Antwoord op de Bedenkingen. — 1. Het zuiveringswerk dat den bedienaar der heilige Kerk wordt toegeschreven reinigt niet van zonden. Zegt men nu dat de diakens reinigen, dan is het alleen inzoover ze de onzuiveren ofwel uit de vergadering verdrijven ofwel door vroome vermaningen tot het ontvangen der sacramenten voorbereiden. Zoo ook wordt van de priesters gezegd dat 116zij het heilige volk verlichten niet door het genade in te storten, maar zooals blijkt uit hetgeen Dionysius op dezelfde plaats schrijft : « door sacramenten uit te reiken ».Antwoord op de Bedenkingen. — 1. Het zuiveringswerk dat de bedienaar van de heilige Kerk wordt toegeschreven reinigt niet van zonden. Zegt men nu dat de diakens reinigen, dan is het alleen inzover ze de onzuiveren ofwel uit de vergadering verdrijven ofwel door vrome vermaningen tot het ontvangen van de sacramenten voorbereiden. Zo ook wordt van de priesters gezegd dat 116zij het heilige volk verlichten niet door het genade in te storten, maar zoals blijkt uit hetgeen Dionysius op dezelfde plaats schrijft: “door sacramenten uit te reiken”.

2. De smeekgebeden die bij de uitreiking van de sacramenten gedaan worden, worden God niet in naam van een afzonderlijk mensch doch in naam van heel de heilige Kerk, wier gebeden God welgevallig zijn opgedragen. Het Evangelie van Mattheus (18/19) zegt immers : « Indien twee van u op de aarde overeenstemmen, om wat ook te vragen, zullen zij het van mijn Vader bekomen. » Niets belet echter dat de godsvrucht van een rechtvaardige iets daartoe zou bijdragen. Maar het eigenlijke uitwerksel van het sacrament wordt niet dank zij het gebed van de heilige kerk, of van een bedienaar, maar wel dank zij de verdiensten van het lijden van Christus, waarvan de kracht zooals het bewezen werd (Kw. 61, A. 5) in de sacramenten werkzaam is verkregen. Zoo is het uitwerksel van een sacrament dus niet beter alleen omdat de bedienaar beter gesteld is, maar dank zij de godsvrucht van den bedienaar kan wel voor dengene die het sacrament ontvangt iets meer verkregen worden; dit echter bewerkt niet de bedienaar maar hij verkrijgt dat God het bewerke.2. De smeekgebeden die bij de uitreiking van de sacramenten gedaan worden, worden God niet in naam van een afzonderlijk mens doch in naam van heel de heilige Kerk, wier gebeden God welgevallig zijn opgedragen. Het Evangelie van Matteüs (18/19) zegt immers: “Indien twee van u op de aarde overeenstemmen, om wat ook te vragen, zullen zij het van mijn Vader bekomen.” Niets belet echter dat de godsvrucht van een rechtvaardige iets daartoe zou bijdragen. Maar het eigenlijke uitwerksel van het sacrament wordt niet dank zij het gebed van de heilige kerk, of van een bedienaar, maar wel dank zij de verdiensten van het lijden van Christus, waarvan de kracht zoals het bewezen werd (Kw. 61, A. 5) in de sacramenten werkzaam is verkregen. Zo is het uitwerksel van een sacrament dus niet beter alleen omdat de bedienaar beter gesteld is, maar dank zij de godsvrucht van de bedienaar kan wel voor dengene die het sacrament ontvangt iets meer verkregen worden; dit echter bewerkt niet de bedienaar maar hij verkrijgt dat God het bewerke.

3. Behalve op werktuigelijke wijze dragen levenlooze dingen 117zooals in de Leerstelling gezegd werd, tot het innerlijke uitwerksel niet bij; wat verder de menschen betreft, ook deze dragen zooals ook in de Leerstelling werd aangetoond, behalve door hun bediening tot het innerlijke uitwerksel der sacramenten niet bij.3. Behalve op werktuigelijke wijze dragen levenloze dingen 117zoals in de Leerstelling gezegd werd, tot het innerlijke uitwerksel niet bij; wat verder de mensen betreft, ook deze dragen zoals ook in de Leerstelling werd aangetoond, behalve door hun bediening tot het innerlijke uitwerksel van de sacramenten niet bij.

Antwoord op de Bedenkingen. — 1. Wat in den ritus der sacramenten door menschen werd ingesteld is voor het wezen 120van een sacrament niet onontbeerlijk, maar wordt aangewend om de sacramenten meer plecht bij te zetten, de godsvrucht te bevorderen en ook bij degenen die het sacrament ontvangen den eerbied in de hand te werken. Wat integendeel voor het wezen der sacramenten noodzakelijk is, werd door Christus, die tevens God en mensch is, ingesteld. Hoewel nu dit alles niet door de Heilige Schrift werd overgeleverd, toch is het dank zij de overlevering der Apostelen met wie ze in betrekking stond, aan de kerk bekend. Zoo spreekt overigens ook de apostel in zijn Eersten Brief aan de Korinthiërs (11/34) : « De overige aangelegenheden zal ik regelen als ik kom. »Antwoord op de Bedenkingen. — 1. Wat in de ritus van de sacramenten door mensen werd ingesteld is voor het wezen 120van een sacrament niet onontbeerlijk, maar wordt aangewend om de sacramenten meer plecht bij te zetten, de godsvrucht te bevorderen en ook bij degenen die het sacrament ontvangen de eerbied in de hand te werken. Wat integendeel voor het wezen van de sacramenten noodzakelijk is, werd door Christus, die tevens God en mens is, ingesteld. Hoewel nu dit alles niet door de Heilige Schrift werd overgeleverd, toch is het dank zij de overlevering van de Apostelen met wie ze in betrekking stond, aan de kerk bekend. Zo spreekt overigens ook de apostel in zijn Eersten Brief aan de Korintiërs (11/34): “De overige aangelegenheden zal ik regelen als ik kom.”

2. De stoffelijke dingen hebben van natuur uit een zekere vaardigheid om geestelijke uitwerkselen te beteekenen, doch die vaardigheid wordt door de goddelijke instelling voor een bijzondere beteekenis aangewend. Dit is het overigens wat Hugo van S. Victor in zijn Boek : « De Sacramenten » zegt (1/9/1) : « Het sacrament krijgt zijn beteekenis door zijn instelling. » Alleen heeft God voor wat in de sacramenten moest beteekend worden sommige dingen boven andere uitverkoren, niet omdat de liefde alleen daarop zou gericht blijven, maar opdat de beteekenis der sacramenten beter zou worden te kennen gegeven.2. De stoffelijke dingen hebben van natuur uit een zekere vaardigheid om geestelijke uitwerkselen te betekenen, doch die vaardigheid wordt door de goddelijke instelling voor een bijzondere betekenis aangewend. Dit is het overigens wat Hugo van S. Victor in zijn Boek: “De Sacramenten” zegt (1/9/1): “Het sacrament krijgt zijn betekenis door zijn instelling.” Alleen heeft God voor wat in de sacramenten moest betekend worden sommige dingen boven andere uitverkoren, niet omdat de liefde alleen daarop zou gericht blijven, maar opdat de betekenis van de sacramenten beter zou worden te kennen gegeven.

3. De Apostelen en hun opvolgers zijn de plaatsvervangers van 121God in het bestuur van de heilige kerk die op het geloof en de sacramenten welke het belijdt werd gegrondvest. Zooals het hun dus niet geoorloofd is een andere kerk te stichten, zoo mogen ze geen ander geloof overleveren en andere sacramenten instellen; er wordt immers gezegd dat de kerk van Christus uit de sacramenten, die, wanneer hij aan het kruis hing, uit de zijde van Christus vloeiden, gevormd werd.3. De Apostelen en hun opvolgers zijn de plaatsvervangers van 121God in het bestuur van de heilige kerk die op het geloof en de sacramenten welke het belijdt werd gegrondvest. Zoals het hun dus niet geoorloofd is een andere kerk te stichten, zo mogen ze geen ander geloof overleveren en andere sacramenten instellen; er wordt immers gezegd dat de kerk van Christus uit de sacramenten, die, wanneer hij aan het kruis hing, uit de zijde van Christus vloeiden, gevormd werd.

Daarmee hebben we ook het antwoord op de bedenkingen gegeven, er ligt immers in hetgeen werd tegengeworpen zooals gezegd werd eenige waarheid.Daarmee hebben we ook het antwoord op de bedenkingen gegeven, er ligt immers in hetgeen werd tegengeworpen zoals gezegd werd enige waarheid.

Antwoord op de Bedenkingen. — 1. Uit nijd is het niet dat Christus zijn waardigheidsmacht aan de bedienaars der heilige kerk niet mededeelde. Integendeel deed hij zulks tot meerdere eerbaarheid der geloovigen, opdat ze nl. niet zouden hun hoop op de menschen stellen en opdat er niet op gevaar af verdeeldheid 129in de kerk te brengen, allerlei sacramenten zouden ontstaan. Zoo ging het er toch toe bij hen die zooals in den Eersten Brief aan de Korinthiërs (1/12) te lezen staat, zeiden : « Ik ben van Paulus » « Ik ben van Apollo » « Ik van Cephas ».Antwoord op de Bedenkingen. — 1. Uit nijd is het niet dat Christus zijn waardigheidsmacht aan de bedienaars van de heilige kerk niet mededeelde. Integendeel deed hij zulks tot meerdere eerbaarheid van de gelovigen, opdat ze nl. niet zouden hun hoop op de mensen stellen en opdat er niet op gevaar af verdeeldheid 129in de kerk te brengen, allerlei sacramenten zouden ontstaan. Zo ging het er toch toe bij hen die zoals in de Eerste Brief aan de Korintiërs (1/12) te lezen staat, zeiden: “Ik ben van Paulus” “Ik ben van Apollo” “Ik van Kefas”.

2. Die bedenking geldt maar voor de gezagsmacht die Christus naar zijn Godheid toekomt, niettemin kan zijn waardigheidsmacht, wanneer zij met de macht van andere bedienaars vergeleken wordt, ook een gezagsmacht genoemd worden. Daarom zegt de Glossa op de woorden uit den Eersten Brief aan de Korinthiërs (1/13) : « Is Christus in stukken gedeeld? » — : « Hij kon ook de macht over het doopsel aan diegenen geven, aan wie hij er de bediening van had toevertrouwd ».2. Die bedenking geldt maar voor de gezagsmacht die Christus naar zijn Godheid toekomt, niettemin kan zijn waardigheidsmacht, wanneer zij met de macht van andere bedienaars vergeleken wordt, ook een gezagsmacht genoemd worden. Daarom zegt de Glossa op de woorden uit de Eerste Brief aan de Korintiërs (1/13): “Is Christus in stukken gedeeld?” —: ‘Hij kon ook de macht over het doopsel aan diegenen geven, aan wie hij er de bediening van had toevertrouwd’.

3. Om dit bezwaar, dat er nl. in de kerk allerlei hoofden zouden zijn te voorkomen, heeft Christus zijn waardigheidsmacht niet aan bedienaars willen meedeelen. Als hij het echter wel gedaan had, dan zou Hij op de eerste plaats, de anderen alleen op de tweede plaats het hoofd geweest zijn.3. Om dit bezwaar, dat er nl. in de kerk allerlei hoofden zouden zijn te voorkomen, heeft Christus zijn waardigheidsmacht niet aan bedienaars willen meedelen. Als hij het echter wel gedaan had, dan zou Hij op de eerste plaats, de anderen alleen op de tweede plaats het hoofd geweest zijn.

Antwoord op de Bedenkingen. — 1. Niet uit eigen kracht reinigen de bedienaars de menschen die tot de sacramenten naderen, en geven ze hun genade; uit eigen kracht doet zulks Christus hoewel met behulp van hen als van werktuigen. Zoo wordt dan in degenen die de sacramenten ontvangen het 133uitwerksel niet door gelijkenis met de bedienaars, maar door gelijkmaking met Christus teweeggebracht.Antwoord op de Bedenkingen. — 1. Niet uit eigen kracht reinigen de bedienaars de mensen die tot de sacramenten naderen, en geven ze hun genade; uit eigen kracht doet zulks Christus hoewel met behulp van hen als van werktuigen. Zo wordt dan in degenen die de sacramenten ontvangen het 133uitwerksel niet door gelijkenis met de bedienaars, maar door gelijkmaking met Christus teweeggebracht.

2. Door de liefde worden de ledematen van Christus, om het laatste leven te erlangen met het hoofd verbonden, zooals immers Joan. in zijn Eersten Brief (3/14) zegt : « Blijft, wie niet bemint in de dood. » Iemand kan nu, zoolang het maar op een of andere wijze met door hem bewogen te worden bij hem aansluit, met behulp van een levenloos werktuig dat van hem is afgescheiden, en geen deel uitmaakt van zijn lichaam, een of ander bewerken; zoo arbeidt een werkman niet op dezelfde wijze met zijn handen als met een zaag. Welnu zoo ook werkt Christus in de sacramenten met behulp van de goeden als van de levende leden, met behulp van de kwaden als van werktuigen die van het leven verstoken zijn.2. Door de liefde worden de ledematen van Christus, om het laatste leven te erlangen met het hoofd verbonden, zoals immers Joh. in zijn Eersten Brief (3/14) zegt: “Blijft, wie niet bemint in de dood.” Iemand kan nu, zolang het maar op een of andere wijze met door hem bewogen te worden bij hem aansluit, met behulp van een levenloos werktuig dat van hem is afgescheiden, en geen deel uitmaakt van zijn lichaam, een of ander bewerken; zo arbeidt een werkman niet op dezelfde wijze met zijn handen als met een zaag. Welnu zo ook werkt Christus in de sacramenten met behulp van de goeden als van de levende leden, met behulp van de kwaden als van werktuigen die van het leven verstoken zijn.

3. Iets kan op een dubbele wijze voor de sacramenten noodzakelijk zijn; het kan namelijk tot het bestaan zelf der sacramenten vandoen zijn, zoodat wanneer het in gebreke blijft het sacrament niet bestaat, zoo bv. wanneer de vereischte vorm of stof ontbreekt; het kan ook om een zekere welvoegelijkheid in de sacramenten vereischt worden en op die wijze wordt gevergd dat de bedienaars der sacramenten zouden goed gesteld zijn.3. Iets kan op een dubbele wijze voor de sacramenten noodzakelijk zijn; het kan namelijk tot het bestaan zelf van de sacramenten vandoen zijn, zodat wanneer het in gebreke blijft het sacrament niet bestaat, zo bv. wanneer de vereiste vorm of stof ontbreekt; het kan ook om een zekere welvoegelijkheid in de sacramenten vereist worden en op die wijze wordt gevergd dat de bedienaars van de sacramenten zouden goed gesteld zijn.

Antwoord op de Bedenkingen. — 1. Werken van liefde worden niet door een wijding geheiligd, maar behooren als deelen van bewuste rechtvaardigheid tot de heiligheid der rechtvaardigheid. Daarom wordt een mensch die God met de werken van liefde dient, als hij reeds rechtvaardig is, nog heiliger; is hij integendeel een zondaar, dan wordt hij erdoor tot de rechtvaardigheid voorbereid. De sacramenten echter hebben dank zij hun mystische wijding aan zich zelf iets heiligs, en daarom wordt er vooraf, zooals bij zijn bediening past, in den bedienaar de heiligheid der rechtvaardigheid vereischt. Zoo handelt hij dus verkeerd en zondigt wanneer hij in zonden zijn ambt waarneemt.Antwoord op de Bedenkingen. — 1. Werken van liefde worden niet door een wijding geheiligd, maar behoren als delen van bewuste rechtvaardigheid tot de heiligheid van de rechtvaardigheid. Daarom wordt een mens die God met de werken van liefde dient, als hij reeds rechtvaardig is, nog heiliger; is hij integendeel een zondaar, dan wordt hij erdoor tot de rechtvaardigheid voorbereid. De sacramenten echter hebben dank zij hun mystieke wijding aan zichzelf iets heiligs, en daarom wordt er vooraf, zoals bij zijn bediening past, in de bedienaar de heiligheid van de rechtvaardigheid vereist. Zo handelt hij dus verkeerd en zondigt wanneer hij in zonden zijn ambt waarneemt.

2. Hij die tot de sacramenten nadert ontvangt de sacramenten van den bedienaar der heilige Kerk, niet in zoover deze een bepaald persoon is, maar wel inzoover hij een bedienaar is der heilige Kerk. Daarom ook draagt hij zoolang de heilige Kerk het toelaat, tot de zonden van dengenen van wien hij een sacrament 138ontvangt niet bij. Wanneer de heilige Kerk het echter niet meer toelaat, wanneer zij bv. iemand ontzet of in den ban slaat of suspendeert dan zondigt, daar hij tot diens zonden bijdraagt, hij die van een dergelijken bedienaar een sacrament ontvangt.2. Hij die tot de sacramenten nadert ontvangt de sacramenten van de bedienaar van de heilige Kerk, niet in zover deze een bepaald persoon is, maar wel inzover hij een bedienaar is van de heilige Kerk. Daarom ook draagt hij zolang de heilige Kerk het toelaat, tot de zonden van dengenen van wie hij een sacrament 138ontvangt niet bij. Wanneer de heilige Kerk het echter niet meer toelaat, wanneer zij bv. iemand ontzet of in de ban slaat of suspendeert dan zondigt, daar hij tot diens zonden bijdraagt, hij die van een dergelijken bedienaar een sacrament ontvangt.

3. Degene die in staat van doodzonde verkeert is strikt gesproken wanneer zijn ambt hem verplicht sacramenten uit te reiken, niet radeloos. Hij kan immers over zijn zonden berouw hebben en op geoorloofde wijze het sacrament toedienen. Onderstelt men echter dat hij wil in zonde blijven dan is het best mogelijk dat hij radeloos wordt. Nochtans zal hij wanneer er stervensgevaar dreigt niet zondigen met in de gevallen waar ook een leek mag doopen, het doopsel toe te dienen; zoo blijkt toch dat hij zich niet als bedienaar der heilige kerk aanstelt, maar alleen een mensch die in gevaar verkeert ter hulp snelt. Voor de andere sacramenten, die niet zoo onontbeerlijk zijn als het doopsel gaat zulks echter, zooals verder zal blijken (67e Kw., A. 3-4) niet op.3. Degene die in staat van doodzonde verkeert is strikt gesproken wanneer zijn ambt hem verplicht sacramenten uit te reiken, niet radeloos. Hij kan immers over zijn zonden berouw hebben en op geoorloofde wijze het sacrament toedienen. Onderstelt men echter dat hij wil in zonde blijven dan is het best mogelijk dat hij radeloos wordt. Nochtans zal hij wanneer er stervensgevaar dreigt niet zondigen met in de gevallen waar ook een leek mag dopen, het doopsel toe te dienen; zo blijkt toch dat hij zich niet als bedienaar van de heilige kerk aanstelt, maar alleen een mens die in gevaar verkeert ter hulp snelt. Voor de andere sacramenten, die niet zo onontbeerlijk zijn als het doopsel gaat zulks echter, zoals verder zal blijken (67e Kw., A. 3-4) niet op.

Antwoord op de Bedenkingen. — 1. Wat de menschen op minder volmaakte wijze, d. i. met zintuigelijk waarneembare sacramenten, die aan hun natuur aangepast zijn voltrekken, dat doen de engelen als hoogere bedienaars op volmaakter manier, d. i. met te reinigen, te verlichten en te vervolmaken.Antwoord op de Bedenkingen. — 1. Wat de mensen op minder volmaakte wijze, d.i. met zintuigelijk waarneembare sacramenten, die aan hun natuur aangepast zijn voltrekken, dat doen de engelen als hogere bedienaars op volmaakter manier, d.i. met te reinigen, te verlichten en te vervolmaken.

2. De heiligen die in den hemel zijn, zijn de engelen wat hun deelachtigheid aan de hemelsche glorie betreft gelijk; naar den aard van hun natuur beschouwd, hebben ze echter geen gelijkenis met mekaar, en dientengevolge wat de sacramenteele bediening betreft evenmin.2. De heiligen die in de hemel zijn, zijn de engelen wat hun deelachtigheid aan de hemelse glorie betreft gelijk; naar de aard van hun natuur beschouwd, hebben ze echter geen gelijkenis met mekaar, en dientengevolge wat de sacramentele bediening betreft evenmin.

3. Booze menschen hebben doordien ze om hun 142kwaadwilligheid ledematen van den duivel zijn de macht niet om sacramenten toe te dienen. Onnoodig dus te besluiten dat de duivel daar hij hun hoofd is, nog veeleer macht daartoe heeft.3. Boze mensen hebben doordien ze om hun 142kwaadwilligheid ledematen van de duivel zijn de macht niet om sacramenten toe te dienen. Onnodig dus te besluiten dat de duivel daar hij hun hoofd is, nog veeleer macht daartoe heeft.

Antwoord op de Bedenkingen. — 1. Een levenloos werktuig kan in verhouding tot zijn uitwerksel op geen opzet wijzen, maar dit opzet wordt door de beweging van den hoofdbeweger vervangen. Een levend werktuig daarentegen zoo bv. een bedienaar wordt niet alleen bewogen maar beweegt ook inzoover hij door zijn wil zijn ledematen tot handelen aanzet, eenigermate zich zelf. Daarom wordt dan ook bij dit laatste werktuig een opzet vereischt waardoor het zich, om te doen wat Christus en zijn Kerk doen, aan den hoofdbeweger onderwerpt.Antwoord op de Bedenkingen. — 1. Een levenloos werktuig kan in verhouding tot zijn uitwerksel op geen opzet wijzen, maar dit opzet wordt door de beweging van de hoofdbeweger vervangen. Een levend werktuig daarentegen zo bv. een bedienaar wordt niet alleen bewogen maar beweegt ook inzover hij door zijn wil zijn ledematen tot handelen aanzet, enigermate zichzelf. Daarom wordt dan ook bij dit laatste werktuig een opzet vereist waardoor het zich, om te doen wat Christus en zijn Kerk doen, aan de hoofdbeweger onderwerpt.

2. Hier worden twee meeningen verdedigd. Sommigen nl. zeggen dat er in den bedienaar een innerlijk opzet vereischt wordt, en indien het ontbreekt dan zal het sacrament niet tot stand komen; bij kinderen echter die het opzet niet hebben het sacrament te ontvangen zou dit euvel door Christus, die innerlijk doopt worden 145goed gemaakt; bij volwassenen daarentegen die het opzet hebben het sacrament te ontvangen zou door het geloof en door de godsvrucht aan dit euvel verholpen worden. Zoolang het gaat om het laatste uitwerksel, om de rechtvaardigmaking en bevrijding van de zonden nl. kan een dergelijke meening verdedigd worden; gaat het evenwel om een uitwerksel dat én ding is én sacrament, om het merkteeken nl. dan kan, daar toch het merkteeken enkel door het sacrament wordt ingeprent, bewust tekort niet door de godsvrucht van dengene die tot het sacrament nadert worden aangevuld. Daarom nu staan anderen een betere meening voor en zeggen, dat de bedienaar der sacramenten handelt als vertegenwoordiger der heele Kerk, van wie hij bedienaar is. In de woorden die hij uitspreekt wordt dan het opzet van de Kerk uitgesproken, en zoolang door den bedienaar of door dengene die het sacrament ontvangt niet het tegenovergestelde wordt uitgesproken, volstaat zulks voor de geldigheid van het sacrament.2. Hier worden twee meningen verdedigd. Sommigen nl. zeggen dat er in de bedienaar een innerlijk opzet vereist wordt, en indien het ontbreekt dan zal het sacrament niet tot stand komen; bij kinderen echter die het opzet niet hebben het sacrament te ontvangen zou dit euvel door Christus, die innerlijk doopt worden 145goed gemaakt; bij volwassenen daarentegen die het opzet hebben het sacrament te ontvangen zou door het geloof en door de godsvrucht aan dit euvel verholpen worden. Zolang het gaat om het laatste uitwerksel, om de rechtvaardigmaking en bevrijding van de zonden nl. kan een dergelijke mening verdedigd worden; gaat het evenwel om een uitwerksel dat én ding is én sacrament, om het merkteken nl. dan kan, daar toch het merkteken enkel door het sacrament wordt ingeprent, bewust tekort niet door de godsvrucht van dengene die tot het sacrament nadert worden aangevuld. Daarom nu staan anderen een betere mening voor en zeggen, dat de bedienaar van de sacramenten handelt als vertegenwoordiger van de hele Kerk, van wie hij bedienaar is. In de woorden die hij uitspreekt wordt dan het opzet van de Kerk uitgesproken, en zolang door de bedienaar of door dengene die het sacrament ontvangt niet het tegenovergestelde wordt uitgesproken, volstaat zulks voor de geldigheid van het sacrament.

3. Alhoewel degene die over iets anders nadenkt geen daadwerkelijk opzet heeft toch heeft hij een sluimerend opzet, en dit is voor de geldigheid van het sacrament voldoende, zoo bv. wanneer een priester die zich voorbereidt om te doopen het opzet heeft te doen wat de heilige Kerk doet, wordt hij daarna bij de uitoefening van die daad met andere gedachten bezig gehouden, dan 146wordt toch uit kracht van het opzet, dat hij zich eerst voorgenomen had het sacrament voltrokken. Niettemin moet de bedienaar zich beijveren om ook het daadwerkelijk opzet te hebben. Alleen ligt dit niet volkomen in de macht van den mensch, wanneer immers een mensch zijn aandacht wil grondig op iets vestigen wordt deze zonder dat hij het wil, naar hetgeen de Psalm 39, 13 zegt : « mijn eigen hart heeft mij verlaten », makkelijk door iets anders aangetrokken.3. Alhoewel degene die over iets anders nadenkt geen daadwerkelijk opzet heeft toch heeft hij een sluimerend opzet, en dit is voor de geldigheid van het sacrament voldoende, zo bv. wanneer een priester die zich voorbereidt om te dopen het opzet heeft te doen wat de heilige Kerk doet, wordt hij daarna bij de uitoefening van die daad met andere gedachten bezig gehouden, dan 146wordt toch uit kracht van het opzet, dat hij zich eerst voorgenomen had het sacrament voltrokken. Niettemin moet de bedienaar zich beijveren om ook het daadwerkelijk opzet te hebben. Alleen ligt dit niet volkomen in de macht van de mens, wanneer immers een mens zijn aandacht wil grondig op iets vestigen wordt deze zonder dat hij het wil, naar hetgeen de Psalm 39, 13^a zegt: “mijn eigen hart heeft mij verlaten”, makkelijk door iets anders aangetrokken.

149Antwoord op de Bedenkingen. — 1. Het kan voorvallen dat iemand het voor zekere punten van het geloof verkeerd voor heeft; maar daarom nog niet voor het sacrament dat hij toedient verkeerd denkt, bv. wanneer iemand denkt dat de eed altijd en overal verboden is, en niettemin aan de kracht van het doopsel met het oog op de zaligheid geloof hecht. Dergelijk ongeloof nu staat het opzet om een sacrament toe te dienen niet in den weg. Dwaalt iemand verder op geloofsgebied juist omtrent het sacrament zelf dat hij toedient, denkt hij bv. dat wat hij uiterlijk doet geen innerlijk uitwerksel heeft en weet hij daarbij dat de katholieke Kerk met wat uiterlijk gedaan wordt de bedoeling heeft werkelijk een sacrament toe te dienen dan kan hij in weerwil van zijn ongeloof toch het opzet hebben te doen wat de Kerk doet, en er zelf niet de minste waarde aan hechten. Een dergelijk opzet volstaat voor de geldigheid; zooals hierboven werd aangetoond, (8e art. dezer kwestie) handelt immers de bedienaar van het sacrament in naam van de heele Kerk door wier geloof aangevuld wordt wat aan het geloof van den bedienaar ontbreekt.149Antwoord op de Bedenkingen. — 1. Het kan voorvallen dat iemand het voor zekere punten van het geloof verkeerd voor heeft; maar daarom nog niet voor het sacrament dat hij toedient verkeerd denkt, bv. wanneer iemand denkt dat de eed altijd en overal verboden is, en niettemin aan de kracht van het doopsel met het oog op de zaligheid geloof hecht. Dergelijk ongeloof nu staat het opzet om een sacrament toe te dienen niet in de weg. Dwaalt iemand verder op geloofsgebied juist omtrent het sacrament zelf dat hij toedient, denkt hij bv. dat wat hij uiterlijk doet geen innerlijk uitwerksel heeft en weet hij daarbij dat de katholieke Kerk met wat uiterlijk gedaan wordt de bedoeling heeft werkelijk een sacrament toe te dienen dan kan hij in weerwil van zijn ongeloof toch het opzet hebben te doen wat de Kerk doet, en er zelf niet de minste waarde aan hechten. Een dergelijk opzet volstaat voor de geldigheid; zoals hierboven werd aangetoond, (8e art. van deze kwestie) handelt immers de bedienaar van het sacrament in naam van de hele Kerk door wier geloof aangevuld wordt wat aan het geloof van de bedienaar ontbreekt.

2. Sommige ketters bewaren bij het uitreiken van de sacramenten niet den vorm van de heilige Kerk en dienen dan ook noch het sacrament noch het ding van het sacrament toe. Andere 150daarentegen bewaren den vorm van de heilige Kerk en dienen bijgevolg waarlijk het sacrament toe, het ding van het sacrament echter niet. Dit nu gebeurt wanneer ze waarlijk openbaar van de heilige Kerk afgescheiden zijn, zoodat iemand door het feit dat hij van hen de sacramenten ontvangt zondigt; daardoor wordt dan verhinderd dat het sacrament zijn uitwerksel zou bereiken. Daarom is het dat St. Augustinus zegt in zijn Boek over het Geloof (Aan Petrus, 36e Hoofdstuk) : « Ge moogt vast gelooven zonder er eenigszins aan te twijfelen dat degenen die buiten de Kerk gedoopt zijn, als ze niet naar de heilige Kerk terugkeeren samen met hun doopsel ten onder gaan. » In denzelfden zin zegt verder Paus Leo « in Alexandrië is alle licht omtrent de sacramenten uitgedoofd » d. i. wat het ding van het sacrament betreft, niet wat het sacrament zelf aangaat. Cyprianus integendeel dacht dat ketters in geen geval de sacramenten kunnen toedienen; met zijn meening op dat punt werd echter geen rekening gehouden. Zoo komt het dat Augustinus in zijn Boek «Over het eenige doopsel» tegen Petrilianus (13) zegt : « de martelaar Cyprianus wou de geldigheid van het doopsel door ketters en schismatieken toegediend niet erkennen; hij heeft echter tot aan den triomf van zijn martelaarschap zoo groote verdiensten ingezameld, dat bewuste schaduw voor het licht van de liefde waardoor hij uitstraalde 151moest opbreken, en had hij nog iets uit te boeten, dan werd het met de zeis van het martelaarsschap weggemaaid. »2. Sommige ketters bewaren bij het uitreiken van de sacramenten niet de vorm van de heilige Kerk en dienen dan ook noch het sacrament noch het ding van het sacrament toe. Andere 150daarentegen bewaren de vorm van de heilige Kerk en dienen bijgevolg waarlijk het sacrament toe, het ding van het sacrament echter niet. Dit nu gebeurt wanneer ze waarlijk openbaar van de heilige Kerk afgescheiden zijn, zodat iemand door het feit dat hij van hen de sacramenten ontvangt zondigt; daardoor wordt dan verhinderd dat het sacrament zijn uitwerksel zou bereiken. Daarom is het dat St. Augustinus zegt in zijn Boek over het Geloof (Aan Petrus, 36e Hoofdstuk): “Ge moogt vast geloven zonder er enigszins aan te twijfelen dat degenen die buiten de Kerk gedoopt zijn, als ze niet naar de heilige Kerk terugkeren samen met hun doopsel ten onder gaan.” In dezelfde zin zegt verder Paus Leo “in Alexandrië is alle licht omtrent de sacramenten uitgedoofd” d.i. wat het ding van het sacrament betreft, niet wat het sacrament zelf aangaat. Cyprianus integendeel dacht dat ketters in geen geval de sacramenten kunnen toedienen; met zijn mening op dat punt werd echter geen rekening gehouden. Zo komt het dat Augustinus in zijn Boek “Over het enige doopsel” tegen Petrilianus (13) zegt: “de martelaar Cyprianus wou de geldigheid van het doopsel door ketters en schismatieken toegediend niet erkennen; hij heeft echter tot aan de triomf van zijn martelaarschap zo grote verdiensten ingezameld, dat bewuste schaduw voor het licht van de liefde waardoor hij uitstraalde 151moest opbreken, en had hij nog iets uit te boeten, dan werd het met de zeis van het martelaarsschap weggemaaid.”

3. De macht om sacramenten toe te dienen komt zooals uit het voorgaande (vorige kwestie 5e art.) blijkt, uit het merkteeken dat onuitwischbaar is, voort. Bijgevolg wordt aan iemand die door de Kerk gesuspendeerd of gebanvloekt of zelfs gedegradeerd wordt de macht om sacramenten toe te dienen niet ontnomen, hem wordt alleen verboden van die macht gebruik te maken. Hij dient dus wel het sacrament toe, maar wanneer hij zulks doet, dan zondigt hij en degene die het sacrament ontvangt eveneens. Zoo ontvangt hij dan ook, behalve wanneer hij door onwetendheid verontschuldigd wordt, de zaak van het sacrament niet.3. De macht om sacramenten toe te dienen komt zoals uit het voorgaande (vorige kwestie 5e art.) blijkt, uit het merkteken dat onuitwisbaar is, voort. Bijgevolg wordt aan iemand die door de Kerk gesuspendeerd of gebanvloekt of zelfs gedegradeerd wordt de macht om sacramenten toe te dienen niet ontnomen, hem wordt alleen verboden van die macht gebruik te maken. Hij dient dus wel het sacrament toe, maar wanneer hij zulks doet, dan zondigt hij en degene die het sacrament ontvangt eveneens. Zo ontvangt hij dan ook, behalve wanneer hij door onwetendheid verontschuldigd wordt, de zaak van het sacrament niet.

Antwoord op de Bedenkingen. — 1. De Kerk heeft het bij haar opzet én wat de voltrekking van het sacrament én wat het gebruik van het sacrament betreft juist voor; aan haar inzicht wat 154het eerste punt betreft valt dan de voltrekking van het sacrament, aan haar inzicht aangaande het tweede punt de verdienste te danken. Zoo voltrekt dus een bedienaar die wat het eerste, niet wat het tweede punt betreft zijn opzet aan dat van de heilige Kerk aanpast wel het sacrament; maar het wordt hem niet tot verdienste aangerekend.Antwoord op de Bedenkingen. — 1. De Kerk heeft het bij haar opzet én wat de voltrekking van het sacrament én wat het gebruik van het sacrament betreft juist voor; aan haar inzicht wat 154het eerste punt betreft valt dan de voltrekking van het sacrament, aan haar inzicht aangaande het tweede punt de verdienste te danken. Zo voltrekt dus een bedienaar die wat het eerste, niet wat het tweede punt betreft zijn opzet aan dat van de heilige Kerk aanpast wel het sacrament; maar het wordt hem niet tot verdienste aangerekend.

2. Het opzet spottend of speelsgewijze te handelen maakt om eerst vermelde reden (Leerst. van 't artik.) die, zij tot het voltrekken van het sacrament noodzakelijk is, de zuiverheid van opzet mogelijk. Zoo gaat een dergelijke vergelijking niet op.2. Het opzet spottend of speelsgewijze te handelen maakt om eerst vermelde reden (Leerst. van 't artik.) die, zij tot het voltrekken van het sacrament noodzakelijk is, de zuiverheid van opzet mogelijk. Zo gaat een dergelijke vergelijking niet op.

3. Een boosaardig opzet bederft het werk van dengene die zich dit opzet voorneemt, niet van iemand anders. Daarom wordt dan door een verkeerd opzet hetgeen de bedienaar zelf wrocht in zoover het zijn werk is, niet in zoover het een werk is van Christus, van wien hij de bedienaar is, bedorven. Dit is overigens ook het geval wanneer een knecht met een boos opzet een aalmoes aan de armen uitreikt, en aldus hetgeen de meester met een goed opzet bevolen heeft, volbrengt.3. Een boosaardig opzet bederft het werk van dengene die zich dit opzet voorneemt, niet van iemand anders. Daarom wordt dan door een verkeerd opzet hetgeen de bedienaar zelf wrocht in zover het zijn werk is, niet in zover het een werk is van Christus, van wie hij de bedienaar is, bedorven. Dit is overigens ook het geval wanneer een knecht met een boos opzet een aalmoes aan de armen uitreikt, en aldus hetgeen de meester met een goed opzet bevolen heeft, volbrengt.