Leerstelling. — Naar het plan der goddelijke Voorzienigheid wordt dit bij alle dingen gevonden, dat het bewegelijke en veranderlijke door het onbewegelijke en onveranderlijke wordt bewogen en geregeld; zooals alle lichamen door de onveranderlijke geestelijke zelfstandigheden, en de lagere lichamen door de hoogere, die wat hun wezen aangaat onveranderlijk zijn. Maar ook wij zelf worden in onze conclusies, waarin wij van meening kunnen verschillen, geleid door beginselen, waaraan wij onveranderlijk 223vasthouden. — Nu is het klaar, dat de kennis en het affect van den mensch bij de dingen, die hij doen moet, op velerlei wijze kan wisselen, en van het goede afwijken. En daarom was het noodig aan de menschen engelbewaarders toe te wijzen, door wie zij zouden geleid worden, en ten goede beïnvloed.Leerstelling. — Naar het plan van de goddelijke Voorzienigheid wordt dit bij alle dingen gevonden, dat het bewegelijke en veranderlijke door het onbewegelijke en onveranderlijke wordt bewogen en geregeld; zoals alle lichamen door de onveranderlijke geestelijke zelfstandigheden, en de lagere lichamen door de hogere, die wat hun wezen aangaat onveranderlijk zijn. Maar ook wij zelf worden in onze conclusies, waarin wij van mening kunnen verschillen, geleid door beginselen, waaraan wij onveranderlijk 223vasthouden. — Nu is het klaar, dat de kennis en het affect van de mens bij de dingen, die hij doen moet, op velerlei wijze kan wisselen, en van het goede afwijken. En daarom was het nodig aan de mensen engelbewaarders toe te wijzen, door wie zij zouden geleid worden, en ten goede beïnvloed.

Leerstelling. — Voor de afzonderlijke menschen worden afzonderlijke engelen ter bescherming bestemd. De reden hiervan is, dat de bescherming der engelen de uitvoering is der goddelijke Voorzienigheid ten opzichte van de menschen. Maar de voorzienigheid Gods verhoudt zich anders tot de menschen dan tot de andere vergankelijke schepselen. [De vertaling van «quia aliter se habent ad incorruptibilitatem» ontbreekt in de uitgave.] De menschen toch zijn niet alleen onvergankelijk wat hun soort betreft, maar ook wat de eigen vormen der individuën aangaat, die redelijke zielen zijn; iets wat van de overige vergankelijke dingen niet kan gezegd worden. Klaarblijkelijk is Gods Voorzienigheid vooral voor hetgeen altijd blijft: maar voor de dingen die voorbijgaan, is er goddelijke Voorzienigheid, in zoover zij alles richt op de blijvende dingen. De goddelijke Voorzienigheid verhoudt zich dus tot de afzonderlijke menschen, 227zooals zij zich verhoudt tot de afzonderlijke geslachten of soorten der vergankelijke dingen. Maar, naar Gregorius, worden de verschillende koren met de verschillende geslachten der dingen belast, b.v. de Krachten met het bedwingen der duivels, de Machten met het doen van wonderen in de lichamelijke dingen. En het is aan te nemen, dat verschillende engelen van hetzelfde koor over verschillende soorten der dingen zijn aangesteld. Zoo is het dus ook redelijk, dat voor de verschillende menschen verschillende engelen ter bescherming worden aangesteld.Leerstelling. — Voor de afzonderlijke mensen worden afzonderlijke engelen ter bescherming bestemd. De reden hiervan is, dat de bescherming van de engelen de uitvoering is van de goddelijke Voorzienigheid ten opzichte van de mensen. Maar de voorzienigheid Gods verhoudt zich anders tot de mensen dan tot de andere vergankelijke schepselen. [De vertaling van “quia aliter se habent ad incorruptibilitatem” ontbreekt in de uitgave.] De mensen toch zijn niet alleen onvergankelijk wat hun soort betreft, maar ook wat de eigen vormen van de individuën aangaat, die redelijke zielen zijn; iets wat van de overige vergankelijke dingen niet kan gezegd worden. Klaarblijkelijk is Gods Voorzienigheid vooral voor hetgeen altijd blijft: maar voor de dingen die voorbijgaan, is er goddelijke Voorzienigheid, in zover zij alles richt op de blijvende dingen. De goddelijke Voorzienigheid verhoudt zich dus tot de afzonderlijke mensen, 227zoals zij zich verhoudt tot de afzonderlijke geslachten of soorten van de vergankelijke dingen. Maar, naar Gregorius, worden de verschillende koren met de verschillende geslachten van de dingen belast, bv. de Krachten met het bedwingen van de duivels, de Machten met het doen van wonderen in de lichamelijke dingen. En het is aan te nemen, dat verschillende engelen van hetzelfde koor over verschillende soorten van de dingen zijn aangesteld. Zo is het dus ook redelijk, dat voor de verschillende mensen verschillende engelen ter bescherming worden aangesteld.

Leerstelling. — Zooals boven gezegd is (vorig Art. 1e Antw.), wordt den mensch op twee manieren bescherming geschonken. Vooreerst de particuliere bescherming voor zoover aan afzonderlijke menschen afzonderlijke engelen ter bescherming worden aangewezen. En deze bescherming komt toe aan het laagste engelenkoor, welks functie is, naar Gregorius, minder belangrijke dingen boodschappen; dit echter schijnt bij al de functies der engelen het minst belangrijke te zijn: zorgen voor wat het heil van slechts één enkelen mensch aangaat. — Een andere bescherming is de algemeene. En deze wordt naar de verschillende orden verveelvoudigd: want hoe algemeener een werkoorzaak is, des te hooger is zij. Zoo dan gaat de bescherming der 231menschelijke maatschappij het koor der Hoogheden aan: wellicht het koor der Aartsengelen, die Engelenvorsten genoemd worden; vandaar dat Michaël, dien wij een Aartsengel noemen, in het Boek Daniël (10. 13) één der vorsten genoemd wordt. Verder hebben de Machten de bescherming van alle lichamelijke naturen, en voorts hebben de Krachten de bewaking der demonen. En tenslotte hebben, volgens Gregorius, de Hoogheden de bescherming der goede geesten.Leerstelling. — Zoals boven gezegd is (vorig Art. 1e Antw.), wordt de mens op twee manieren bescherming geschonken. Vooreerst de particuliere bescherming voor zover aan afzonderlijke mensen afzonderlijke engelen ter bescherming worden aangewezen. En deze bescherming komt toe aan het laagste engelenkoor, welks functie is, naar Gregorius, minder belangrijke dingen boodschappen; dit echter schijnt bij al de functies van de engelen het minst belangrijke te zijn: zorgen voor wat het heil van slechts één enkelen mens aangaat. — Een andere bescherming is de algemene. En deze wordt naar de verschillende orden verveelvoudigd: want hoe algemener een werkoorzaak is, des te hoger is zij. Zo dan gaat de bescherming van de 231menselijke maatschappij het koor van de Hoogheden aan: wellicht het koor van de Aartsengelen, die Engelenvorsten genoemd worden; vandaar dat Michaël, die wij een Aartsengel noemen, in het Boek Daniël (10, 13) één van de vorsten genoemd wordt. Verder hebben de Machten de bescherming van alle lichamelijke naturen, en voorts hebben de Krachten de bewaking van de demonen. En tenslotte hebben, volgens Gregorius, de Hoogheden de bescherming van de goede geesten.

234Leerstelling. — De mensch, die in den staat van dit leven gesteld is, is als op een weg, waarlangs hij naar het vaderland optrekt. Op dezen weg bedreigen den mensch zoowel van binnen uit, als van buiten af, vele gevaren, naar het psalmvers: « Op dezen weg, waarop ik liep, heeft men mij een strik gespannen » (Ps. 141. 4). Zooals dus aan menschen, die langs een onveiligen weg gaan, bewakers gegeven worden, zoo is ook iederen mensch, zoolang hij pelgrim is, een engelbewaarder gegeven. Als hij echter aan het einde van dien weg zal gekomen zijn, zal hij geen engelbewaarder meer hebben, maar in het Rijk des Hemels zal hij een mederegeerenden engel hebben, in de hel een straffenden duivel.234Leerstelling. — De mens, die in de staat van dit leven gesteld is, is als op een weg, waarlangs hij naar het vaderland optrekt. Op deze weg bedreigen de mens zowel van binnen uit, als van buiten af, vele gevaren, naar het psalmvers: “Op deze weg, waarop ik liep, heeft men mij een strik gespannen” (Ps. 141. 4)^a. Zoals dus aan mensen, die langs een onveiligen weg gaan, bewakers gegeven worden, zo is ook iederen mens, zolang hij pelgrim is, een engelbewaarder gegeven. Als hij echter aan het einde van die weg zal gekomen zijn, zal hij geen engelbewaarder meer hebben, maar in het Rijk van de Hemel zal hij een mederegerenden engel hebben, in de hel een straffenden duivel.

Leerstelling. — Zooals Origenes zegt, is hierover een tweevoudige meening. Sommigen zeiden, dat aan den mensch een engelbewaarder gegeven wordt vanaf den tijd van het doopsel: anderen, vanaf den tijd der geboorte. En deze meening keurt Hieronymus goed, en redelijker wijze. De weldaden immers die van Gods wege aan den mensch gegeven worden als christen, beginnen vanaf het doopsel, zooals het ontvangen der Eucharistie, e. d. Maar wat den mensch door de goddelijke Voorzienigheid wordt toegewezen, in zoover hij een redelijke natuur heeft, wordt hem gegeven vanaf het oogenblik, waarop hij door de geboorte die natuur ontvangt. En een dergelijke weldaad is, zooals uit het voorafgaande blijkt (1e en 2384e Art.), de bescherming der engelen. Vandaar heeft de mensch onmiddellijk na zijn geboorte een engel tot zijn bescherming toegewezen.Leerstelling. — Zoals Origenes zegt, is hierover een tweevoudige mening. Sommigen zeiden, dat aan de mens een engelbewaarder gegeven wordt vanaf de tijd van het doopsel: anderen, vanaf de tijd van de geboorte. En deze mening keurt Hieronymus goed, en redelijker wijze. De weldaden immers die van Gods wege aan de mens gegeven worden als christen, beginnen vanaf het doopsel, zoals het ontvangen van de Eucharistie, e. d. Maar wat de mens door de goddelijke Voorzienigheid wordt toegewezen, in zover hij een redelijke natuur heeft, wordt hem gegeven vanaf het ogenblik, waarop hij door de geboorte die natuur ontvangt. En een dergelijke weldaad is, zoals uit het voorafgaande blijkt (1e en 2384e Art.), de bescherming van de engelen. Vandaar heeft de mens onmiddellijk na zijn geboorte een engel tot zijn bescherming toegewezen.

Leerstelling. — De bescherming der engelen is, zooals uit het boven gezegde duidelijk is (2e Art.), de uitvoering der goddelijke Voorzienigheid met betrekking tot de menschen. Het is echter klaar, dat noch de mensch, noch welk ding ook, geheel aan de goddelijke Voorzienigheid wordt onttrokken: in zoover iets aan het zijn deelachtig is, in zoover is het aan de algemeene Voorzienigheid der dingen onderworpen. Maar in zoover zegt men, dat God volgens de orde van zijn Voorzienigheid den mensch verlaat, voor zoover Hij toestaat, dat de mensch het kwaad van straf of zonde ondergaat. — Zoo moet men dus ook zeggen, dat de 241engelbewaarder den mensch nooit geheel verlaat, maar hem soms in zeker opzicht verlaat, voor zoover hij nl. niet belet, dat de mensch, naar Gods bestel, tegenslag verduurt, of in zonde valt. En zoo wordt gezegd, dat Babylon en het huis Israël door de engelen verlaten werd, omdat hun bewaarengelen niet voorkwamen, dat ze tegenslagen ondervonden.Leerstelling. — De bescherming van de engelen is, zoals uit het boven gezegde duidelijk is (2e Art.), de uitvoering van de goddelijke Voorzienigheid met betrekking tot de mensen. Het is echter klaar, dat noch de mens, noch welk ding ook, geheel aan de goddelijke Voorzienigheid wordt onttrokken: in zover iets aan het zijn deelachtig is, in zover is het aan de algemene Voorzienigheid van de dingen onderworpen. Maar in zover zegt men, dat God volgens de orde van zijn Voorzienigheid de mens verlaat, voor zover Hij toestaat, dat de mens het kwaad van straf of zonde ondergaat. — Zo moet men dus ook zeggen, dat de 241engelbewaarder de mens nooit geheel verlaat, maar hem soms in zeker opzicht verlaat, voor zover hij nl. niet belet, dat de mens, naar Gods bestel, tegenslag verduurt, of in zonde valt. En zo wordt gezegd, dat Babylon en het huis Israël door de engelen verlaten werd, omdat hun bewaarengelen niet voorkwamen, dat ze tegenslagen ondervonden.

Leerstelling. — De engelen hebben noch over de zonden noch over de straffen der menschen leed. Droefheid en smart is, volgens Augustinus, niet dan over de dingen, die tegen onzen wil gebeuren. Er gebeurt echter in de wereld niets tegen den wil van de engelen en der andere heiligen, want hun wil hangt geheel de orde der goddelijke Gerechtigheid aan; er geschiedt echter niets in de wereld, dan wat door de goddelijke Gerechtigheid gebeurt of toegelaten wordt. En daarom moet men zonder meer zeggen, dat er niets in de wereld tegen den wil der zaligen gebeurt. Zooals immers de Wijsgeer zegt, wordt datgene zonder meer gewild, wat iemand in de praktijk zooals het gebeurt, dus gezien alle omstandigheden, wil, ofschoon het in het algemeen beschouwd, niet gewild is. Zoo wil de schipper, absoluut en in het algemeen beschouwd, niet de overboordzetting der koopwaar, maar bij dreiging van 244gevaar voor het behoud, wil hij het wel, zoodat het meer gewild, dan ongewild is. Zoo dus willen de engelen, in het algemeen en absoluut gesproken, niet de zonden en straffen der menschen; maar zij willen wel, dat hieromtrent de orde der goddelijke Gerechtigheid wordt bewaard, waarnaar sommigen straf ondergaan, en niet belet worden om te zondigen.Leerstelling. — De engelen hebben noch over de zonden noch over de straffen van de mensen leed. Droefheid en smart is, volgens Augustinus, niet dan over de dingen, die tegen onze wil gebeuren. Er gebeurt echter in de wereld niets tegen de wil van de engelen en van de andere heiligen, want hun wil hangt geheel de orde van de goddelijke Gerechtigheid aan; er geschiedt echter niets in de wereld, dan wat door de goddelijke Gerechtigheid gebeurt of toegelaten wordt. En daarom moet men zonder meer zeggen, dat er niets in de wereld tegen de wil van de zaligen gebeurt. Zoals immers de Wijsgeer zegt, wordt datgene zonder meer gewild, wat iemand in de praktijk zoals het gebeurt, dus gezien alle omstandigheden, wil, ofschoon het in het algemeen beschouwd, niet gewild is. Zo wil de schipper, absoluut en in het algemeen beschouwd, niet de overboordzetting van de koopwaar, maar bij dreiging van 244gevaar voor het behoud, wil hij het wel, zodat het meer gewild, dan ongewild is. Zo dus willen de engelen, in het algemeen en absoluut gesproken, niet de zonden en straffen van de mensen; maar zij willen wel, dat hieromtrent de orde van de goddelijke Gerechtigheid wordt bewaard, waarnaar sommigen straf ondergaan, en niet belet worden om te zondigen.

Leerstelling. — Men stelt deze kwestie naar aanleiding van deze woorden van Daniël, die Hieronymus uitlegt met te zeggen, dat de vorst van het rijk der Perzen een engel is, die zich verzette tegen de bevrijding van het Israëlitische volk, waarvoor Daniël bad, wiens gebeden Gabriël aan God aanbood. Deze tegenstand kon plaats hebben, omdat een vorst der duivelen, de Joden, die naar 247Perzië gevoerd waren, tot zonde gebracht had, waardoor dus een beletsel gesteld werd aan het gebed van Daniël, die voor dit volk bad. Maar volgens Gregorius, is de vorst van het rijk der Perzen een goede engel, voor de bescherming van dit rijk aangewezen. Om dus te zien, hoe men van den eene engel zegt, dat hij den ander weerstaat, bedenke men, dat de Godsoordeelen omtrent de verschillende rijken en menschen door de engelen worden uitgevoerd. Maar de engelen worden in hun handelingen door de goddelijke oordeelen beheerscht. Nu gebeurt het soms, dat bij verschillende rijken, of verschillende personen, elkaar tegenstrijdige verdiensten of wanverdiensten gevonden worden, zoodat de een den ander wordt onderworpen of over hem heerscht. Wat hieromtrent echter volgens de plannen der goddelijke Wijsheid is, kunnen de engelen niet kennen, tenzij God dit openbaart: zoodat zij hierover de goddelijke Wijsheid moeten ondervragen. Zoo dus, in zoover zij over tegengestelde en elkander tegenstrijdige verdiensten den goddelijken Wil ondervragen, zegt men dat zij elkander weerstaan: niet alsof er tegenstrijdigheid van wil bij hen was, want hierin zijn zij volkomen eendrachtig: dat Gods uitspraak volvoerd worde, maar de dingen, waarover zij vragen zijn tegenstrijdig.Leerstelling. — Men stelt deze kwestie naar aanleiding van deze woorden van Daniël, die Hieronymus uitlegt met te zeggen, dat de vorst van het rijk van de Perzen een engel is, die zich verzette tegen de bevrijding van het Israëlitische volk, waarvoor Daniël bad, wiens gebeden Gabriël aan God aanbood. Deze tegenstand kon plaats hebben, omdat een vorst van de duivelen, de Joden, die naar 247Perzië gevoerd waren, tot zonde gebracht had, waardoor dus een beletsel gesteld werd aan het gebed van Daniël, die voor dit volk bad. Maar volgens Gregorius, is de vorst van het rijk van de Perzen een goede engel, voor de bescherming van dit rijk aangewezen. Om dus te zien, hoe men van de ene engel zegt, dat hij de ander weerstaat, bedenke men, dat de Godsoordelen omtrent de verschillende rijken en mensen door de engelen worden uitgevoerd. Maar de engelen worden in hun handelingen door de goddelijke oordelen beheerst. Nu gebeurt het soms, dat bij verschillende rijken, of verschillende personen, elkaar tegenstrijdige verdiensten of wanverdiensten gevonden worden, zodat de een de ander wordt onderworpen of over hem heerst. Wat hieromtrent echter volgens de plannen van de goddelijke Wijsheid is, kunnen de engelen niet kennen, tenzij God dit openbaart: zodat zij hierover de goddelijke Wijsheid moeten ondervragen. Zo dus, in zover zij over tegengestelde en elkander tegenstrijdige verdiensten de goddelijke Wil ondervragen, zegt men dat zij elkander weerstaan: niet alsof er tegenstrijdigheid van wil bij hen was, want hierin zijn zij volkomen eendrachtig: dat Gods uitspraak volvoerd worde, maar de dingen, waarover zij vragen zijn tegenstrijdig.