord op de Bedenkingen. — 1. Zooals het natuurlijk is voor de lagere lichamen bewogen te worden door de hemellichamen, die hooger staan wat hun natuurordening betreft, zoo is het ook voor ieder schepsel natuurlijk veranderd te worden door God volgens diens wil. Vandaar dat Augustinus zegt in het 26e boek Tegen Faustus (3e H.) (men vindt dit in de Glossa bij dezen tekst uit den Brief aan de Romeinen (11, 22) : « Gij zijt ingeënt tegen de natuur in... ») : « God, de Schepper en Maker van 458alle dingen, doet niets tegen de natuur in: want dat wat Hij maakt is juist voor ieder ding zijn natuur ». En derhalve wordt de natuur der hemellichamen niet verkracht, als door God hun loop veranderd wordt; zij zou verkracht worden, als ze veranderd zou worden door eenige andere oorzaak.Antwoord op de Bedenkingen. — 1. Zoals het natuurlijk is voor de lagere lichamen bewogen te worden door de hemellichamen, die hoger staan wat hun natuurordening betreft, zo is het ook voor ieder schepsel natuurlijk veranderd te worden door God volgens diens wil. Vandaar dat Augustinus zegt in het 26e boek Tegen Faustus (3e H.) (men vindt dit in de Glossa bij deze tekst uit de Brief aan de Romeinen (11, 22): “Gij zijt ingeënt tegen de natuur in...”): “God, de Schepper en Maker van 458alle dingen, doet niets tegen de natuur in: want dat wat Hij maakt is juist voor ieder ding zijn natuur”. En derhalve wordt de natuur van de hemellichamen niet verkracht, als door God hun loop veranderd wordt; zij zou verkracht worden, als ze veranderd zou worden door enige andere oorzaak.

2. Door het wonder, dat Christus deed, is geen wanorde gebracht in den loop der tijden. Want volgens sommigen, kwamen die duisternissen of die zonsverduistering, die gedurende Christus' lijden plaats had, hiervandaan, dat de zon haar stralen terugtrok, zonder dat er eenige verandering plaats had in den loop der hemellichamen, waarnaar de tijd afgemeten wordt. Vandaar zegt Hieronymus (in het 4e boek van zijn Commentaar op Mattheus, 27, 45) : « Het schijnt dat het groote licht zijn stralen heeft teruggetrokken, ofwel opdat het niet den Heer zou kunnen zien hangen, ofwel opdat die godslasterende zondaars van zijn licht niet zouden genieten ». — Dit terugtrekken van haar stralen moet echter niet zoo verstaan worden, alsof de zon het in haar macht zou hebben haar stralen uit te zenden of terug te houden: want zij zendt haar stralen niet uit vrije keuze, maar van nature, zooals Dionysius zegt in het 4e hoofdstuk van zijn werk Over de Namen van God. Maar men kan zeggen, dat de zon haar stralen terugtrok, in zoover Gods kracht maakte, dat de zonnestralen de aarde niet bereikten.2. Door het wonder, dat Christus deed, is geen wanorde gebracht in de loop van de tijden. Want volgens sommigen, kwamen die duisternissen of die zonsverduistering, die gedurende Christus' lijden plaats had, hiervandaan, dat de zon haar stralen terugtrok, zonder dat er enige verandering plaats had in de loop van de hemellichamen, waarnaar de tijd afgemeten wordt. Vandaar zegt Hieronymus (in het 4e boek van zijn Commentaar op Matteüs, 27, 45): “Het schijnt dat het grote licht zijn stralen heeft teruggetrokken, ofwel opdat het niet de Heer zou kunnen zien hangen, ofwel opdat die godslasterende zondaars van zijn licht niet zouden genieten”. — Dit terugtrekken van haar stralen moet echter niet zo verstaan worden, alsof de zon het in haar macht zou hebben haar stralen uit te zenden of terug te houden: want zij zendt haar stralen niet uit vrije keuze, maar van nature, zoals Dionysius zegt in het 4e hoofdstuk van zijn werk Over de Namen van God. Maar men kan zeggen, dat de zon haar stralen terugtrok, in zover Gods kracht maakte, dat de zonnestralen de aarde niet bereikten.

459Origenes echter zegt, dat het geschiedde, doordat de wolken er zich tusschen plaatsten. Vandaar zegt hij in (het 35e Traktaat) op Mattheus: « Bijgevolg moet men het zoo verstaan, dat er vele en groote zeer duistere wolken samenkwamen boven Jerusalem en het land van Judea; en daardoor ontstonden er diepe duisternissen vanaf het zesde uur tot het negende. Ik ben dus van gevoelen, dat, evenals de overige teekenen, die plaats hadden bij het lijden, nl. dat het voorhangsel scheurde, de aarde beefde, etc., alleen maar in Jerusalem plaats grepen, zoo ook dit teeken: of, als iemand ze nog verder zou willen uitstrekken, dan ook nog tot het land van Judea, en wel hierom, omdat er geschreven staat dat « het donker werd over het geheele land »; wat verstaan wordt van het land van Judea, zooals in het derde Boek der Koningen Abdias tot Elias zegt: « Uw God moge leven, zoo er een volk of een rijk is waarheen mijn heer me niet gezonden heeft om u te zoeken », waarmee hij aanduidde, dat ze hem gezocht hebben onder de volkeren die rond Judea woonden ».459Origenes echter zegt, dat het geschiedde, doordat de wolken er zich tussen plaatsten. Vandaar zegt hij in (het 35e Traktaat) op Matteüs: “Bijgevolg moet men het zo verstaan, dat er vele en grote zeer duistere wolken samenkwamen boven Jerusalem en het land van Judea; en daardoor ontstonden er diepe duisternissen vanaf het zesde uur tot het negende. Ik ben dus van gevoelen, dat, evenals de overige tekenen, die plaats hadden bij het lijden, nl. dat het voorhangsel scheurde, de aarde beefde, etc., alleen maar in Jerusalem plaats grepen, zo ook dit teken: of, als iemand ze nog verder zou willen uitstrekken, dan ook nog tot het land van Judea, en wel hierom, omdat er geschreven staat dat ‘het donker werd over het gehele land’; wat verstaan wordt van het land van Judea, zoals in het derde Boek van de Koningen^a Obadja tot Elias zegt: ‘Uw God moge leven, zo er een volk of een rijk is waarheen mijn heer me niet gezonden heeft om u te zoeken’, waarmee hij aanduidde, dat ze hem gezocht hebben onder de volkeren die rond Judea woonden”.

Maar in deze kwestie moet meer geloof geslagen worden aan de woorden van Dionysius, die met de oogen des geloofs keek en gezien heeft, dat dat wonder geschied was, doordat de maan zich tusschen ons en de zon plaatste. Want hij zegt in zijn Brief Aan Polycarpus: « Geheel onverwachts zagen wij dat de maan voor 460de zon kwam te staan », toen ze nl., zooals hij in dienzelfden brief zegt, in Egypte waren. Hij geeft daar nl. vier wonderen aan.Maar in deze kwestie moet meer geloof geslagen worden aan de woorden van Dionysius, die met de ogen van het geloof keek en gezien heeft, dat dat wonder geschied was, doordat de maan zich tussen ons en de zon plaatste. Want hij zegt in zijn Brief Aan Polycarpus: “Geheel onverwachts zagen wij dat de maan voor 460de zon kwam te staan”, toen ze nl., zoals hij in dienzelfden brief zegt, in Egypte waren. Hij geeft daar nl. vier wonderen aan.

Het eerste is, dat een natuurlijke zonsverduistering, door tusschenplaatsing van de maan, nooit plaats heeft dan alleen in den tijd, dat de zon en de maan in dezelfde richting staan. Toen stond de maan echter tegenover de zon, daar het de vijftiende maan was. Want het was het Paschen der Joden. Vandaar zegt hij : « Want het was er de geschikte tijd niet voor ».Het eerste is, dat een natuurlijke zonsverduistering, door tussenplaatsing van de maan, nooit plaats heeft dan alleen in de tijd, dat de zon en de maan in dezelfde richting staan. Toen stond de maan echter tegenover de zon, daar het de vijftiende maan was. Want het was het Pasen van de Joden. Vandaar zegt hij: “Want het was er de geschikte tijd niet voor”.

— Het tweede wonder bestaat hierin dat, ofschoon de maan omstreeks het zesde uur gezien was samen met de zon in het midden van den hemel, ze tegen den avond op haar plaats stond d. i. in het oosten, tegenover de zon. Vandaar zegt hij: « En wederom zagen we haar, nl. de maan, vanaf het negende uur, waarin zij nl. van de zon terugweek, toen de duisternissen ophielden, tot aan den avond, op een bovennatuurlijke wijze weer recht tegenover de zon geplaatst », d. i. zoo, dat ze recht tegenover de zon stond. En zoo blijkt, dat de gewone loop van den tijd niet in de war is gebracht. Want door goddelijke macht is geschied, én dat ze (d. i. de maan) buiten den gewonen tijd op een bovennatuurlijke wijze tot de zon naderde, én ook dat ze zich van de zon verwijderde, zoodat ze op haar gewonen tijd weer naar haar eigen plaats teruggebracht werd.— Het tweede wonder bestaat hierin dat, ofschoon de maan omstreeks het zesde uur gezien was samen met de zon in het midden van de hemel, ze tegen de avond op haar plaats stond d.i. in het oosten, tegenover de zon. Vandaar zegt hij: “En wederom zagen we haar, nl. de maan, vanaf het negende uur, waarin zij nl. van de zon terugweek, toen de duisternissen ophielden, tot aan de avond, op een bovennatuurlijke wijze weer recht tegenover de zon geplaatst”, d.i. zo, dat ze recht tegenover de zon stond. En zo blijkt, dat de gewone loop van de tijd niet in de war is gebracht. Want door goddelijke macht is geschied, én dat ze (d.i. de maan) buiten de gewone tijd op een bovennatuurlijke wijze tot de zon naderde, én ook dat ze zich van de zon verwijderde, zodat ze op haar gewonen tijd weer naar haar eigen plaats teruggebracht werd.

— Het derde wonder 461bestaat hierin, dat een natuurlijke zonsverduistering altijd begint bij het westelijk gedeelte (nl. van de zon) en ten slotte komt tot het oostelijk gedeelte: en dat komt hiervandaan dat de maan in haar eigen beweging waardoor ze van het westen naar het oosten gaat, sneller is dan de zon; en dus raakt de maan als ze van het westen komt, de zon, en gaat langs haar heen, al naar het oosten toe. Maar toentertijd was de maan de zon al gepasseerd en stond een halve cirkel van haar af in tegenovergestelde richting. Dus moest ze aan den oostkant naar de zon terugkeeren en haar het eerst in het oosten raken, al voortgaande naar het westen. En dit bedoelt hij als hij zegt: « Wij zagen ook, dat de zonsverduistering zelf in het oosten begonnen was en tot aan den rand van de zon kwam, want ze verduisterde de geheele zon, en dat ze later weer vandaar terugkeerde ».— Het derde wonder 461bestaat hierin, dat een natuurlijke zonsverduistering altijd begint bij het westelijk gedeelte (nl. van de zon) en ten slotte komt tot het oostelijk gedeelte: en dat komt hiervandaan dat de maan in haar eigen beweging waardoor ze van het westen naar het oosten gaat, sneller is dan de zon; en dus raakt de maan als ze van het westen komt, de zon, en gaat langs haar heen, al naar het oosten toe. Maar toentertijd was de maan de zon al gepasseerd en stond een halve cirkel van haar af in tegenovergestelde richting. Dus moest ze aan de oostkant naar de zon terugkeren en haar het eerst in het oosten raken, al voortgaande naar het westen. En dit bedoelt hij als hij zegt: “Wij zagen ook, dat de zonsverduistering zelf in het oosten begonnen was en tot aan de rand van de zon kwam, want ze verduisterde de gehele zon, en dat ze later weer vandaar terugkeerde”.

— Het vierde wonder bestond daarin dat bij een natuurlijke zonsverduistering de zon het eerst weer daar voor den dag komt, waar ze het eerst begon te verduisteren: want als de maan zich voor de zon plaatst, dan zal ze door haar natuurlijken loop de zon naar het oosten toe voorbijgaan en zoo zal ze dus het westelijk gedeelte der zon, dat ze het eerst bedekt heeft, ook weer het eerst verlaten. Toentertijd echter, toen de maan op wonderdadige 462wijze van het oosten naar het westen terugkeerde, ging ze niet eerst aan de zon voorbij, om meer westelijker te gaan staan; maar toen ze aan den rand van de zon was gekomen keerde ze weer naar het oosten terug, en zoo verliet ze dus het eerst dat gedeelte van de zon, wat ze het laatst bezet had. En zoo ving dus de zonsverduistering in het oosten aan, maar begon ze voor het eerst weer in het westen te schijnen. En dit zegt hij zoo: « En vervolgens zagen we het niet aan denzelfden kant, d. i. van de zon, duister worden en dan weer licht, maar we zagen het tegendeel gebeuren ».— Het vierde wonder bestond daarin dat bij een natuurlijke zonsverduistering de zon het eerst weer daar voor de dag komt, waar ze het eerst begon te verduisteren: want als de maan zich voor de zon plaatst, dan zal ze door haar natuurlijken loop de zon naar het oosten toe voorbijgaan en zo zal ze dus het westelijk gedeelte van de zon, dat ze het eerst bedekt heeft, ook weer het eerst verlaten. Toentertijd echter, toen de maan op wonderdadige 462wijze van het oosten naar het westen terugkeerde, ging ze niet eerst aan de zon voorbij, om meer westelijker te gaan staan; maar toen ze aan de rand van de zon was gekomen keerde ze weer naar het oosten terug, en zo verliet ze dus het eerst dat gedeelte van de zon, wat ze het laatst bezet had. En zo ving dus de zonsverduistering in het oosten aan, maar begon ze voor het eerst weer in het westen te schijnen. En dit zegt hij zo: “En vervolgens zagen we het niet aan dezelfde kant, d.i. van de zon, duister worden en dan weer licht, maar we zagen het tegendeel gebeuren”.

Chrysostomus voegt er een vijfde wonder aan toe waar hij in zijn (88e Homelie) op Mattheus zegt, dat « de duisternissen toen drie uur lang aanhielden, alhoewel de zonsverduistering zelf in een oogenblik voorbij was: want ze duurt niet lang, zooals zij weten, die haar hebben waargenomen ». Zoodoende geeft hij te verstaan, dat de maan stil gestaan heeft onder de zon. Of we zouden moeten zeggen dat de tijd der duisternissen berekend wordt vanaf het oogenblik waarop de zon begon te verduisteren, tot het oogenblik waarop de zon weer geheel en al vrij was.Chrysostomus voegt er een vijfde wonder aan toe waar hij in zijn (88e Homelie) op Matteüs zegt, dat “de duisternissen toen drie uur lang aanhielden, alhoewel de zonsverduistering zelf in een ogenblik voorbij was: want ze duurt niet lang, zoals zij weten, die haar hebben waargenomen”. Zodoende geeft hij te verstaan, dat de maan stil gestaan heeft onder de zon. Of we zouden moeten zeggen dat de tijd van de duisternissen berekend wordt vanaf het ogenblik waarop de zon begon te verduisteren, tot het ogenblik waarop de zon weer geheel en al vrij was.

Maar, zooals Origenes zegt in zijn Commentaar op Mattheus (t. a. p.) : « Hiertegen zeggen de kinderen dezer wereld: Hoe is 463het mogelijk, dat geen enkele Griek of barbaar zoo 'n wonderbaar feit beschreven heeft? » En hij zegt, dat een zeker iemand, met name Phlegon, « in zijn Kronieken geschreven heeft, dat dit heeft plaats gehad onder het bestuur van Keizer Tiberius: maar hij heeft er niet bij gezegd, dat het toen volle maan was ». Dit kon derhalve gebeuren, omdat de astronomen, die toen op de aarde leefden, er niet op bedacht waren een zonsverduistering na te gaan, omdat het er de tijd niet voor was: ze waren dan ook van meening, dat die duisternis een gevolg was van een of andere atmosferische storing. Maar in Egypte, waar ten gevolge van de zuiverheid der lucht zelden wolken voorkomen, zijn Dionysius en zijn gezellen er toe gekomen, om, wat we in het voorgaande over die duisternissen gezegd hebben, waar te nemen.Maar, zoals Origenes zegt in zijn Commentaar op Matteüs (t. a. p.): “Hiertegen zeggen de kinderen van deze wereld: Hoe is 463het mogelijk, dat geen enkele Griek of barbaar zo 'n wonderbaar feit beschreven heeft?” En hij zegt, dat een zeker iemand, met name Phlegon, “in zijn Kronieken geschreven heeft, dat dit heeft plaats gehad onder het bestuur van Keizer Tiberius: maar hij heeft er niet bij gezegd, dat het toen volle maan was”. Dit kon derhalve gebeuren, omdat de astronomen, die toen op de aarde leefden, er niet op bedacht waren een zonsverduistering na te gaan, omdat het er de tijd niet voor was: ze waren dan ook van mening, dat die duisternis een gevolg was van een of andere atmosferische storing. Maar in Egypte, waar ten gevolge van de zuiverheid van de lucht zelden wolken voorkomen, zijn Dionysius en zijn gezellen er toe gekomen, om, wat we in het voorgaande over die duisternissen gezegd hebben, waar te nemen.

3. Toen vooral behoorde Christus' Godheid door wonderen bekend gemaakt te worden, toen in Hem het meest de zwakheid zijner menschelijke natuur uitkwam. En dus verscheen er bij Christus' geboorte een nieuwe ster aan den hemel. Vandaar zegt Maximus in een Preek Over Kerstmis: « Indien ge geringschatting in u gevoelt voor de kribbe, heft dan uw oogen een weinig omhoog en zie een nieuwe ster aan den hemel, die daar voor de wereld getuigenis aflegt van de geboorte van den Heer ».3. Toen vooral behoorde Christus' Godheid door wonderen bekend gemaakt te worden, toen in Hem het meest de zwakheid van zijn menselijke natuur uitkwam. En dus verscheen er bij Christus' geboorte een nieuwe ster aan de hemel. Vandaar zegt Maximus in een Preek Over Kerstmis: “Indien ge geringschatting in u gevoelt voor de kribbe, heft dan uw ogen een weinig omhoog en zie een nieuwe ster aan de hemel, die daar voor de wereld getuigenis aflegt van de geboorte van de Heer”.

In het lijden echter kwam nog duidelijker Christus' zwakheid 464naar zijn menschelijke natuur uit. En dus behoorden er toen grootere wonderen getoond te worden in de lichten der wereld. En, zegt Chrysostomus (in zijn Commentaar op Mattheus) : « Dit is het teeken dat Hij beloofde te geven aan hen die er om vroegen toen Hij zeide: « Een slecht en overspelig geslacht vraagt een teeken: maar geen teeken zal hun gegeven worden, dan het teeken van Jonas den profeet », waarbij hij zijn kruis en verrijzenis op het oog had. Want het is veel wonderbaarder dat zoo iets gebeurt bij iemand die gekruisigd is, dan bij iemand, die op aarde rondwandelt ».In het lijden echter kwam nog duidelijker Christus' zwakheid 464naar zijn menselijke natuur uit. En dus behoorden er toen grotere wonderen getoond te worden in de lichten van de wereld. En, zegt Chrysostomus (in zijn Commentaar op Matteüs): “Dit is het teken dat Hij beloofde te geven aan hen die er om vroegen toen Hij zeide: ‘Een slecht en overspelig geslacht vraagt een teken: maar geen teken zal hun gegeven worden, dan het teken van Jonas de profeet’, waarbij hij zijn kruis en verrijzenis op het oog had. Want het is veel wonderbaarder dat zo iets gebeurt bij iemand die gekruisigd is, dan bij iemand, die op aarde rondwandelt”.

Antwoord op de Bedenkingen. — 1. Wat op een doel gericht is, is daarvan onderscheiden. De wonderen nu, door Christus gedaan, hadden tot doel het heil van het redelijke deel, welk heil bestaat in de verlichting door de wijsheid en de rechtvaardigmaking der menschen. En van deze beide veronderstelt het eerste het tweede, omdat, zooals geschreven staat in het Boek der Wijsheid (1, 4) : « In een arglistige ziel zal de wijsheid niet ingaan, en 468zij zal niet wonen in een lichaam dienstbaar aan de zonden ». De rechtvaardigmaking komt echter alleen aan die menschen toe, die ze willen: (het tegendeel) immers zou zoowel tegen het wezen der rechtvaardigheid zijn, die een rechtzinnige wil veronderstelt, en zou tevens indruischen tegen het wezen der menschelijke natuur, die uit eigen beweging tot het goede moet gebracht worden, en niet door geweld. Christus maakte derhalve door goddelijke kracht den mensch inwendig rechtvaardig: niet echter tegen hun zin. En dit behoort dan ook niet tot de wonderen, maar is het doel der wonderen. — Evenzoo stortte Hij ook door goddelijke kracht de wijsheid in de eenvoudige leerlingen: vandaar zegt Hij hen (Lucas, 21, 15) : « Want Ik zal u een taal en wijsheid geven, die geen uwer tegenstanders zal kunnen weerstaan of weerspreken ». Dit nu wordt, wat de inwendige verlichting betreft, niet onder de zichtbare wonderen gerekend: maar alleen wat de uitwendige daad betreft, in zooverre nl. de menschen zagen, dat zij, die toch zoo ongeletterd en eenvoudig waren, zoo wijs en standvastig spraken. Vandaar staat er in de Handelingen der Apostelen (4, 13) : « Toen nu de Joden de vrijmoedigheid van Petrus en Joannes zagen, en vernamen, dat het ongeletterde en eenvoudige menschen waren, stonden ze verbaasd ». — En toch zijn dergelijke geestelijke uitwerkingen, ofschoon ze onderscheiden zijn van de 469zichtbare wonderen, eenig getuigenis voor Christus' leer en kracht: volgens het woord van Paulus uit den Brief aan de Hebreën (2, 4) : « ... en welke ook door God is betuigd door teekenen en wonderen en velerlei krachten, door gaven ook van den Heiligen Geest ».Antwoord op de Bedenkingen. — 1. Wat op een doel gericht is, is daarvan onderscheiden. De wonderen nu, door Christus gedaan, hadden tot doel het heil van het redelijke deel, welk heil bestaat in de verlichting door de wijsheid en de rechtvaardigmaking van de mensen. En van deze beide veronderstelt het eerste het tweede, omdat, zoals geschreven staat in het Boek van de Wijsheid (1, 4): “In een arglistige ziel zal de wijsheid niet ingaan, en 468zij zal niet wonen in een lichaam dienstbaar aan de zonden”. De rechtvaardigmaking komt echter alleen aan die mensen toe, die ze willen: (het tegendeel) immers zou zowel tegen het wezen van de rechtvaardigheid zijn, die een rechtzinnige wil veronderstelt, en zou tevens indruisen tegen het wezen van de menselijke natuur, die uit eigen beweging tot het goede moet gebracht worden, en niet door geweld. Christus maakte derhalve door goddelijke kracht de mens inwendig rechtvaardig: niet echter tegen hun zin. En dit behoort dan ook niet tot de wonderen, maar is het doel van de wonderen. — Evenzo stortte Hij ook door goddelijke kracht de wijsheid in de eenvoudige leerlingen: vandaar zegt Hij hen (Lukas, 21, 15): “Want Ik zal u een taal en wijsheid geven, die geen van uw tegenstanders zal kunnen weerstaan of weerspreken”. Dit nu wordt, wat de inwendige verlichting betreft, niet onder de zichtbare wonderen gerekend: maar alleen wat de uitwendige daad betreft, in zoverre nl. de mensen zagen, dat zij, die toch zo ongeletterd en eenvoudig waren, zo wijs en standvastig spraken. Vandaar staat er in de Handelingen van de Apostelen (4, 13): “Toen nu de Joden de vrijmoedigheid van Petrus en Johannes zagen, en vernamen, dat het ongeletterde en eenvoudige mensen waren, stonden ze verbaasd”. — En toch zijn dergelijke geestelijke uitwerkingen, ofschoon ze onderscheiden zijn van de 469zichtbare wonderen, enig getuigenis voor Christus' leer en kracht: volgens het woord van Paulus uit de Brief aan de Hebreën (2, 4): “... en welke ook door God is betuigd door tekenen en wonderen en velerlei krachten, door gaven ook van de Heilige Geest”.

Maar Christus heeft toch ook in de zielen der menschen, vooral wat betreft het omzetten van de inwendige krachten, een enkel wonder gedaan. Vandaar zegt Hieronymus in zijn commentaar op de woorden van Mattheus (9, 9) : « En hij stond op en volgde Hem » — « De glans en de majesteit van zijn verborgen Godheid, die zelfs haar glans verspreidde op zijn menschelijk gelaat, waren in staat hen die het zagen, op het eerste gezicht er van tot Hem te trekken ». — En op de woorden van Mattheus (21, 12) : « Hij dreef allen uit, die er verkochten en kochten » zegt dezelfde Hieronymus (in het 3e boek van zijn Commentaar op Mattheus, 21, 15) : « Onder al de teekenen die de Heer gedaan heeft, lijkt mij dit het wonderlijkste, dat een mensch, en dan nog wel iemand die toentertijd veracht werd, in staat was zoo 'n groote menigte met zweepslagen uit te werpen. Er straalde dan ook iets brandends en iets schitterends uit zijn oogen, en de majesteit van zijn Godheid lichtte op zijn aangezicht ». En Origenes zegt (in de 11e Homelie op Joannes) : « Dit is een grooter wonder, dan dat, waarbij water in wijn veranderd werd: want hier is alleen maar sprake van 470onbezielde stof, daar echter worden zooveel duizende menschen bedwongen ». — En op den tekst van Joannes (18, 6) : « Ze deinsden terug, en vielen ter aarde » zegt Augustinus (112e Traktaat op het Evangelie van Joannes) : « Een bende, wild van haat, en verschrikkelijk door haar wapenen : een enkel woord, zonder eenig wapen, treft haar, doet haar terugdeinzen, velt haar neer: want God ging daar schuil in het vleesch ». — En hierop heeft ook betrekking wat Lucas zegt (4, 30), dat Jesus midden door hen heen ging en vertrok: bij welke plaats Chrysostomus zegt, dat in het midden van belagers staan en niet gegrepen worden, de verhevenheid van de Godheid aanduidde. En evenzoo wat Joannes zegt (8, 59) : « Jesus verborg zich en verliet den Tempel ». Waarbij Augustinus (Theophylactus) zegt: « Hij verborg zich niet in een hoek van den Tempel, alsof Hij vrees had, en Hij ging ook niet achter een muur of een kolom staan: maar na zich door hemelsche macht voor zijn belagers onzichtbaar gemaakt te hebben ging Hij, midden tusschen hen door, heen ».Maar Christus heeft toch ook in de zielen van de mensen, vooral wat betreft het omzetten van de inwendige krachten, een enkel wonder gedaan. Vandaar zegt Hieronymus in zijn commentaar op de woorden van Matteüs (9, 9): “En hij stond op en volgde Hem” — “De glans en de majesteit van zijn verborgen Godheid, die zelfs haar glans verspreidde op zijn menselijk gelaat, waren in staat hen die het zagen, op het eerste gezicht er van tot Hem te trekken”. — En op de woorden van Matteüs (21, 12): “Hij dreef allen uit, die er verkochten en kochten” zegt dezelfde Hieronymus (in het 3e boek van zijn Commentaar op Matteüs, 21, 15): “Onder al de tekenen die de Heer gedaan heeft, lijkt mij dit het wonderlijkste, dat een mens, en dan nog wel iemand die toentertijd veracht werd, in staat was zo 'n grote menigte met zweepslagen uit te werpen. Er straalde dan ook iets brandends en iets schitterends uit zijn ogen, en de majesteit van zijn Godheid lichtte op zijn aangezicht”. En Origenes zegt (in de 11e Homelie op Johannes): “Dit is een groter wonder, dan dat, waarbij water in wijn veranderd werd: want hier is alleen maar sprake van 470onbezielde stof, daar echter worden zoveel duizende mensen bedwongen”. — En op de tekst van Johannes (18, 6): “Ze deinsden terug, en vielen ter aarde” zegt Augustinus (112e Traktaat op het Evangelie van Johannes): “Een bende, wild van haat, en verschrikkelijk door haar wapenen: een enkel woord, zonder enig wapen, treft haar, doet haar terugdeinzen, velt haar neer: want God ging daar schuil in het vlees”. — En hierop heeft ook betrekking wat Lukas zegt (4, 30), dat Jesus midden door hen heen ging en vertrok: bij welke plaats Chrysostomus zegt, dat in het midden van belagers staan en niet gegrepen worden, de verhevenheid van de Godheid aanduidde. En evenzo wat Johannes zegt (8, 59): “Jesus verborg zich en verliet de Tempel”. Waarbij Augustinus (Theophylactus) zegt: “Hij verborg zich niet in een hoek van de Tempel, alsof Hij vrees had, en Hij ging ook niet achter een muur of een kolom staan: maar na zich door hemelse macht voor zijn belagers onzichtbaar gemaakt te hebben ging Hij, midden tussen hen door, heen”.

Uit dit alles blijkt, dat Christus, als Hij wilde, door goddelijke macht de zielen der menschen veranderde, niet alleen door ze te rechtvaardigen, en wijsheid in te storten, wat tot het doel der wonderen behoort, maar ook door ze van buiten af aan te trekken, of 471te verschrikken of in verbazing te brengen, wat tot de wonderen zelf behoort.Uit dit alles blijkt, dat Christus, als Hij wilde, door goddelijke macht de zielen van de mensen veranderde, niet alleen door ze te rechtvaardigen, en wijsheid in te storten, wat tot het doel van de wonderen behoort, maar ook door ze van buiten af aan te trekken, of 471te verschrikken of in verbazing te brengen, wat tot de wonderen zelf behoort.

2. Christus was niet alleen gekomen om de wereld te redden door zijn goddelijke kracht, maar door het mysterie van zijn menschwording. En daarom gebeurde het meerdere malen, dat Hij, bij het genezen van zieken, niet uitsluitend van zijn goddelijke macht gebruik maakte, door ze op bevel te genezen, maar er ook zijn menschheid op een of andere wijze in betrok. Vandaar zegt Cyrillus, bij de woorden van Lucas (4, 40) : « Hij legde hun één voor één de handen op en genas ze ». — « Ofschoon Hij, als God, alle ziekten door zijn woord had kunnen verdrijven, raakte Hij hen toch aan, daardoor aantoonende, dat zijn eigen vleesch als geneesmiddel dienst kon doen ». En op de woorden van Marcus (8, 23 en volg.) : « Hij deed speeksel op zijn oogen, legde hem de handen op, etc. », zegt Chrysostomus : « Hij spuwde en legde den blinde de handen op, daarmee willende aantoonen dat het goddelijk woord, verbonden met een handeling, wondere dingen uitwerkt: want de hand duidt op de handeling; het speeksel op de woorden door den mond voortgebracht ». — En op de woorden van Joannes (9, 6) : « Hij maakte slijk van het speeksel en streek hem het slijk op de oogen », zegt Augustinus (44e 472Traktaat op het Evangelie van Joannes) : « Hij maakte met behulp van zijn speeksel slijk: omdat « Het Woord is Vleesch geworden » ». Of ook om aan te duiden, dat Hij het was, die van het slijk der aarde den mensch gemaakt had, zooals Chrysostomus zegt (56e Homelie op Joannes).2. Christus was niet alleen gekomen om de wereld te redden door zijn goddelijke kracht, maar door het mysterie van zijn menswording. En daarom gebeurde het meerdere malen, dat Hij, bij het genezen van zieken, niet uitsluitend van zijn goddelijke macht gebruik maakte, door ze op bevel te genezen, maar er ook zijn mensheid op een of andere wijze in betrok. Vandaar zegt Cyrillus, bij de woorden van Lukas (4, 40): “Hij legde hun één voor één de handen op en genas ze”. — “Ofschoon Hij, als God, alle ziekten door zijn woord had kunnen verdrijven, raakte Hij hen toch aan, daardoor aantonende, dat zijn eigen vlees als geneesmiddel dienst kon doen”. En op de woorden van Marcus (8, 23 en volg.): “Hij deed speeksel op zijn ogen, legde hem de handen op, etc.”, zegt Chrysostomus: “Hij spuwde en legde de blinde de handen op, daarmee willende aantonen dat het goddelijk woord, verbonden met een handeling, wondere dingen uitwerkt: want de hand duidt op de handeling; het speeksel op de woorden door de mond voortgebracht”. — En op de woorden van Johannes (9, 6): “Hij maakte slijk van het speeksel en streek hem het slijk op de ogen”, zegt Augustinus (44e 472Traktaat op het Evangelie van Johannes): “Hij maakte met behulp van zijn speeksel slijk: omdat ‘Het Woord is Vlees geworden’”. Of ook om aan te duiden, dat Hij het was, die van het slijk van de aarde de mens gemaakt had, zoals Chrysostomus zegt (56e Homelie op Johannes).

Men moet echter bij de wonderen van Christus ook dit in overweging nemen, dat in het algemeen wat Hij deed zeer volmaakt was. Vandaar zegt Chrysostomus op de woorden van Joannes (2, 10) : « Iedereen schenkt eerst den goeden wijn ». — « Christus' wonderen zijn van dien aard, dat er veel schoonere en nuttiger dingen door tot standkomen, dan de natuur maakt ». — En eveneens gaf Hij aan zieken in één oogenblik een volmaakte gezondheid. Vandaar dat bij de woorden van Mattheus (8, 15) : « Ze stond op, en diende hen », Hieronymus zegt: « De gezondheid, die door den Heer gegeven wordt, keert ineens en heelemaal terug ».Men moet echter bij de wonderen van Christus ook dit in overweging nemen, dat in het algemeen wat Hij deed zeer volmaakt was. Vandaar zegt Chrysostomus op de woorden van Johannes (2, 10): “Iedereen schenkt eerst de goede wijn”. — “Christus' wonderen zijn van die aard, dat er veel schonere en nuttiger dingen door tot standkomen, dan de natuur maakt”. — En eveneens gaf Hij aan zieken in één ogenblik een volmaakte gezondheid. Vandaar dat bij de woorden van Matteüs (8, 15): “Ze stond op, en diende hen”, Hieronymus zegt: “De gezondheid, die door de Heer gegeven wordt, keert ineens en helemaal terug”.

Dat echter in het bijzonder bij dien blinde het tegendeel plaats had, geschiedde, zooals Chrysostomus zegt, om zijn ongeloof. — Ofwel, zooals Beda zegt (in het 2e boek van zijn Commentaar op Marcus, 8, 23) : « Dien Hij met één woord ineens heelemaal had kunnen genezen, geneest Hij nu langzamerhand, om de grootheid van de menschelijke blindheid aan te toonen, die slechts 473nauwelijks, en als 't ware trapsgewijze, tot het licht weerkeert : en Hij wijst ons daardoor op zijn genade waardoor Hij iederen vooruitgang in de volmaaktheid te hulp komt ».Dat echter in het bijzonder bij die blinde het tegendeel plaats had, geschiedde, zoals Chrysostomus zegt, om zijn ongeloof. — Ofwel, zoals Beda zegt (in het 2e boek van zijn Commentaar op Marcus, 8, 23): “Die Hij met één woord ineens helemaal had kunnen genezen, geneest Hij nu langzamerhand, om de grootheid van de menselijke blindheid aan te tonen, die slechts 473nauwelijks, en als 't ware trapsgewijze, tot het licht weerkeert: en Hij wijst ons daardoor op zijn genade waardoor Hij iederen vooruitgang in de volmaaktheid te hulp komt”.

3. Christus verrichtte zijn wonderen, zooals boven gezegd is (43e Kw., 2e Art.) met goddelijke kracht. Gods werken zijn echter volmaakt, zooals geschreven staat in het Boek Deuteronomium (32, 4). Nu is echter iets niet volmaakt, als het zijn doel niet bereikt. Het doel echter van een uiterlijke genezing door Christus verricht, is de genezing der ziel. En dus paste het Christus niet iemands lichaam te genezen, zonder zijn ziel gezond te maken. Vandaar zegt Augustinus (30e Traktaat op het Evangelie van Joannes) op de woorden van Joannes (7, 23) : « Ik heb op den Sabbat een mensch geheel en al gezond gemaakt ». — « Hij werd genezen, om lichamelijk gezond te zijn; en hij geloofde, opdat zijn ziel gezond zou zijn ».3. Christus verrichtte zijn wonderen, zoals boven gezegd is (43e Kw., 2e Art.) met goddelijke kracht. Gods werken zijn echter volmaakt, zoals geschreven staat in het Boek Deuteronomium (32, 4). Nu is echter iets niet volmaakt, als het zijn doel niet bereikt. Het doel echter van een uiterlijke genezing door Christus verricht, is de genezing van de ziel. En dus paste het Christus niet iemands lichaam te genezen, zonder zijn ziel gezond te maken. Vandaar zegt Augustinus (30e Traktaat op het Evangelie van Johannes) op de woorden van Johannes (7, 23): “Ik heb op de Sabbat een mens geheel en al gezond gemaakt”. — “Hij werd genezen, om lichamelijk gezond te zijn; en hij geloofde, opdat zijn ziel gezond zou zijn”.

Tot den lamme echter wordt er meer in het bizonder bij gezegd: « Uw zonden worden u vergeven », omdat, zooals Hieronymus zegt (in het 1e boek van zijn Commentaar op Mattheus, 9, 5 en 6) hierdoor ons te verstaan wordt gegeven, dat veel lichamelijke kwalen in de zonden hun oorzaak hebben: en daarom misschien worden wel eerst de zonden vergeven, opdat, nu de oorzaken van de kwaal zijn weggenomen, de gezondheid kan hersteld worden. 474— Vandaar wordt er ook bij Joannes gezegd (5, 14) : « Zondig niet meer, opdat u niet ergers overkomt ». Waaruit wij leeren kunnen, zooals Chrysostomus zegt (38e Homelie op Joannes), dat hem zijn ziekte uit de zonde voortgekomen was.Tot de lamme echter wordt er meer in het bizonder bij gezegd: “Uw zonden worden u vergeven”, omdat, zoals Hieronymus zegt (in het 1e boek van zijn Commentaar op Matteüs, 9, 5 en 6) hierdoor ons te verstaan wordt gegeven, dat veel lichamelijke kwalen in de zonden hun oorzaak hebben: en daarom misschien worden wel eerst de zonden vergeven, opdat, nu de oorzaken van de kwaal zijn weggenomen, de gezondheid kan hersteld worden. 474— Vandaar wordt er ook bij Johannes gezegd (5, 14): “Zondig niet meer, opdat u niet ergers overkomt”. Waaruit wij leren kunnen, zoals Chrysostomus zegt (38e Homelie op Johannes), dat hem zijn ziekte uit de zonde voortgekomen was.

Ofschoon toch ook, zooals Chrysostomus zegt (29e Homelie op Mattheus) : « het vergeven van zonden zooveel meer is als het gezond maken van een lichaam, als de ziel voornamer is dan het lichaam : omdat dat echter niet zoo duidelijk is, doet hij het mindere wat het duidelijkste is, om zoo het grootere te toonen en wat niet zoo duidelijk is ».Ofschoon toch ook, zoals Chrysostomus zegt (29e Homelie op Matteüs): “het vergeven van zonden zoveel meer is als het gezond maken van een lichaam, als de ziel voornamer is dan het lichaam: omdat dat echter niet zo duidelijk is, doet hij het mindere wat het duidelijkste is, om zo het grotere te tonen en wat niet zo duidelijk is”.

4. Op de woorden van Mattheus (9, 30) : « Let er op, dat niemand het te weten komt » zegt Chrysostomus: « Wat hier gezegd wordt is niet in tegenspraak met wat Hij aan een ander zegt: « Ga heen en verkondig Gods glorie ». Want Hij leert ons hen te beletten, die ons om ons zelf willen prijzen. Indien echter de eer tot God teruggebracht wordt, dan moeten we het niet beletten maar zoo iets veeleer opleggen ».4. Op de woorden van Matteüs (9, 30): “Let er op, dat niemand het te weten komt” zegt Chrysostomus: “Wat hier gezegd wordt is niet in tegenspraak met wat Hij aan een ander zegt: ‘Ga heen en verkondig Gods glorie’. Want Hij leert ons hen te beletten, die ons om onszelf willen prijzen. Indien echter de eer tot God teruggebracht wordt, dan moeten we het niet beletten maar zo iets veeleer opleggen”.

Antwoord op de Bedenkingen. — 1. De dieren staan, wat hun geslacht betreft, dicht bij de menschen: vandaar zijn ze ook op denzelfden dag tegelijk met de menschen gemaakt. En omdat Hij nu in de lichamen der menschen vele wonderen verricht had, behoefde Hij geen wonderen meer te doen in de lichamen der dieren, vooral omdat, wat hun zintuigelijke en lichamelijke natuur betreft, de menschen en de dieren, in het bizonder die op de aarde leven, op een lijn staan. De visschen echter staan verder af van de natuur der menschen, omdat ze in het water leven: vandaar werden ze ook op een anderen dag geschapen. In hen heeft Christus een wonder gedaan bij de wonderbare vischvangst, zooals te lezen staat bij Lucas (5, 4 en volg.) en Joannes (21, 6) ; en evenzoo in den visch dien Petrus ving en waarin hij een stater vond. — Dat echter de zwijnen in de zee neerstortten, was geen goddelijke wonderwerking, maar een werking van de duivelen met toelating van God.Antwoord op de Bedenkingen. — 1. De dieren staan, wat hun geslacht betreft, dicht bij de mensen: vandaar zijn ze ook op dezelfde dag tegelijk met de mensen gemaakt. En omdat Hij nu in de lichamen van de mensen vele wonderen verricht had, behoefde Hij geen wonderen meer te doen in de lichamen van de dieren, vooral omdat, wat hun zintuigelijke en lichamelijke natuur betreft, de mensen en de dieren, in het bizonder die op de aarde leven, op een lijn staan. De vissen echter staan verder af van de natuur van de mensen, omdat ze in het water leven: vandaar werden ze ook op een anderen dag geschapen. In hen heeft Christus een wonder gedaan bij de wonderbare visvangst, zoals te lezen staat bij Lukas (5, 4 en volg.) en Johannes (21, 6); en evenzo in de vis die Petrus ving en waarin hij een stater vond. — Dat echter de zwijnen in de zee neerstortten, was geen goddelijke wonderwerking, maar een werking van de duivelen met toelating van God.

2. Hierop is te antwoorden met de woorden van Chrysostomus (67e Homelie op Mattheus) : « Als de Heer iets dergelijks doet 478in planten of dieren, moet ge niet navragen hoe het mogelijk is, dat die vijgeboom op een rechtvaardige wijze verdorde, als het er de tijd niet voor was: want zoo iets vragen is een bewijs van uiterste dwaasheid, want bij dergelijke wezens wordt geen schuld en straf gevonden : maar bezie het wonder, en bewonder Hem die het verrichtte ». Ook doet de Schepper den bezitter geen onrecht aan, als Hij van zijn schepsel naar eigen goedvinden tot heil van anderen gebruik maakt: maar veel meer « vinden we hierin ». zooals Hilarius zegt (in zijn Commentaar op Mattheus, 21e H. nº 6) : « een bewijs voor Gods goedheid. Want als Hij een voorbeeld wilde bijbrengen van het door Hem veroorzaakte heil, oefende Hij de macht van zijn vermogen uit in menschelijke lichamen; maar als Hij tegenover hardnekkigen den omvang van zijn gestrengheid liet gelden, gaf Hij een beeld van het toekomstige te kennen door de verwerping van een boom ». En om een bizondere reden in den vijgeboom, die, zooals Chrysostomus zegt (t. a. p.) buitengewoon vochtig is, opdat het wonder nog klaarblijkender zijn zou.2. Hierop is te antwoorden met de woorden van Chrysostomus (67e Homelie op Matteüs): “Als de Heer iets dergelijks doet 478in planten of dieren, moet ge niet navragen hoe het mogelijk is, dat die vijgeboom op een rechtvaardige wijze verdorde, als het er de tijd niet voor was: want zo iets vragen is een bewijs van uiterste dwaasheid, want bij dergelijke wezens wordt geen schuld en straf gevonden: maar bezie het wonder, en bewonder Hem die het verrichtte”. Ook doet de Schepper de bezitter geen onrecht aan, als Hij van zijn schepsel naar eigen goedvinden tot heil van anderen gebruik maakt: maar veel meer “vinden we hierin”. zoals Hilarius zegt (in zijn Commentaar op Matteüs, 21e H. nº 6): “een bewijs voor Gods goedheid. Want als Hij een voorbeeld wilde bijbrengen van het door Hem veroorzaakte heil, oefende Hij de macht van zijn vermogen uit in menselijke lichamen; maar als Hij tegenover hardnekkigen de omvang van zijn gestrengheid liet gelden, gaf Hij een beeld van het toekomstige te kennen door de verwerping van een boom”. En om een bizondere reden in de vijgeboom, die, zoals Chrysostomus zegt (t. a. p.) buitengewoon vochtig is, opdat het wonder nog klaarblijkender zijn zou.

3. Christus heeft ook wonderen verricht in het water en de lucht zooals Hem goed dacht : toen hij nl., zooals te lezen staat bij Mattheus (8, 26), de winden en het meer gebood, en er een groote kalmte ontstond. Het paste Hem echter niet, Hem, die alles tot vrede en rust was komen brengen, om ofwel de lucht in beweging 479te brengen of de wateren te verdeelen. Vandaar zegt de Apostel in den Brief aan de Hebreën (12, 18) : « Ge zijt niet toegetreden tot een tastbaren berg, niet tot brandend vuur, duisternis, donkere wolk, storm ».3. Christus heeft ook wonderen verricht in het water en de lucht zoals Hem goed dacht: toen hij nl., zoals te lezen staat bij Matteüs (8, 26), de winden en het meer gebood, en er een grote kalmte ontstond. Het paste Hem echter niet, Hem, die alles tot vrede en rust was komen brengen, om ofwel de lucht in beweging 479te brengen of de wateren te verdelen. Vandaar zegt de Apostel in de Brief aan de Hebreën (12, 18): “Ge zijt niet toegetreden tot een tastbaren berg, niet tot brandend vuur, duisternis, donkere wolk, storm”.

Bij zijn lijden echter, scheurde het voorhangsel, om aan te toonen dat de mysteries der wet nu toegankelijk waren geworden; gingen de graven open, om aan te toonen, dat door zijn dood aan de dooden het leven zou gegeven worden; beefde de aarde en spleten de steenrotsen vaneen, om aan te toonen, dat de steenen harten der menschen door zijn lijden week zouden worden, en dat de geheele wereld door de kracht van zijn lijden er beter op moest worden.Bij zijn lijden echter, scheurde het voorhangsel, om aan te tonen dat de mysteries van de wet nu toegankelijk waren geworden; gingen de graven open, om aan te tonen, dat door zijn dood aan de doden het leven zou gegeven worden; beefde de aarde en spleten de steenrotsen vaneen, om aan te tonen, dat de stenen harten van de mensen door zijn lijden week zouden worden, en dat de gehele wereld door de kracht van zijn lijden er beter op moest worden.

4. De vermenigvuldiging der brooden is niet door schepping tot stand gekomen, maar door toevoeging van andere stof in brooden omgezet. Vandaar zegt Augustinus (24e Traktaat op het Evangelie van Joannes) : « Waarmee Hij uit weinig zaadkorrels het graan vermenigvuldigde, daarmee vermenigvuldigde Hij in zijn handen vijf brooden ». [De vertaling van «Manifestatum est autem, quod per conversionem grana multiplicantur in segetes» ontbreekt in de uitgave.]4. De vermenigvuldiging van de broden is niet door schepping tot stand gekomen, maar door toevoeging van andere stof in broden omgezet. Vandaar zegt Augustinus (24e Traktaat op het Evangelie van Johannes): “Waarmee Hij uit weinig zaadkorrels het graan vermenigvuldigde, daarmee vermenigvuldigde Hij in zijn handen vijf broden”. [De vertaling van “Manifestatum est autem, quod per conversionem grana multiplicantur in segetes” ontbreekt in de uitgave.]